ఇంటర్వ్యూలు

ఇంటర్వ్యూలు

ప్రజా ఉద్యమం “నిప్పు”  అయితే ఆ నిప్పును  మరింత  జ్వలింపజేసే “గాలి” సాహిత్యం – గంటేరు గౌరునాయుడు&nb

గోదావరి అంతర్జాల సాహిత్య మాస పత్రికకు గంటేరు గౌరునాయుడు  గారు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూ

 

1.    మీ వ్యక్తిగత జీవితం గురించి చెప్పండి?

ఇప్పటి విజయనగరం జిల్లా కొమరాడ మండలం నాగావళీ నదీ తీరాన గల దళవాయి పేట అనే చిన్న పల్లెటూరు లో మధ్య తరగతి వ్యవసాయ కుటుంబంలో 1954 ఆగస్టు 7న పుట్టాను.  మా అమ్మ సోములమ్మ, బాపు తండ్రి సత్యం నాయుడు.  నెలలు నిండకుండానే ఏడో నెలలో పుట్టిన కారణంగా బతుకుతానని అనుకోలేదట.  ప్రాథమిక విద్య మా  ఊళ్ళోనే. ఉన్నత పాఠశాల చదువు కోసం మా నాగావళి నది ని దాటి నాలుగు మైళ్ల దూరం నడిచి కోటి పాం  పెళ్లి వచ్చేవాళ్ళం.  ఇంటర్మీడియట్ మాకు సమీప పట్నం పార్వతీపురం జూనియర్ కళాశాలలో తెలుగు హిస్టరీ సివిక్స్.  ప్రధానంగా ఇంటర్మీడియట్ చదువుతున్నప్పుడు అట్టాడ అప్పల్నాయుడు (ప్రముఖ కథా  నవలా రచయిత) పక్క పక్క గదుల్లో అద్దెకు ఉండే వాళ్ళం.  అప్పలనాయుడు కూడా కోటి పాం హై స్కూల్ లో చదివాడు. నాకంటే ఒక ఏడాది పెద్ద తను. ఇంటర్మీడియట్ పరీక్ష తప్పడంతో  (సినిమాలు, స్నేహితులు అని సరిగా కాలేజీ కి వెళ్లకపోతే తప్పక ఏమవుతుంది) చదవడానికి ఇష్టపడక వ్యవసాయంలో కుదిరిపోయాను. కీర్తిశేషులు శ్రీ సామవేదుల  రామ గోపాల శాస్త్రి గారు చూపిన దారిలో ప్రైవేటుగా తెలుగు పరీక్షలు రాసి గిరిజన సంక్షేమ ఆశ్రమ పాఠశాలలో తెలుగు ఉపాధ్యాయున్నయినాను.  2011  సంవత్సరం లో ఉద్యోగ విరమణ చేశాక ఇప్పుడు పార్వతీపురంలో విశ్రాంత జీవితం గడుపుతున్నాను.  నా భార్య పేరు జానకి. ఇద్దరు కొడుకులు. కిరణ్  కుమార్, క్రాంతి కుమార్.  నేను ఇద్దరు తమ్ముళ్లకు, ఇద్దరు చెల్లెళ్లకు అన్నయ్యని. నా మనవరాళ్లిద్దరు (పెద్దోడి పిల్లలు) ఆడిస్తుంటే వాళ్లతో ఆడుతూ గడిపేస్తున్నానిప్పుడు.  కోడళ్ళి ద్దరి పేర్లు  పెద్ద కోడలు లావణ్య, చిన్న కోడలు స్వప్న.

2.    మిమ్మల్ని ప్రభావితం చేసిన సాహిత్య సంస్థలు, రచయితలు, పత్రికలు, పుస్తకాల గురించి తెలపండి?

 నిజానికి నేను హైస్కూల్లో చదువుతున్నప్పుడు అంటే ఎనిమిదో తరగతి లో  నాటిక రాసి  ఊళ్లో ప్రదర్శించాను.  స్కూల్లో ఎవరో ఒకతను ఫిరదౌసి ఏకపాత్రాభినయం ప్రదర్శించాడు. అప్పుడు అనిపించింది కవి కావాలని. మా బాపు నటుడు, గాయకుడు, హార్మోనిస్ట్, వేణు అద్భుతంగా పలికించే వాడు, పాటలు బొమ్మలు నా బాల్యంలో నన్ను కళా రంగంలోకి  ఆకర్షించాయి. ప్రభావితం చేసిన సాహిత్య సంస్థల గురించి మాట్లాడితే మా పార్వతీపురంలో మిత్ర సాహితీ సాహితీ సంస్థ ప్రతి నెలా ఒక సమావేశం జరిపేది.  దానికి ప్రధాన వ్యక్తి ప్రముఖ కథా రచయిత పి వి బి  శ్రీరామమూర్తిగారు.  1988లో ఒక సమావేశంలో ఒక కథ చదివాను.  ఆ సభకు ముఖ్య అతిథి ప్రముఖ కవి రచయిత  శ్రీ వాడ్రేవు చినవీరభద్రుడు.  ఆ కథ రేపటి  ఉదయం కోసం.  ఆ కథ ఆకాశవాణి (విశాఖపట్నం) లో ప్రసారం అయ్యింది.  అదే కథను పార్వతీపురం లోని మరో సాహిత్య సంస్థ సాహితి లహరి  అధ్యక్షులు శ్రీ మంచిపల్లి శ్రీ రాములు గారి సంపాదకత్వంలో ప్రచురించిన ప్రచురించిన కథాలహరి కథా సంకలనంలో ప్రచురితమైంది.  అలా నన్ను ప్రోత్సహించిన తొలి సాహితీ సంస్థలు మిత్ర సాహితీ, సాహితీ లారీ ప్రభావం మర్చిపోలేనిది.  శ్రీ వాడ్రేవు చినవీరభద్రుడు గారు పార్వతీపురంలో గిరిజన సంక్షేమ అధికారి గా పని చేసేవాడు.  ఆయన అప్పటికే “నిర్వికల్ప సంగీతం”, “అరణ్యం” పుస్తకాలు రాసారని  తెలిసి ఆశ్చర్యపోయాను.  తరువాత వారి స్ఫూర్తితో సాహిత్య ప్రపంచంలోకి అడుగు పెట్టేందుకు ప్రయత్నించాను.  అట్టాడ అప్పల్నాయుడు ప్రచురించిన “పోడు – పోరు”  కథా  సంకలనం 1988లో నా చేతుల్లోకి వచ్చింది.  ఆ కథలు నన్ను కథారచయితగా నిలదొక్కుకునేందుకు పునాది వేసాయి.  “పోడు-పోరు” కథా సంకలనం లేకపోతే నా “ఏటి పాట” వచ్చి ఉండేది కాదు.  “ఏటి పాట” కథా సంకలనాన్ని శ్రీకాకుళ సాహితి ప్రచురించింది.  1997 ఫిబ్రవరి 17న కథానిలయం ప్రారంభోత్సవంలో గౌరవ కాళీపట్నం రామారావు మాస్టారు ఆవిష్కరించారు.  ప్రముఖ రచయిత శ్రీపతి గారు ఈ పుస్తకాన్ని  పరిచయం చేశారు.  ఆ సభకి  అధ్యక్షులు గౌరవ గూటాల కృష్ణమూర్తి గారు.  ఆ సభ  నాకు ఒక కొత్త ఉత్తేజాన్ని ఇచ్చింది.  శ్రీకాకుళ సాహితీ నెలనెలా జరిపే సమావేశాలు సాహిత్యం సామాజిక బాధ్యత అని చెప్పి నాకు చూపును  ఇచ్చాయి.  శ్రీకాకుళ సాహితి స్ఫూర్తితో నేను కురుపాంలో (అప్పటికి నేను కురుపాంలో ఉండేవాడిని) స్నేహ కళా సాహితి అనే సంస్థను కొద్ది మంది మిత్రులం  ఏర్పాటు చేసుకున్నాం.  గౌరవ కారా మాస్టారు  ముఖ్య అతిథిగా వచ్చి ఆశీర్వదించారు.  ఇప్పుడు స్నేహ కళా సాహితీ పార్వతీపురంలో ఒక లక్ష్యంతో ముందుకు సాగుతోంది. ఇప్పటిదాకా 25 పుస్తకాలను ప్రచురించాం.  స్నేహ కళా సాహితీ పేరుతో శ్రీకాకుళ సాహితీ స్ఫూర్తితోనే స్నేహ కల సాహితి నడుస్తుంది.  కొత్త తరం కవుల్ని, కథకుల్ని  తయారు చేసే లక్ష్యంతో వారం వారం సమావేశాలు నిర్వహిస్తోంది.

3.      ఏ సామాజిక రాజకీయ ఆర్థిక పరిస్థితులు సాహిత్యం వైపు నడిపించాయి?

 ఉత్తరాంధ్ర విశాలమైన సముద్ర తీర ప్రాంతం, విస్తారమైన అడవులు, నాగావళి, వంశధార వంటి నదులు, పచ్చని మైదాన ప్రాంతం తో సుభిక్షంగా ఉండాల్సింది.  కానీ రైతుల  కూలీల వలసలతో, అన్య ప్రాంత పెట్టుబడిదారుల రాకతో మా అస్తిత్వానికి ఉనికి లేకుండా పోయే ప్రమాదంలో పడింది.  అందుకే ఇక్కడి నుంచి ( ఏ కకవైనా ఏ రచయితయినా ) ఆ వెనుకబాటుతనాన్ని తమ రచనల్లో చిత్రిస్తున్నారు.  నా దరి కూడా అదే కదా. ఇక్కడే  మా ఊరికి సమీపంలోనే ఒకనాడు శ్రీకాకుళ గిరిజన ఉద్యమం జరిగింది.  అది  అణిచి వేయబడినా  ఆ పోరాట స్ఫూర్తి సాహిత్యం ద్వారా అందుకున్న రచయితలు వర్తమాన కళింగాంధ్ర  వెనుకబాటుతనాన్ని రికార్డు చేస్తూ ప్రజల తరఫున నిలబడి  తమ కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తిస్తున్నారు.

 

4.    మీ రచనల గురించి చెప్పండి?

 కారా మాస్టారు, అట్టాడ అప్పల్నాయుడు , చినవీరభద్రుడుల పరిచయం,  స్పూర్తి, ప్రోత్సాహం లేకుంటే బహుషా ఒక దృక్పథం లేని  కాలక్షేపం రచనలు చేసే రచయితగా మిగిలిపోయే వాడిని.  నా మొదటి కథా సంకలనం “ఏటి పాట”. రెండో కథాసంకలనం “ఒక రాత్రి రెండు స్వప్నాలు”.  “పాడుదమా స్వేచ్ఛా గీతం”, “ప్రియ భారత జనని”, “గీతాంజలి” పాటల పుస్తకాలు,  “నదిని దానం చేశాక”, “గిరిపోతున్న పిట్టల కోసం”. రెండు కవితా సంకలనాలు “నాగేటి చాలు కు నమస్కారం”,  “నాగలి” రెండు దీర్ఘ కవితలు. “నాగావళి అలల సవ్వడి”, “ఉన్నమాట”, “సేద్య గాడు”(ముద్రణ కావాల్సి ఉంది ).  పద్య రచనలు కలింగోర (ప్రాసంగిక వ్యాసాలు). ఆంధ్రప్రభలో “వ్యాసపీఠం” పేరుతో కాలం నిర్వహించాను  ఒక ఏడాది పాటు.  అవే కలింగోర పేరుతో  పేరుతో పుస్తకంగా వేశాం.  ఇక కొన్ని పుస్తకాలకు ముందుమాటలు, అప్పుడప్పుడు  పత్రికలకు వ్యాసాలు, గజల్సు మీద మక్కువతో “మనసు పలికే” పేరుతో పుస్తకం వేశాను.  నేను ఒక పరిమిత ప్రాంతానికి పరిమిత జ్ఞానంతో నా చుట్టూ ఉన్న ప్రజాజీవితాన్ని చిత్రించడంతో పాటు కొత్తతరం కవులు, రచయితలు తయారు కావాలన్న లక్ష్యంతో స్నేహ కళా సాహితీ సంస్థను  నిర్వహిస్తున్న మిత్రుల సహాయంతో పార్వతీపురంలో.

5.      మీ మొదటి రచన ఏది అది ఏ సందర్భంలో వచ్చింది?

అచ్చులో వచ్చిన మొదటి కవిత “ఇదేనా”.  శ్రీకాకుళం నుండి వెలువడే నాగావళి వారపత్రికలో 1979 డిసెంబర్ లో అచ్చయింది.  నాగావళి  పత్రికకు సంపాదకుడిగా అట్టాడ అప్పల్నాయుడు రచన ఇవ్వమంటే పంపించాను.  అచ్చులో వచ్చిన మొదటి కథ “శారద పెళ్లి”  కథాంజలి   1983.  1979 సంవత్సరానికి ముందు ఎన్ని వేల పేజీలు చిత్తుకాగితాలు ఎగిరిపోయాయో.  వాటిలో నాటకాలు ఉన్నాయి. నవల ఒకటుంది

6.      ఉత్తరాంధ్ర సాహిత్యం మిగతా ప్రాంతాల నుండి భిన్నంగా ఉంటుంది ఎందుకు?

ప్రతి ప్రాంతానికి దానిదయిన  ఒక చరిత్ర ఉంటుంది కదా. పేదరికం దేశంలో ఏ ప్రాంతానికైనా ఒక సమస్య అయినా  దాడిని ఎదుర్కోవడంలోనూ స్వీకరించడం లోనూ ప్రాంతీయ ప్రత్యేకతలు ఉంటాయి.  పూర్వ రచయితల, కవుల ప్రభావం ప్రతి రచయిత మీద ఉంటుంది.  గురజాడ నుండి అందుకున్న చైతన్యం అదే అడుగు జాడ గా సాహిత్యం సృష్టిస్తూ వస్తున్నారు కవులు, రచయితలు.  వ్యవహారిక భాషా ఉద్యమం జరిగింది ఇక్కడ.  శ్రీకాకుళం రైతాంగ పోరాటం జరిగింది ఇక్కడ.  స్వాతంత్ర సముపార్జనకు  ముందే ఇక్కడ ఎన్నోన్నో  తిరుగుబాట్లు జరిగాయి. జమీందారులకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమాలు నడిచాయి.  వీటన్నింటికంటే ముందర చరిత్రలో నెత్తుటి మరకగా  మిగిలిపోయిన అశోకుడి దుర్మార్గ దండయాత్రకు బలైపోయిన లక్షల్లో కళింగ యోధుల పోరాట స్ఫూర్తి చైతన్య పరుస్తూ వచ్చింది రచయితలను కవులను.  కళింగ యుద్ధం నుండి  మొన్నటి సోంపేటలో  థర్మల్ విద్యుత్ కు వ్యతిరేకంగా జరిగిన పోరాటం దాకా ఈ నేలకు ఒక ప్రత్యేకత ఉంది.  ఆ ప్రత్యేకతే ఈ ప్రాంత  సాహిత్యం  మిగతా ప్రాంతాల నుండి భిన్నంగా ఉండడానికి కారణం కావచ్చు. ముఖ్యంగా గిడుగు, గురజాడల ప్రభావం అని నా విశ్వాసం. ఇక్కడి ప్రజల భాష సంస్కృతి జీవన విధానంలోని విలక్షణత్వం, యాస, వెటకారం, వ్యంగ్యం  ఇవన్నీ గురజాడ నుండి సంక్రమించిన సాహిత్య వారసత్వ సంపద. బహుశా ఇవే మిగతా ప్రాంతాల నుండి కళింగాంధ్ర ను ప్రత్యేకంగా నిలుపుతున్నవని  అనుకుంటాను.

7.      ఇప్పుడు వస్తున్న సాహిత్యాన్ని మీరు ఎలా చూస్తున్నారు?

ఏ కాలంలో వచ్చిన సాహిత్యం ఆ కాలపు రాజకీయ ఆర్ధిక సామాజిక పరిస్థితులకు దర్పణంగా నిలుస్తుంది. సమస్యలను కళాత్మకంగా చిత్రిస్తుంది, ఆలోచింపజేస్తుంది. ఇప్పుడు అదే జరుగుతోంది.  ఉత్తరాంధ్ర కళింగాంధ్ర వర్తమాన సాహిత్యం కూడా అదే చేస్తుంది.  ఏ ప్రాంతానికి తీసిపోని సాహితీ సృజన నిరంతరం కొనసాగుతూనే ఉంది.

8  సాహితీవేత్తలకు కవులకు రచయితలకు పాఠకులకు మీరు ఏం చెప్పదలచుకున్నారు? కొత్తగా రాస్తున్న వాళ్ళ గురించి  మీరేమంటారు?

సాహితీవేత్తలకు, కవులకు, రచయితలకు ఏం చెప్పగలను?  అంత జ్ఞానము లేదు.  అయితే ఒకటి మాత్రం అనుకుంటున్నాను. వర్తమాన కవులు రచయితలతో మాట్లాడుతున్నప్పుడు నాకు అర్థమైంది వారు తమ పూర్వ కవుల, కథకుల రచనలు అధ్యయనం చేయలేదని.  ఊహశాలిత, రాసే నేర్పు ఉండటం మాత్రమే కాదు రచయితకు ఉండాల్సింది తమ పూర్వ రచయితలు ఏమి రాశారో, తాము ఏమి రాయాల్సి ఉంటుందో అంచనా వేసుకోవడానికి అధ్యయనం  ముఖ్యమని భావించకపోవడం.  అలాగే భాష, వాక్య నిర్మాణం పట్ల సాధికారత  లేకపోవడం.  అయితే అందరూ ఇలాగే ఉన్నారు అని కాదు అని నా భావన.  చాలా ఎక్కువ మందిలో నేను గమనించింది.  కవుల్లో అయితే అస్పష్టత గమనించాను. ఇతరులకు అర్థం కాకుండా రాస్తేనే అది గొప్ప కవిత్వంగా ప్రశంసిస్తారు అనే భావన కొందరిలో గమనించాను. ఇలా చెబితే కొందరికి ఆగ్రహం కలగొచ్చు గానీ రాసిన అక్షరాల తడి ఆరకుండానే అచ్చయి పోవాలననే  తపన చాలామందిలో (ఇప్పుడెవరూ కలం పట్టుకుని రాసే వారు లేరు అనుకోండి).  రాసినదాన్ని పదేపదే సరిచూసుకొని తనకు తానే ఎడిట్ చేసుకుని ఆచ్చుకి పంపించడం చేస్తున్నారా అంటే అది అనుమానమే.  అచ్చులో కంటే ఫేస్బుక్ , వాట్సాప్ లో అచ్చవుతున్నాయి కదా.  సమస్యలేదు. రాసినదంతా  కవిత్వంగా లైక్ లు,  ఆహా ఓహో, అద్భుతం అంటూ  కవిత్వంగా చలామణి అయిపోతుంది.  కొత్త వారిలో కొద్దిమంది మాత్రమే భాషపట్ల,  వాక్య నిర్మాణం పట్ల , అభివ్యక్తి శిల్పం పట్ల జాగురూకులుగా  ఉండటాన్ని గమనించాను.  ఇవన్నీ నేను గమనించిన అంశాలుగానే చెబుతున్నాను తప్ప ఇవి సలహాలు ఇస్తున్నట్టుగా ఎవరూ భావించనక్కరలేదు.  ముందే చెప్పాను కదా అంత జ్ఞానం లేదని.

9       యువతరం సాహిత్యంలోకి రావాలంటే ఏం చేయాలి?

యువతరాన్ని సాహిత్యంలోకి ఆకర్షించాలంటే ముందు బాష పట్ల వారికి ఆసక్తి, అభిరుచి కలిగించాలి.  ఇది పాఠశాలల్లోనే జరగాలి, కళాశాలలో జరగాలి.  అది జరిగే అవకాశం ఎక్కడుంది? ర్యాంకుల గొడవలో పడి సతమతమై పోతుంటే?  భాషల గురించి పట్టించుకునేదెవరు? ఇక ఆంగ్ల భాష మాధ్యమంగా చదువుకొని వర్తమానంలో భాషల పట్ల పిల్లలకు ఆసక్తి ఎలా కలుగుతుంది?  ఇంజనీరింగ్ పూర్తి చేసిన ఒక అమ్మాయి బాపు బొమ్మకి చేసిన అనువాదం “గాంధీ టాయ్”  అని.  మాతృభాషలో ఉన్నత పాఠశాల వరకూ బోధన జరగాలి.  పై తరగతుల్లో కళాశాలల్లో తెలుగు భాష తప్పనిసరిగా బోధించ బడాలి.  ప్రైవేట్ కళాశాలల్లో కూడా తెలుగు భాషా బోధన జరగాలి.  కళాశాలలు వేదికలుగా సాహితీ సంస్థలు కార్యక్రమాలు నిర్వహించుకుంటే విద్యార్థులకు సాహిత్యం పట్ల ఆసక్తి కలిగించవచ్చు.  ముఖ్యంగా యువతరం కవులు, రచయితలు తాము అధ్యయనం చేస్తూ కళాశాలలని  సాహిత్య వేదికలుగా మార్చుకొని అనుభవం గల  రచయితల్ని కలుపుకొని కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తే యువతరం సాహిత్యానికి చేరువ  కాగలుగుతారు.

10      కొత్త రచయితలకు మీరిచ్చే సూచనలు?

సూచనలు స్వీకరించే స్థితిలో కొత్త రచయితలున్నారా?   చాలామంది రచయితలు సాహిత్యం కోసం, కొత్తవారి కోసం ఉపయోగపడే పుస్తకాలు  వేస్తున్నారు.  అవి కొత్త రచయితలు చదువుతున్నారా? రాసినదంతా సాహిత్యమే అనుకోకుండా తోటి మిత్రులతోనూ అనుభవంపండిన  వారితోనూ రచన గురించి మాట్లాడుతుంటే అదే వారిని ముందుకు నడిపిస్తుంది

11       ఈ మధ్య మీరు చదివిన మంచి కథలు చెబుతారా?

కథలు ఎంత ఇష్టంగా చదివే వాడిననో.  ఇటీవల అసలు కథలు (ఇటీవల వచ్చిన కథలు) చదవలేకపోయాను.  ఆంధ్రజ్యోతి ఆదివారం, సాక్షి ఆదివారం,  ప్రజాసాహితి, నవ్య వీక్లీ, పాలపిట్ట  ఇంకా ఆయా రచయితల కథా సంకలనాలు  చదివేవాడిని.  కరోనా కాలంలో కథలు చదవ లేదనే చెప్పాలి. పద్దం అనుసూయ కోయ ఆదివాసి కథలు చదివాను. కోయ  జీవితాల్లోని చీకటి కోణాలు బయటి ప్రపంచానికి తెలియజేసిన ప్రత్యేక గిరిజన కథలు. కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన రచయిత్రి రాసిన ఈ కథలు పుస్తకం లో ఉన్నవి నాలుగే  అయినా చదవాల్సిన పుస్తకమే.  లైబ్రరీ కి వెళ్లడం కుదరక (కరోనా కాలం) కథల్ని  చదవలేదు.  ఈ కరోనా కాలంలో “వందేళ్ల కథకు వందనాలు” పుస్తకంలోని కథలు చదవడం పూర్తి చేశాను. నవలలయితే”పర్వా” (రెండోసారి) “అమృతసంతానం”(రెండోసారి) చదివాను. కల్లూరి భాస్కరం గారి “మంత్ర కవాటం తెరిస్తే మహాభారతం మనదే” చదవడం పూర్తి చేశాను నిన్ననే.  చాలా రోజుల కిందట  మిత్రులు దాట్ల దేవదానంరాజు గారిచ్చిన  “ గోదావరి కథలు”,  మిత్రులు చిరంజీవి వర్మ కథల పుస్తకం “కాకి బొడ్డు” చదవడానికి తీశాను బయటకి.  ప్రస్తుతం చదువుతున్నది దీవి సుబ్బారావు గారి కవిత్వం” ఇంకొకప్పుడు”. ఈ వారం క్రితం అందుకున్న మోదుగు శ్రీ సుధ గారి విహారి (కవిత్వం) పుస్తకం అడుగుతోంది నన్ను ఎప్పుడు చదువుతారు అని.

12.     తెలుగులోకి వస్తున్నంతగా  అనువాద సాహిత్యం తెలుగు నుండి బయట భాష లోకి వెళ్లడం లేదు.  ఏం చేయాలి?

ఇది ఆలోచించాల్సిందే.  ఇతర భాషలలోకి అనువదించ దగ్గ  రచనలు రాకపోవడమా  లేదా తెలుగు భాషతో పాటు పర భాషలు తెలిసిన అనువాదకులు శ్రద్ధ పెట్టకపోవడమో.  నాకైతే గొప్ప రచనలు రాలేదేమో అనిపిస్తుంది.  అయితే ఇటీవల వచ్చిన “శప్తభూమి”(స్వామి) “ కొండపొలం”(సన్నపురెడ్డి) నవలలు ఇతర భాషలలోకి వెళ్లవలసిన మంచి రచనలు.  మరి ఎందుకు శ్రద్ధ చూపలేదు అనువాదకులు?  కథలు ఇంగ్లీషులోకి అనువదించచే  ప్రయత్నం జరుగుతున్నట్టుగా ఉంది.  అది సంతృప్తి కలిగించే రీతిలో కాదు.  పేరున్న సాహితీ సంస్థలు శ్రద్ధ తీసుకోవాలి

13    ఇదివరకు పత్రికలు పోషించిన పాత్రను ఇప్పుడు అంతర్జాల పత్రికలు,  ఫేస్బుక్ పోషిస్తున్నాయి కదా.  ఈ మార్పు వల్ల కొత్త తరం పాఠకులు సాహిత్యంలోకి వచ్చారంటరా?

పత్రికలు పోషించిన పాత్రను ఇప్పుడు అంతర్జాల పత్రికలు, ఫేస్బుక్ పోషిస్తున్న మాట వాస్తవమే గానీ అంతర్జాల పత్రికలో వస్తున్న సాహిత్యం చదువుతున్నది పరిమితమే  అని నేను అనుకుంటున్నాను.  అభిరుచి ఉన్నవారు, సాహిత్య పరిచయం ఉన్నవారు చదువుతున్నారేమో? వారు కూడా స్మార్ట్ ఫోన్ లోని ఇతరేతర దృశ్యాల పట్ల చూపిన ఆసక్తితో  అంతర్జాల పత్రికలు తెరుస్తున్నారు అంటే అనుమానమే.  అంతర్జాల పత్రికలో ఈ కథ చదివాను బాగుంది అని నాతో అన్న వాళ్ళు అతి తక్కువ  (నా దరిదాపుల్లోనే రచయితలు మిత్రులు).  కథ రాసిన రచయిత మిత్రుడు ఫేస్బుక్లో కోరడం వల్ల గానీ ఫోన్లో చెప్పడం వల్ల గాని చదివిన  సందర్భాలు   ఉండొచ్చు.  నాలాంటి వాడు ఫోన్ లో చదవడం కష్టం.  అందరికీ కంప్యూటర్లు, ల్యాప్టాప్లు ఉంటాయా? కొత్త తరం పాఠకులు, రచయితలు ఫేస్బుక్లో  కనిపిస్తున్నారు అది కవితలకు పరిమితమై అని నా అభిప్రాయం.  కథలు, వ్యాసాలు సాహిత్య జీవులైన పెద్దలు కొందరు చదువుతారు ఏమో? నిన్నటి తరం పత్రికలలో సాహిత్యాన్ని చదివినట్టు అంతర్జాల పత్రికల్లో సాహిత్యం చదువుతున్నా కొత్త తరం తక్కువే అనిపిస్తుంది.  నా అభిప్రాయం, అంచనా తప్పయినా కావచ్చు

14.    మీకు బాగా నచ్చిన ప్రజల నాలుకలపై కదలాడే  పాట?

నాకు నచ్చిన ప్రజల (ఎక్కువగా ప్రజల్లో గాయకుల్లో) నాలుకల పైన కదలాడే  పాట దాశరధి గారి రచన “ఆ చల్లని సముద్ర గర్భం దాచిన బడబానలమెంతో” పాట.  నేను ఎక్కువగా ఇష్టపడి పాడుకునే పాట ఇది

15.     ప్రజా ఉద్యమాలకు సాహిత్యం ఎంతవరకు ఉపయోగపడుతుందని భావిస్తున్నారు?

 ప్రజా ఉద్యమం “నిప్పు”  అయితే ఆ నిప్పును  మరింత  జ్వలింపజేసే “గాలి” సాహిత్యం.  సాహిత్యం లేకుండా ఉద్యమాలు వేగవంతం కాలేవని నా అభిప్రాయం.

 16.      స్థానిక ప్రాంతీయ అస్తిత్వ లకు సంబంధించిన కథా సాహిత్యం ఈ మధ్యకాలంలో ఏ స్థాయిలో వస్తోంది ? దాని ప్రభావం ఇతర అస్తిత్వ ఉద్యమాల పై ఉన్నదా?

ఈ మధ్య కాలంలోనే కాదు స్థానిక ప్రాంతీయ అస్తిత్వ లకు సంబంధించిన వాదాలు సాహిత్యంలో ఊపందుకున్న నాటి నుంచి అదే సాహిత్యం వస్తోంది.  ఇది సాహిత్య ప్రపంచాన్ని చీలికలుగా చేస్తున్న ప్రమాదం దాపురించింది.  “మా కులం వాళ్లమే మా సాహిత్యం రాసుకోవాలి.  ఇతరులు ఏం రాయగలరు? అన్నంత  వరకూ వచ్చి మా కోసం ఆ మహా రచయిత ఏం రాశాడు? ఈ మహాకవి ఏం చేశాడు?” అని వారిని తక్కువ చేసే స్థితి ఉంది.  ఇది సాహిత్య లోకానికి మేలు చేయదనుకుంటాను. కవులు, రచయితల మధ్య సంబంధాలు విచ్ఛిన్నం అయ్యే ప్రమాదం ఉంది.

ఇంటర్వ్యూలు

సాహిత్య విమర్శది మొదట్నించీ బలహీన స్వరమే - డా. సుంకిరెడ్డి నారాయణ రెడ్డి

గోదావరి అంతర్జాల సాహిత్య మాస పత్రికకు డా. సుంకిరెడ్డి నారాయణ రెడ్డి గారు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూ

 

 

1          మీ వ్యక్తిగత జీవితం గురించి చెప్పండి?

మాది నల్లగొండ జిల్లా కనగల్‍ మండలంలోని పగిడిమర్రి గ్రామం. అమ్మానాయినలు కోటమ్మ, మారయ్య (నాగరీకరణ లో మాధవరెడ్డి అయ్యిండు). దీపావళి ఎల్లిన తెల్లారి పుట్టిన్నని అమ్మ చెప్పేది. సంవత్సరం ఆమెకు తెల్వదు కనుక చెప్పలేదు. 12-03-1954 అని స్కూల్‍ సర్టిఫికెట్‍ చెప్తుంది. మా నాయిన మధ్య తరగతి రైతు. నలుగురు చెల్లెండ్లు. నా సదువు తెలంగాణ వర్షాధార వ్యవసాయం. అందు వల్లనేమో మేము దారిద్య్రమనుభవించలేదు గాని భోగాల్లో కూడ పెరగలేదు. స్కూలు లేని, కాలేజిలేని కాలమంతా వ్యవసాయపనులు చేసేది. ప్రతి ఎండకాలం గొర్లు కాసేది. మిగతా సెలవుల్లో పసుల గాసేది. వరాలు దీయడం, నాగలి దున్నడం వరి కోయడం మొదలగు అన్ని పనులు చేసేది (ఈ పనులన్ని లెక్చరర్‍ అయినంక గూడ చేసేది). పగిడిమర్రి నుంచి నల్లగొండకు 12 కి.మీ వారంవారం నడిచి వెళ్ళొచ్చేది. డిగ్రీలో రూం కిరాయి, కిరాణం మొదలగు అన్నీ కలిపి నెలకు 20 రూపాయలతో కష్టకష్టంగా ఎల్లదీసేది. పి.జి, యం.ఫిల్‍ కాలంలో మెస్‍ లేనప్పుడు ఎన్నో సార్లు   ఉపాసముండేది. ఇదంతా ఎందుకు చెప్తున్ననంటె జీవితంలో కాయకష్టం తెలుసునని, తర్వాతి కాలంలో ఇది కష్టజీవుల పట్ల సానుభూతి కలగడానికి ఒక కారణమై ఉండొచ్చునని చెప్పటానికే.

            మా నాయిన ఊర్లో మంచిపేరుగల పెద్దమనిషి. మా యింటిముంగట  ఎప్పుడూ పంచాయితీలు జరుగుతుండేవి. మా నాయిన చెప్పేదానిని అందరూ అంగీకరించే వాళ్ళు. ఎందుకంటే ఆయన న్యాయంగా తీర్పుచెప్పేవాడు (అందుకే ఆయన ఏకగ్రీవంగా సర్పంచ్‍ అయ్యిండు). బహుశా ఇది తర్వాతి కాలంలో నేను న్యాయంవైపు నిలబడడానికి ఒక కారణమై ఉండొచ్చు.

            సక్రమ మార్గంలో డిగ్రీ కాలేజీ లెక్చరర్‍గా ఎన్నికైన. లెక్చరర్‍గా ప్రిన్సిపాల్‍గా ఏమేంజేసిన అనేది నేను చెప్పుకుంటే గొప్పలు చెప్పుకున్నట్టుంటది. మొత్తానికి యాంటీ ఎస్టాబ్లిష్‍మెంట్‍గా ఉన్నననే అనుకుంట.

            మా అమ్మ బతుకమ్మలప్పుడు, నాట్లేసేటప్పుడు, పచ్చగలుపు తీసేటప్పుడు, వరిగోసేటప్పుడు, వడ్లు దంచేటప్పుడు పదాలు పాడేది. కథలు చెప్పేది. భాగోతాలకు, శారదగాండ్ల  కథలకు నన్ను తీసుకపోయేది. ఈ బాహిర ఆంతర డియన్‍ఏ నన్ను కవిత్వం వేపు మళ్ళించిందేమో.

 

  1. మీ చుట్టూ ఉన్న ఏ సామాజిక రాజకీయ ఆర్థిక పరిస్థితులు మిమ్ములను సాహిత్యం వైపు    నడిపించాయి?

 

 తొలిదశలో పుస్తక పఠనం వైపు రావడానికి మీ ప్రశ్నలో పేర్కొన్న ఏ పరిస్థితులూ కారణం కావు. కేవలం వ్యక్తిగతం (వ్యక్తిగతం వెనుక అప్పటికి నాకర్థంకాని కారణాలున్నయేమో తెల్వవు). మూడు నాలుగేండ్లకు గాని నాకు నడక రాలేదట. నకిరెంబట్టి నల్లగా ఉండే వాడినట. ఎవ్వరూ నన్ను దగ్గరికి దీసేవారు కారట. కర్రోడా, బక్కోడా, నట్టలోడా అని ఎక్కిరించేవారట. ఇది నాకు తెలివొచ్చింతర్వాత (స్పృహ ) కూడా జరిగింది. ఈ పరిస్థితి నన్ను ఆత్మన్యూనతా భావానికి లోనుజేసి అంతర్ముఖుణ్ణి చేసి ఉంటుంది. బహుశా ఆ కారణంగానేనేమో ఎక్కువ మాట్లాడకపోయేవాణ్ణట. భగభగ మాట్లాడే వాణ్ణే తెలివగల్లోడని అంటరు గద. అందుకే అందరూ తెలివితక్కువోణ్ణి నాలుముచ్చోణ్ణి అని కూడ అనేవారట. అట ఏంది ఇప్పటికీ ఇది కొంత నిజమే. ఏడులో ఒకసారి, పదిలో ఒకసారి ఫెయిల్‍ కావడంతో ఈ లక్షణాలు ఇంకా ఎక్కువయి ఉంటయి. బహుశా దీన్ని జయించటానికి నేను పుస్తక పఠనంలోకి వచ్చి ఉంటాను. నాకు యాదికున్నంత వరకు ఇది ఎనిమిదో తరగతి నుంచి మొదలయి ఉంటుంది. పసుల గాయపోయినా, గొర్ల గాయపోయినా, శేను కావలి పోయినా ఎప్పుడూ చేతిలో పుస్తకం ఉండే. మిగతా సబ్జెక్టుల్లో ఫెయిలయినా తెలుగులో మాత్రం ఫస్టుండే వాడిని. అందుకే మా తెలుగు సార్లు నన్ను క్లాస్‍ లీడర్‍ను చేసిండ్రని అప్పటి క్లాస్‍మేట్స్ తర్వాత చెప్పగా గుర్తుకొచ్చింది. ఇది ఇంటర్‍లో, బి.ఏ.లో తెలుగును ఆప్షనల్‍ సబ్జెక్టు తీసుకోవటానికి ప్రేరకం అయి ఉంటుంది. ఇది కూడా నన్ను తెలుగు సాహిత్యం వైపు నడిపించి ఉంటుంది. డిగ్రీ అయ్యిందాకా చదివింది చందమామ లాంటి బాలసాహిత్యం, డిటెక్టవ్‍ నవలల లాంటి కాలక్షేప సాహిత్యం, ఠాగూర్‍లాంటి సీరియెస్‍ సాహిత్యం (ఈ విభజన అప్పుడు తెలియదు) ఉండేది. సిలబస్‍లో ఉండేవి సరేసరి.

            పూర్తిగా సీరియస్‍ సాహిత్యం చదివింది ఉస్మానియాలో ఎం.ఏకు వచ్చిన తర్వాతనే. ఇక్కడ మీ ప్రశ్నలో పేర్కొన్న పరిస్థితులు ప్రస్తావనకొస్తవి. ఉస్మానియా అంతా అప్పుడు విప్లవ భావజాల సంరంభంలో ఉండేది. పిడియస్‍యూ, ఆర్‍యస్‍యూ, డియస్‍ఓ, యస్‍ఫ్‍ఐ, ఎఐయస్‍ఫ్‍ లాంటి విద్యార్థి సంఘాలు అనేక ఉపన్యాస కార్యర్రకమాలు నిర్వహించేవి ( ఈ వివరాలు అప్పటి భావోద్వేగం వేరే ఇంటర్వూలలో, వ్యాసాలలో రాసిన కాబట్టి మళ్ళీ ఎందుకని వదిలేస్తున్న) పైన వివరించినట్టు గ్రామాల్లో చూసిన సామాజిక, ఆర్థిక పరిస్థితుల నేపథ్యంలో ఇక్కడి విప్లవ రాజకీయాల ప్రభావంతో సీరియస్‍ సాహిత్యంవైపు పయనించిన.

 

  1.   మిమ్ములను ప్రభావితం చేసిన సాహత్య సంస్థలు, పత్రికలు పుస్తకాల గురించి తెలపండి?

 నన్ను మొదట ప్రభావితం చేసింది విప్లవ విద్యార్థి సంస్థలు. తద్వారా సాహిత్యం, తద్వారా విరసం. విరసం మాచెర్ల , తిరుపతి సభల్లో ఉత్సాహంగా పాల్గొన్నం. హైదరాబాద్‍లో దశాబ్ది ఉత్సవాల్లో అంతే ఉత్సాహంతో పాల్గొన్నం. ఈ సభల ద్వారా అనేక మంది విప్లవ రచయితలు, కవులు పరిచయమయిన్రు. విరసంలో సభ్యులం కాకపోయినా సభ్యులంత నిబద్ధతతో అనేక విరసం కార్యక్రమాలకు అటెండయ్యేవాళ్ళం. వక్తలుగా, కవులుగా కూడా పాలుపంచుకునేవాళ్ళం. ఉస్మానియా రైటర్స్ సర్కిల్‍ స్థాపన నిర్వహణల్లో విరసం ప్రభావం నేపథ్యంగా పనిచేసింది. విరసం కార్యదర్శి కె.వి.రమణరెడ్డి ఉస్మానియా రైటర్స్ సర్కిల్‍ కన్వీనర్‍నయిన నాకు ఉత్తరాలు రాయడం, విరసం సభ్యుడైన ఆర్‍.కె. మాతో నిత్య సంబంధంలో ఉండడంవిరసం సభ్యుడైన చెరబండరాజుకు రైటర్స్ సర్కిల్‍ నుంచి వెలువడిన ‘‘ఈ తరం యుద్ధ కవిత’’ ను అంకితమివ్వడం, వరవరరావు, కె.వి. రమణారెడ్డి, త్రిపురనేని మధుసూదనరావులను వక్తలుగా పిలువడం మొదలయినవి విరసంతో మా అనుబంధానికి గుర్తులు.

            అరుణతార, సృజన, ప్రజాసాహితి పత్రికలను క్రమం తప్పకుండా చదివేవాళ్ళం. వాటిలో వచ్చే రచనలు మా ఆలోచనలకు పదును పెట్టేవి. నా తొలిదశ కవితలను అరుణతార, ప్రజాసాహితి అచ్చువేసి ప్రోత్సహించినవి.

            నండూరి ప్రసాద్‍రావు గారి డార్విన్‍ పరిణామవాదంచదివి నేను హేతువాదినయిన. బహుశా ఆయనదే ‘‘గతితార్కిక భౌతికవాదం’’ నన్ను మార్క్సిజం వైపు మళ్ళించింది. డిగ్రీలో ఉండగా చదివిన ‘‘పారిశ్రామిక విప్లవం’’(రచయిత పేరు యాదికి లేదు), సురవరం ‘‘ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర’’లతో ఈ పుస్తకాలు అనుసంధానం చేసినవి. ఇంకా ఆ క్రమంలో అనేక పుస్తకాలు చదివిన.

 

  1.   మీ రచనల గురించి చెప్పండి?

 

నా తొలి స్వీయ కవితా సంకలనం ‘‘తోవ ఎక్కడ’’(1994). కాని నేను వెలువరించిన తొలిపుస్తకం ‘‘1971 - 80 ఈ తరం యుద్దకవిత’’ (1982) మలిపుస్తకాలు గుడిహాళం రఘునాథం, గుంటూరు ఏసుపాదం, మర్రి విజయరావులతో కలిసి రాసిన సంయుక్త కవిత్వం ‘‘విపశ్యన’’ బులెటిన్లు (1986 - 91). ‘దాలి’,‘తావు’, ‘ముంగిలి’,‘మత్తడి’ ‘‘తెలంగాణ చరిత్ర’’ ‘‘గనుమ’’ల గురించి తరువాతి జవాబుల్లో ఉంటుంది. (ఇవికాక చాలా పుస్తకాలు ఉన్నవి. ఆసక్తి ఉంటే వాటి గురించి అనుబంధంలో చూడొచ్చు). మిగతా కొన్ని పుస్తకాల గురించి ఇక్కడ కొద్దిగా చెప్త. ‘‘అభ్యుదయ కవిత్వంలో మధ్యతరగతి జీవిత చిత్రణ’’, ‘‘తెలుగు కవిత్వం - తాత్విక నేపథ్యం’’ ఇవి ఎం.ఫిల్‍, పిహెచ్‍.డి సిద్ధాంత గ్రంధాలు. ఇవి మార్క్సిస్ట్ దృక్పథంతో రాసినవి. ‘‘బహువచనం’’ నేను సంపాదకత్వం వహించిన సంకలనం. ఇది తెలంగాణ తొలి దళిత బహుజన వాద కవితా సంకలనం. చాలా పాపులర్‍ దీర్ఘకవిత. ఒకరకంగా చెప్పాలంటే తెలంగాణ ఉద్యమంలో అనేక మందికి ప్రేరణనిచ్చిన కవిత ‘‘నల్లవలస’’. ఇది గుడిహాళం రఘునాథం, కె.శివకుమార్‍, కె.శ్రీనివాస్‍, నేను కలిసి రాసిన సంయుక్త కవిత.

 

  1.   మీ మొదటి రచన ఏది? అది కథనా? కవితనా? అది ఏ సందర్భంలో నుండి వచ్చింది?

           గోడ పత్రిక కూడ అచ్చు కిందికే వస్తే, నేను నర్సింహాచారి కలిసి రాసిన ‘‘అతి రహస్యం’’ అనే చందమామ తరహా కథ. తొమ్మిదో తరగతి చదువుతున్నప్పుడు స్కూల్‍ గోడపత్రికలో వచ్చింది. పరిగణనకు తీసుకోదగిన రచన కాదు. ఇంటర్‍, డిగ్రీల్లో రాసినవి పోయినవి. ఎం.ఏలో ఉండగా నా తొలికవిత ‘‘ధ్వని’’ జయశ్రీ అనే పత్రిక నవంబర్‍, 1977 సంచికలో వచ్చింది. (తర్వాత వెంటవెంటనే ఆంధ్రపత్రిక, ఆంధ్రజ్యోతి, అరుణతార, అభ్యుదయ, భారతి మొదలగు పత్రికలలో వచ్చినవి). ఇది విప్లవ దృక్పథంతో రాసిన కవిత. సందర్భంలో నుండి అయితే ఎమర్జెన్సీ తర్వాత జరిగిన మొదటి ఎన్‍కౌంటర్‍ (నల్లగొండ జిల్లా మంచినీళ్ళ బావి గూడెంలో జరిగినప్పుడు,1980)  ‘‘అక్షరకటకం’’ రాసిన.

 

  1.  ఉస్మానియా రైటర్స్ సర్కిల్‍ స్థాపనలో మీ పాత్ర ఏమిటి? ఉస్మానియా రైటర్స్ సర్కిల్‍ మీ మీద ఎలాంటి ప్రభావాన్ని  చూపింది?

          దీని గురించి చాలా సందర్భాల్లో రాసిఉన్న. కాబట్టి సంక్షిప్తంగా చెప్త. నందిని సిధారెడ్డి, నేను, సలంద్ర, నాళేశ్వరం శంకరం, జింబో(మంగారి రాజేందర్‍), కె.ముత్యం ఇంకా కొందరం స్థాపక సభ్యులం. అయితే ఆవిర్భావ సభ జరుగకముందే కొన్ని అపోహలవల్ల సిధారెడ్డి పక్కకు జరిగిండు. నా మీద బాధ్యత పడింది. అప్పటికే విప్లవ నిబద్ధత ఏర్పడింది కాబట్టి కాడెత్తెయకుండా స్థాపనకాణ్నుంచి చివరి దాకా అంటే గుంటూరు ఏసుపాదం, కె.ఎన్‍. చారి కన్వీనర్లుగా ఉన్నప్పుడు గూడ అంటే 1983 దాకా ప్రధాన పాత్ర వహించిన.

            రైటర్స్ సర్కిల్‍తో ఉస్మానియాలో ఒక విప్లవ సాహిత్య సంరంభం ఏర్పడింది. అనేక కార్యక్రమాలు నిర్వహించినం. భావజాల పరంగా, సంస్థల నిర్వహణ పరంగా రైటర్స్ సర్కిల్‍ నిర్వహణ ద్వారా ఎంతో నేర్చుకున్న. ఈ అనుభవం అనంతరకాలంలో శ్రీకాకుళ సాహితి, నీలగిరి సాహితి, తెలంగాణ సాంస్కతిక వేదిక, సింగిడి (తెలంగాణ రచయితల సంఘం) లాంటి సంస్థల స్థాపనకు ఎంతో ఉపయోగపడింది. ప్రగతిశీల భావజాలాన్ని అనంతర తరాల వారికి అందించడానికి దోహదం చేసింది.

  1.   ‘‘ఈ తరం యుద్ధకవిత’’ గురించి చెప్పండి?

          1971 - 80 దశాబ్ది సంకలనమిది. దశాబ్ది సంకలనాలలో ఇది మొదటిది. ఆ రకంగా ఇది దశాబ్ది సంకలనాలకు దారి వేసింది. విరసం దందహ్యమాన దశాబ్దికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూనే ఆ దశాబ్దిలో వచ్చిన ఇతర ప్రగతిశీల కవిత్వానికి కూడ స్థానం కల్పించింది. ఆ రకంగా ఇది 1971 - 80 దశాబ్దికి సంపూర్ణ ప్రతిబింబం. ఆ దారిలోనే పాపినేని ‘‘కవితా ఓ కవితా’’, 1981 - 90 పెన్నా శివరామకృష్ణ, ఎస్వీల ‘‘1991 - 2000 కవితా సంకలనం, అఫ్సర్‍ ‘‘కవిత 2001 - 2009’’ లు వచ్చినవి. అందువల్ల ‘‘ ఈ తరం యుద్ధకవిత’’ ఒక ట్రెండ్‍ సెట్టర్‍.

  1.   జముకు గురించి చెప్పడి?

 కాలేజి సర్వీస్‍ కమీషన్‍ వారు ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాల తెలుగు లెక్చరర్‍గా సెలెక్ట్ చేసి నన్ను శ్రీకాకుళం జిల్లాకు కెటాయించారు. శ్రీకాకుళ సాయుధ పోరాటాన్ని సుబ్బారావు పాణిగ్రాహిని, వెంపటాపు సత్యాన్ని మననం చేసుకుంటూ గొప్ప ఉద్వేగంతో అక్కడ అడుగుపెట్టిన. కాని ఆ వేడి వాడి ఏమీ కన్పించలేదు. ఉస్మానియా రైటర్స్ సర్కిల్‍ నడిపిన అనుభవంతో అదే లక్ష్యంతో రామారావు నాయుడు లాంటి ప్రగతిశీల వ్యక్తులతో అప్పల్నాయుడు, జోగారావు, బి ఎన్‍ స్వామి, బి పి శాస్త్రి లాంటి విరసం మిత్రులతో ఛాయారాజ్‍లాంటి జనసాహితీ మిత్రులతో కలిసి విశాల ప్రాతిపదికన ‘‘శ్రీకాకుళ సాహితి’’ని స్థాపించినం. ఆ ‘‘శ్రీకాకుళ సాహితి’’ నుంచి వెలువడిన సాహిత్య పత్రికే ‘‘జముకు’’.అది బులెటిన్ల కాలం కాబట్టి దాన్ని బులెటిన్‍ (సాంకేతిక కారణాల వల్ల కూడ) అన్నాం. దానికి ముందూ వెనకాల మంజీర, దిక్సూచి, చినుకు, ఉజ్వల, కంజర లాంటి అనేక బులెటిన్లు అప్పుడు వచ్చినవి. సుబ్బారావు పాణిగ్రాహి, వంగపండు ప్రసాద్‍ లాంటి వాగ్గేయకారులు విప్లవ చైతన్యోద్దీపనకు సాధనంగా వాడిన వాయిద్య విశేషం ‘‘జముకు’’. స్థానిక ప్రగతిశీల భావనకు ప్రతీకగా ఆ పేరును ఎన్నుకున్నం. దీనికి నేను వర్కింగ్‍ ఎడిటర్‍ను. శ్రీకాకుళ సాహితి, జముకు అక్కడ ఒక కొత్త తరాన్ని నిర్మించినవి.

  1.   ‘‘మత్తడి’’ తెలంగాణ ఉద్యమానికి అందించిన స్ఫూర్తి ఏమిటి?

          తెలంగాణలో కవులు లేరన్న వారికి ఇక్కడి సాహిత్యాన్ని చిన్న చూపు చూసినవారికి గోలకొండ కవుల సంచిక మొదటి జవాబు కాగా, రెండవ జవాబు ‘‘మత్తడి’’. రెండంచుల కత్తి ఇది. సుమారు వంద సంవత్సరాల ఆధునిక తెలంగాణ కవిత్వ వైవిధ్యాన్ని విశిష్టతను ప్రతిబింబించి ఆత్మవిశ్వాసాన్ని కలిగించడం ఒక అంచు. వర్తమాన తెలంగాణ ఉద్వేగాన్ని, రాష్ట్ర ఆకాంక్షను గట్టిగా వినిపించడం రెండో అంచు. ఈ రెండు అంచులతో మత్తడి తెలంగాణ ఉద్యమానికి స్ఫూర్తినందించింది.

  1.  ‘‘ముంగిలి’’ రూపొందడంలో మీ అనుభవాలు చెప్పండి?

          మత్తడి ముందుమాటలో తెలంగాణ ప్రాచీన కవిత్వ సంకలనం తెస్తామని చెప్పినం. ముంగిలిని వెలువరించటానికి అదొక కారణం. ఉద్యమ క్రమంలో అనేక చోట్ల ఇచ్చిన ఉపన్యాసాల్లో ఒక ప్రాంత చరిత్రనే మొత్తం ఆంధ్రుల చరిత్రగా   ఆ ప్రాంత సాహిత్యచరిత్రనే మొత్తం తెలుగు సాహిత్య చరిత్రగా  చలామణి చేస్తున్నరని చెప్పినప్పుడు తెలంగాణ చరిత్ర, సాహిత్య చరిత్ర ఎందుకు లేవనే ప్రశ్నలు వచ్చినవి. అవి రావాలనే ఆకాంక్ష వ్యక్తమయింది. ముంగిలి గాని, తెలంగాణ చరిత్రగాని రావటానికి ఇది రెండవ కారణం. ముంగిలి ప్రస్తావన కాబట్టి దాని గురించి చెప్త. కాసుల ప్రతాపరెడ్డి సంపాదకత్వంలో తెలంగాణ సాంస్కృతిక వేదికనుండి 2001లో వెలువడిన ‘‘తెలంగాణ తోవలు’’లో ‘‘లెక్కదప్పిన తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర’’ అనే వ్యాసం రాసిన. ఆ వ్యాసంలో ముంగిలికి పునాది పడింది.పైన చెప్పినట్టు తొలుత ప్రాచీన కవిత్వ సంకలనం అనుకున్నం కాబట్టి కొందరికి కొందరు కవుల్ని కెటాయిస్తూ ఆ కవుల పద్యాలు ఎన్నిక చేసి పంపండి అని  ఉత్తరాలు రాసిన.శివరామ శర్మ, నేను కొందరు కవుల పద్యాలను ఎన్నిక కూడ చేసినం. కాని ఆ క్రమంలో అర్థం అయింది, కేవలం పద్యాలు వేయడం అసమగ్రమని. సాహిత్య చరిత్రలాగే కూర్చాలని నిర్ణయానికొచ్చిన. అప్పుడు అనేక సాహిత్య చరిత్రల్ని, పక్రియల చరిత్రల్ని, చరిత్ర గ్రంథాల్ని అధ్యయనం చేసిన. వీటికోసం మద్రాసు ఓరియంటల్‍ మ్యానుస్క్రిప్ట్లైబ్రరీ, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం గ్రంథాలయం, సుందరయ్య విజ్ఞానభవన్‍(ఆరుద్ర), స్టేట్‍ సెంట్రల్‍ లైబ్రరీ, సిటీ సెంట్రల్‍లైబ్రరీ, ఉస్మానియా లైబ్రరీ, శ్రీకృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషానిలయం మొదలగు వాటిని సందర్శించిన. అనేక స్క్రిప్టుల తర్వాత రూపొందిన గ్రంథాన్ని ఎట్లా అచ్చువేయాలనే సమస్య వచ్చింది. నాకా ఆర్థిక స్థోమతలేదు. ప్రముఖ దర్శకులు కవి, రచయిత బి.నర్సింగ్‍ రావుగారికి చూయించిన. ఆయన అండదండలతో వేదకుమార్‍ గారి పూనికతో అది అచ్చయింది. తర్వాత తెలుగు అకాడమీ ఎనిమిదివేల ప్రతుల్ని అచ్చేసింది. కాకతీయ యూనివర్సిటీ, ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ పాఠ్యపుస్తకంగా రిఫరెన్స్ గ్రంథంగా ప్రకటించినవి. కె.శ్రీనివాస్‍, అమ్మంగి వేణుగోపాల్‍, రామా చంద్రమౌళి, బాల శ్రీనివాసమూర్తి, లక్ష్మణచక్రవర్తి లాంటి ప్రముఖులు మంచి సమీక్షలు రాసిన్రు. తెలంగాణ ప్రాచీన సాహిత్య విజ్ఞాన సర్వస్వం అన్నారు. దాదాపు అన్ని పత్రికలు మంచి కవరేజీనిచ్చినవి. వందలమంది ఫోన్లు చేసిండ్రు.ఉత్తరాలు రాసిండ్రు. కొందరు అపర హాలుడు అనిఅపర సురవరం అని పొగిడిండ్రు. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంవారు ఉత్తమ గ్రంథంగా  ఎన్నిక చేయడం మరొక మంచి అనుభూతి. ముంగిలిని చదివి కెసిఆర్‍ ఫోన్‍చేసి ప్రశంసించడం మరిచిపోలేని అనుభూతి. వారందరికి చాలా చాలా కృతజ్ఞతలు. ఎక్కడ మొదలై ఈదుకుంటూ ఎక్కడ తేలిన్నో చూస్తే అద్భుతాశ్చర్యాలు ముంచెత్తుతాయి. ఒక బాధ ఏమిటంటే, ఒక రిటైర్డు ప్రొఫెసర్‍ ముంగిలిని కాపీ చేయడం, దాన్ని యూనివర్సిటీవారు ముంగిలికంటె ముందు వరసలో పెట్టడం. ఇలాంటి కాపీరాయుళ్లకు శిక్ష లేదా? కోర్టులో వేస్తానంటే ఇంకొక ప్రొఫెసర్‍ ఆపిండు. ఇంకొక బాధ, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు కోసం ముంగిలిఫైనల్‍కు రాగా కొందరు అడ్డుకోవడం.

  1.   గనుమ ఏ పరిస్థితుల్లో రూపొందింది?

           దళిత, బహుజన, ముస్లిం తెలంగాణ అస్తిత్వవాదాల నేపథ్యంలో వెలువడిన విమర్శనా గ్రంధం ఇది. ఆయా వాదాలు సృష్టించిన పుస్తకం ఇది. అంతేకాదు ఆయావాదాల్ని స్థిరపరచడానికుద్దేశించిన గ్రంధం కూడ ఇది. ఇందులోని మొదటి వ్యాసం 1992లో రాసిన. ఈ వ్యాసం తెలుగు సాహిత్యంలో రాబోతున్న, రావలసిన మార్పుల గురించి చర్చించింది. తెలంగాణ తొలిదళిత బహుజన కవితా సంకలనం ‘‘బహువచనం’’ గురించి రాసిన వ్యాసం, తొలి ముస్లింవాద సంకలనం ‘‘జల్‍జలా’’ గురించి రాసిన వ్యాసం, ఇవి రెండూ పెద్ద సంచలనాలని విమర్శకులు భావించినారు. ఈ పుస్తకంలోని రెండవ భాగం తెలంగాణ వాద వ్యాసాలు సంపుటి. ఇందులోని మొదటి వ్యాసం ‘‘ఎన్నాళ్ళీ వివక్ష’’ తెలుగు సాహిత్యంలో తెలంగాణ సాహిత్యంపట్ల గల వివక్ష విస్మరణ గురించి చర్చించిన వ్యాసం. ఇందులో పేర్కొన్న తెలంగాణ విస్మృత  కవులను గురించి రాసినవి మిగతా వ్యాసాలు. కరుణశ్రీ కంటే చాలా ఏండ్ల ముందటనే సుమవిలాపం రాసిన కోదాటి రామకృష్ణరావు ఎందుకు విస్మరణకు గురైండుతొలిసారిగా మాదిగలకు ప్రతీకగా ‘‘తొండం’’ కావ్యాన్ని రాసిన దైద వేములపల్లి దేవేందర్‍ ఎందుకు పేరుకు రాలేదు? దువ్వూరి లాగా రైతు జీవితాన్ని చిత్రించిన ‘‘కాపుబిడ్డ’’ కావ్యకర్త గంగుల శాయిరెడ్డిని కాల గర్భంలో ఎవరు కలిపేసిన్రు? తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధపోరాట ఇతివృత్తంతో రాసిన సోమసుందర్‍, గంగినేని, ఆరుద్ర వంటి తెలంగాణేతరుల కొచ్చిన పేరు రాజారాం లాంటి ప్రజా కవులకు ఎందుకు రాలేదు? తొలి వచన కవితా కావ్యమైన ‘‘మహైక’’(1953) మరుగునపడి 1956లో వచ్చిన కుందుర్తి ‘‘తెలంగాణ’’ను తొలి వచనకవితా కావ్యంగా ప్రాచుర్యంలోకి ఎందుకు తెచ్చిండ్రు? ‘‘వైతాళికులు’’ (1935) కంటే ముందుగా వచ్చిన తెలంగాణ ఆధునిక కవితా సంకలనమైన ‘‘గోలకొండ కవుల సంచిక’’(1934)ను ఏ సాహిత్య చరిత్రలోను ఎందుకు స్పృశించలేదు? ఇలాంటి ప్రశ్నలతో తెలంగాణ సాహిత్యానికి జరిగిన అన్యాయంలోంచి, ఆవేదనలోంచి ‘‘గునుమ’’ పురుడు పోసుకుంది.

  1.   దాలి, తావుల గురించిచెప్పండి?

 దాలితెలంగాణ దీర్ఘకవిత. తెలంగాణ సాంస్కృతిక  వేదికనుండి వెలువడిన (2001) మొదటి పుస్తకం. ఆనాటి తెలంగాణ ఆగ్రహాన్నీ ఆవేదననీ సమగ్రంగా పలికిన కావ్యం. తెలంగాణ తొలి రెండు మూడు దీర్ఘకవితలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ది  చెందింది. కె. శ్రీనివాస్‍, గుడిపాటి, కాసుప్రతాపరెడ్డి, హెచ్చార్కే, జింబో,ఎస్‍.రామకృష్ణ, జి.వెంకటకృష్ణ,సూరేపల్లి మనోహర్‍,వఝల శివకుమార్‍,బైరెడ్డి కృష్ణారెడ్డి, పగడాల నాగేందర్‍,కాలువ  మల్లయ్య లాంటి ఎందరో  విమర్శకుల, అనేక మంది పాఠకుల మన్ననలను పొందిన కావ్యం. ఇంకా నందిని సిధారెడ్డి, నాళేశ్వరం శంకరం లాంటి అనేక మంది మిత్రులు వ్యాసాల్లో ఉపన్యాసాల్లో మెచ్చుకున్నరు.

      ‘తావుసంకలనంలోని వాగు,రోడ్డు,అవిద్య,పావురం లాంటి చాలా కవితలు చాలా మంది మన్ననలు పొందినవి.కె.శ్రీనివాస్‍,బైరెడ్డి కృష్ణారెడ్డి మంచి ముందుమాటలు రాసిండ్రు.పెన్నా శివరామకృష్ణ పావురం’, ‘హనన ద్రవం’,  కవితల నిర్మాణ శిల్పాన్ని విశ్లేషిస్తూ చక్కగా రాసిండు.ఎం.నారాయణశర్మ,శివరాత్రి సుధాకర్‍, తండా హరీష్‍ లాంటి వాళ్లు మంచి సమీక్షలు చేసిండ్రు.ఈ సంకలనానికి రంగినేని ఎల్లమ్మ పురస్కారం (సిరిసిల్ల) లభించింది.

         దాలి,తావు ల గురించి సీనియర్‍ కవి మాదిరాజు రంగారావుగారు ఒక ఉత్తరంలో విలువైన విశ్లేషణ చేశారు ఇలా ‘‘దాలి,తావు రెండూ అలజడిని ప్రతిఫలిస్తూనే రూపం(కవిత్వం) లక్ష్యం(టార్గెట్‍) రెండూ చక్కని పాళ్లలో సమన్వయం కలిగిన రచనలు.తావులో భావచిత్రాలకెక్కువ ప్రాధాన్యం కనిపించింది. దాలిలో తెలంగాణ భాషాసుందరతకు ఎక్కువ అవకాశం దృష్టికి వస్తుంది.....సహృదయుల్ని కట్టిపడేస్తుంది.......’’

  1.   తెలంగాణ సాహిత్యం ప్రత్యేకత ఏమిటి?

  చాలా లోతైన ప్రశ్న.  తెలంగాణ భాషకు, చరిత్రకు, సంస్కృతి కి ఒక ప్రత్యేకత ఉన్నట్లే సాహిత్యానికిఉన్నది. అందుకు అనేక కారణాలు.  కోస్తాంధ్ర సాహిత్యం ఎక్కువగా బయటి ప్రభావాల (సంస్కృతం,ఇంగ్లీషు)తో వస్తే తెలంగాణ సాహిత్యం ప్రధానంగా ఇక్కడి నేల సెగల్లోంచి వచ్చింది.  2001లో కాసుల ప్రతాపరెడ్డి సంపాదకత్వంలో వచ్చిన ‘‘తెలంగాణ తోవలు’’లో ఇదే అభిప్రాయం వ్యక్తం చేసిన.  ఇప్పటికీ ఇది సరైనదేనని అనుకుంటున్న.  ఇక్కడి సంస్కృత  రచనల అనువాదాలు భిన్నంగా వచ్చినవి.  పాల్కుర్కి సాహిత్యం భిన్నంగా వచ్చింది.  భావకవితాయుగం ఇక్కడ లేదు.  అభ్యుదయ కవిత్వం భిన్నంగా వచ్చింది.  ఇక్కడ స్త్రీవాదం అక్కడిలాగా ఎలైట్‍ స్త్రీవాదంగా రాలేదు.  ఇలాంటి వెన్నో? ఇక్కడి సాహిత్యాన్ని అక్కడి ప్రమాణాలతో కొలిచిండ్రు.  కొలమానాలే తప్పు.  జీవితం నిజం.  సాహిత్యం నిజం.  తెలంగాణ సాహిత్యానిది భిన్న నేపథ్యంభిన్న ప్రయాణం.  కొలమానాలు మారాలె.

  1.  ఒక తెలుగు లెక్చరరైన మీరు  తెలంగాణ చరిత్రను రాయడానికి కారణాలు ఏమిటివిమర్శకులు మీ తెలంగాణ చరిత్ర మీద ఎలాంటి అభిప్రాయం వెలిబుచ్చారు?

పదవ ప్రశ్నకు చెప్పిన జవాబులో పేర్కొన్నట్టు తెలంగాణ ప్రజల డిమాండు మొదటి కారణం.  బి.ఏ.లో ఇంకొక ఆప్షనల్‍ సబ్జెక్టు హిస్టరీ.మార్క్సిస్టు అధ్యయనశీలిగా చరిత్ర అధ్యయనం మామూలు విషయం. అందువల్ల చరిత్ర నాకు కొత్త అంశం కాదు.  ముంగిలి రూపకల్పనలో భాగంగా అనేక చరిత్ర గ్రంథాలు చదివిన.  ఇ.హెచ్‍.కార్‍ ‘‘చరిత్ర అంటే ఏమిటి?’’ లాంటి చరిత్ర రచనాశాస్త్ర గ్రంథాలు చదివిన. భారత జాతీయోద్యమ కాలంలో, ఆంధ్రోద్యమ కాలంలో, తెలంగాణ ఆంధ్ర జనసంఘం కాలంలో, ఆంధ్రమహాసభ కాలంలో ఆనాటి ఉద్యమకారులు ఏం చేసారో అధ్యయనం చేసిన.  బ్రిటీష్‍ చరిత్రకారులు భారతదేశ చరిత్ర రాసి భారతీయులు వెనుకబడినవాళ్ళు, అసమర్థులు అన్నారు.  అందువల్ల ఈ దేశాన్ని మేమే పాలించాలి అని అన్నారు.  సరిగ్గా ఇవే మాటలు కోస్తాంధ్రులు తెలంగాణనుద్దేశించి  అన్నారు.  ఆనాడు భారతీయ మేధావులు భారతదేశ చరిత్రను వెలికి తీసి చరిత్ర గ్రంథాలు రాసి గత ఘన వైభవాన్ని చాటి ప్రజల్లో ఆత్మవిశ్వాసం నింపినారు.  మనం గూడ అదేపని చేసి చూపాలనిపించింది.  అందుకే తెలంగాణ చరిత్రరాసిన.  మరిన్ని వివారాలకు తెలంగాణ చరిత్రకు నేను రాసిన ముందుమాట చూడండి.  ఇది తొలి తెలంగాణ చరిత్రగ్రంథం కావడం వల్ల కెసిఆర్‍, డా.దేమె రాజారెడ్డి వకులాభరణం రామకృష్ణ,అడపా సత్యనారాయణ,ఘంటా చక్రపాణి, టంకశాల అశోక్‍, సంగిశెట్టి శ్రీనివాస్‍, అమ్మంగి వేణుగోపాల్‍,కాసుల ప్రతాపరెడ్డి, కుర్రా జితేంద్రబాబు,ఏనుగు నరసింహారెడ్డి, జగన్‍ రెడ్డి,కాసుల లింగారెడ్డి- ఇట్లా ఎంతో మంది విమర్శకుల మన్ననలందుకుంది.  ఇది వచ్చిన తరువాత అనేక కాపీ చరిత్రలు వచ్చినవి. ఇది దాని ప్రసిద్దికి నిదర్శనం.  ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం చరిత్ర, తెలుగు శాఖల్లో దీనిని రిఫరెన్స్ గ్రంథంగా పెట్టడం, బి.యన్‍. శాస్త్రి అవార్డ్ రావడం, లక్షల మంది విద్యార్దులకు ఉపయోగపడడం, నాలుగు సంత్సరాల్లో నాలుగు ముద్రణలు పొంది వేల ప్రతులు అమ్ముడు పోవడం విమర్శకుల, పాఠకుల మన్ననలు పొందిందనడానికి మరికొన్ని నిదర్శనాలు.

15.     తెలంగాణ వచ్చిన తర్వాత తెలంగాణ సాహిత్యం మీద జరుగుతున్న అధ్యయనాలు ఎలా ఉన్నాయి?

మలిదశ తెలంగాణ ఉద్యమ క్రమంలోనే ప్రారంభమైన తెలంగాణ సాహిత్య అధ్యయన పక్రియ తెలంగాణ వచ్చిన తరువాత కూడా కొనసాగుతున్నది.అన్ని విశ్వవిద్యాలయాలల్లో తెలంగాణ సాహిత్యంలోని వివిధ అంశాల మీద, కోణాల మీద పరిశోధనలు చేయిస్తున్నారు. అయితే సంస్థల నుంచి ఆశించినంత స్థాయిలో జరగడంలేదని అనిపిస్తుంది.  కానీ వ్యక్తులుగా సంగిశెట్టి శ్రీనివాస్‍లాంటి వారు నిరంతరం ఏదో ఒకటి తవ్వుతూనే ఉన్నారు. ఏమనుకోమంటే ఇందులో నేను కూడ ఉన్న.

16.      తెలంగాణలో బలమైన సాహిత్యం వెలువడలేదని, అసలు కవులే లేరని ఎందుకు ప్రచారమయింది?

ఒకటి తెలంగాణేతరుల అజ్ఞానం. రెండు చూడదలచుకోకపోవడం.  మూడు వాళ్ళ ప్రమాణాలనుంచి కొలవడం.  నాలుగు పాలకులెప్పుడూ పాలితులను అత్మన్యూనతలో పడేటట్టు చేస్తారు.  ఈ కారణాల వల్ల పై విధంగా ప్రచారమయింది.

17.      తెలంగాణ వచ్చిన తర్వాత వెలువడుతున్న సాహిత్యం ఎలా ఉంది?

 దళిత, స్త్రీ, ముస్లిం వాదాలు అంతకుముందే వస్తురీత్యా ఎగ్జాస్ట్ అయినవి.  తెలంగాణ వచ్చిన తర్వాత తెలంగాణ వస్తువు కూడా అయిపోవడంతో ఒక శూన్య స్థితి ఏర్పడింది. అందువల్ల చాలామంది కవులు మౌనం దాల్చినారు.  కొందరు అభివృద్ది గురించి  రాసినారు.  కొందరు డే టు డే సాధారణ సమస్యల గురించి రాసిన్రు.  మొత్తంగా ఉద్యమ స్ఫూర్తిగల సాహిత్యం వెలువడలేదు.  కాని రంగం ఖాళీగా ఉండదు కదా.

18.       ఇప్పుడు వెలువడుతున్న సాహిత్యాన్ని మీరు ఎలా చూస్తున్నారు?

అనేక ఉద్యమ ప్రవాహాల్ని చూసినవాణ్ణి.  వాటితో సమాంతరంగా ఉప్పెనలా వెల్లువెత్తిన సాహిత్యాన్ని చూసినవాణ్ణి.  అలా  చూసినప్పుడు ఇప్పటి సాహిత్యం చడీచప్పుడు లేకుండా సాగుతున్నదనిపిస్తుంది.  అయితే జీవితంలోని పలుపార్శ్వాలను పలు పొరలను పట్టుకుంటున్నది.

19.      ఇటీవలి కాలంలో సాహిత్య విమర్శ ఎందుకు బలహీనపడింది?

సాహిత్య విమర్శది మొదట్నించీ బలహీన స్వరమే.  మీరన్నట్టు ఇప్పుడు ఆ బలహీనత ద్విగుణీకృతమైంది.  దీని బీజాలు 1980ల నుంచి ఉన్నయి.  అప్పట్నించి విమర్శకుల సంఖ్య వేళ్లమీద లెక్కబ్టెగలిగినంత మంది కూడా ఉండటం లేదు.  కవుల సంఖ్యేమో వందలకు ఫేస్‍బుక్‍, వాట్సాప్‍ వచ్చినంక వేలకు పెరిగిపోయింది.  మరీ ఇప్పటి కవులకు ఇన్‍స్టంట్‍ కీర్తి ఎక్కువయింది.  ఇది విమర్శ మీద ప్రభావం చూపిస్తుంది.  కాబట్టి అహా, ఓహోలే తప్ప విమర్శ ఉండటం లేదు.  అంటే ఒకవైపు  కవులు విమర్శను సహించడం లేదు.  రెండో వైపు అధ్యయనం ఉండటం లేదు.  ఎంత అధ్యయనం ఉంటే అంత గొప్ప విమర్శ వస్తది.  ఇంకొకవైపు తద్దినాలలాంటి సమీక్షలకు - నిజానికి అవి సమీక్షలు కూడా కాదు - తప్ప పత్రికలు స్థానమివ్వడంలేదు. ఫేసుబుక్కు, వాట్సాప్‍, వెబ్‍ పత్రికలలో స్పేస్‍ సమస్య లేకపోయినా దీర్ఘమయిన విమర్శలను చదవడం లేదు.  చదవడం లేదని రాయడం లేదు. కాబట్టి ఇప్పటి విమర్శ రూపాలు సూపర్‍, ఎక్సలెంట్‍, సుపర్బ్, వెల్‍, నైస్‍లు.  పుస్తకాల నుండి పేజీలకు, పేజీలనుండి పేరాలకు పేరాలనుండి ఇలాంటి పదాలకు విమర్శ ఎదుగుతూ వస్తుంది.  బలహీనపడిందంటారేమిటి?

20.     నందిని సిదారెడ్డి,గుడిహాళం రఘునాథం, నాళేశ్వరం శంకరంలతో మీకున్న అనుబంధం ఏమిటి?

ముగ్గురూ నాకు ఆత్మీయ మిత్రులు.  గొప్ప ప్రతిభావంతులు.  సిధారెడ్డి, గుడిహాళం ఎం.ఏ.లో నాకు ఒక సంవత్సరం సీనియర్లు. సిధారెడ్డి పరిచయంతోటే నాకు ఆధునిక సాహిత్య గవాక్షాలు పూర్తిగా తెరుచుకున్నయి.  ఉస్మానియా రైటర్స్ సర్కిల్‍ సహ వ్యవస్థాపకులం.  మళ్ళీ సుమారు ఇరవై ఏళ్ల తర్వాత తెలంగాణ సాంస్కృతిక వేదిక వ్యవస్థాపక భాగస్వాములమయినం. మధ్యలో కొన్ని విభేదాలు.  గుడిహాళం నేను ఇతరులతో కలిసి ‘‘విపశ్యన కవిత్వ’’ ‘‘నల్ల వలస’’ (తెలంగాణ తొలి సమగ్ర దీర్ఘకవిత) సంయుక్త కవులం.  సుదీర్ఘ స్నేహం మాది.  నాళేశ్వరం శంకరం నేను ఎం.ఏ. క్లాస్‍మేట్స్మి. మంచి మిత్రుడు, శ్రేయోభిలాషి.పేరుకు తగ్గట్టే బోళాశంకరుడు. ఆయన కవితా, కందుకూరి శ్రీరాములు కవితా ‘‘ఈతరం యుద్ద కవిత’’లో లేనందుకు ఇప్పటికీ నా మీద గుర్రుగానే ఉన్నరు. కని స్నేహం స్నేహమే.

21.    పాఠకులు, కవులు, రచయితలు, సాహితీవేత్తలకు గోదావరి అంతర్జాల పత్రిక ద్వారా మీరేం  చెప్పదలుచుకున్నారు?

ఒకరు చెప్పడం ఇంకొకరు వినడం భూస్వామ్య భావజాలం అవశేషం. దానికి కాలం చెల్లింది.  ఇప్పుడు మనకనిపించింది ప్రకటించడం వరకే.  నచ్చిన వాళ్ళు షేర్‍ చేస్తారు.

       ఏ భూస్వామ్య భావజాలాన్ని మనం దాటుకుని వచ్చామో ఆ భూస్వామ్యభావజాలం కొత్త రూపాలలో, ఆధునిక అత్యాధునిక వేషంతో వస్తున్నది.  మేం చెప్పేవాళ్ళం మీరు వినే వాళ్ళు అంటున్నది.  ఏ అసమ్మతి స్వరాన్ని వినం అంటున్నది.  అథ:పాతాళానికి  తొక్కేస్తానంటున్నది.  వందల ఏళ్ళనుంచి వందల పోరాటాల ద్వారా సాధించుకున్న కనీస ప్రజాస్వామిక హక్కుల్ని కాలరాస్తానంటున్నది.  తీవ్ర జాతీయవాదం పేరుతో సకలజనుల ఆర్థిక సాంస్కృతిక సామాజిక పునాదులను పెళ్ళగించజూస్తున్నది.  ఇది సకల కళారూపాల్లో విజృంభించే తీరు ఎంతో దూరం లేదు. ఈ పరిశీలన సరైనదనిపిస్తే స్వీకరించొచ్చు.  అదే అత్యాధునిక రూపాల్లో నిరసించొచ్చు.

 

అనుబంధం:

రచయిత పరిచయం-ఇతర పుస్తకాలు

వ్యక్తిగతం     

            పేరు- డా. సుంకిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి

            తల్లిదండ్రులు-కోటమ్మ , మాధవరెడ్డి.

            విద్య-ఎం.ఏ, ఎం.ఫిల్‍, పిహెచ్‍.డి.

            జననం-దీపావళి,1954, గ్రామం-పగిడిమర్రి

            మండలం-కనగల్‍,జిల్లా-నల్లగొండ 

వృత్తి                      

            1. 1984 నుండి 2010 వరకు వివిధ ప్రభుత్వ డిగ్రీకళాశాలల్లో తెలుగు బోధన,

            2. 2010 నుండి 2012 వరకుచండూరు ప్రభుత్వ డిగ్రీకళాశాల ప్రిన్సిపాల్‍గా,

            3. స్వల్పకాలం తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలో విజిటింగ్‍ ప్రొఫెసర్‍ గా

కవిత్వం

            1. తోవ ఎక్కడ - 1994.

            2. దాలి-తెలంగాణ దీర్ఘకవిత -2001,2016

            3. నల్లవలస - తెలంగాణ దీర్ఘ కవిత (ఇతరులతో కలిసి)1998.

            4. విపశ్యన కవిత్వం(ఇతరులతో కలిసి)-1886-1991

            5. తావు - 2016

పరిశోధన-చరిత్ర

            1.ముంగిలి-తెలంగాణ ప్రాచీనసాహిత్యం-2009, తెలుగుఅకాడమీ వారి పునర్ముద్రణ రెండు సార్లు-2016

            2. తెలంగాణ చరిత్ర (క్రీ.పూ నుండి 1948 వరకు)-2011,2013,2014,2015.

                (హిందీ అనువాదం-డా.కొమ్మిశెట్టి మోహన్‍,ఆం.ప్ర.హిందీ అకాడమి-2015)                    

                (ఇంగ్లీషు అనువాదం త్వరలో వెలువడనున్నది)

            3. తెలంగాణ సాహిత్య చరిత్ర(ప్రాచీన,ఆధునిక సాహిత్య సంక్షిప్త చరిత్ర)తెలుగుఅకాడమి-2012

            4.తెలంగాణ ఆధునిక సాహిత్య చరిత్ర(ఇతరులతో కలిసి)-తెలుగు అకాడమి-2016

            5. తెలంగాణ సాహిత్య చరిత్ర (ప్రాచీన,ఆధునిక కవిత్వం,కథ,నవల)(సంగిశెట్టి తో కలిసి)-తెలంగాణ సారస్వత పరిషత్తు-2019

            6.అభ్యుదయ కవిత్వంలో మధ్యతరగతి జీవిత చిత్రణ(ఎం.ఫిల్‍)-1982  (త్వరలో అచ్చు కానున్నది).

            7.తాత్త్విక నేపథ్యంలో- తెలుగు కవిత్వ పరిణామం(పిహెచ్‍.డి)-1990 (త్వరలో అచ్చు కానున్నది)                  

విమర్శ

            1.గనుమ-దళిత, బహుజన, ముస్లిం, తెలంగాణ అస్తిత్వ సాహిత్య  వ్యాసాలు-2010

            2.వినిర్మాణం (తెలంగాణ అస్తిత్వ నిర్మాణ వ్యాసాలు)

            3.సురవరం ప్రతాపరెడ్డి(మోనోగ్రాఫ్‍)-తెలుగు అకాడమి-2017

            4.గురజాడ..మరికొన్ని వ్యాసాలు(త్వరలో అచ్చు కానున్నది)

సంపాదకత్వం

            1. 1971-80 ఈ తరం యుద్ధకవిత(ఇతరులతో కలిసి)1982,2017

            2. జముకు సాహితీ బులెటిన్‍-1986-1989.

            3. యానగాలి-శ్రీకాకుళ కవిత్వం(ఇతరులతో కలిసి)1991

            4. బహువచనం-దళిత బహుజన కవిత్వం-1996,2017

            5. మత్తడి-తెలంగాణ ఆధునిక కవిత్వం(సురేంద్రరాజు తోకలిసి) 2002.

            6. నల్లగొండ జిల్లా సాహిత్య సంచిక-మన తెలంగాణ (బైరెడ్డి కృష్ణారెడ్డితో కలిసి) 2007

            7.కమ్యూనిజమా?కోస్తా వాదమా?(సి.పి.ఎం.తెలంగాణవైఖరిపైవిమర్శ)(ఇతరులతో కలిసి)2008

            8.1969-73 తెలంగాణ ఉద్యమ కవిత్వం (సంగిశెట్టితో కలిసి)-2009

            9. సురవరం తెలంగాణ వ్యాసాలు (సంగిశెట్టితో కలిసి)-2010.

            10.సురవరందస్తూరి(సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు) O.M.L.R.I,A.P.Govt - 2010

            11. భాగ్యనగర వైభవం-దైద వేములపల్లి దేవేందర్‍ -2017

            12. సుజాత -గడియారం రామకృష్ణ శర్మ – 2017

            13. ఆదిరాజు వీరభధ్రరావు -పుల్లాభొట్ల వెంకటేశ్వర్లు - 2017

            14. స్వాతంత్య్ర సమరంలో ముస్లింయోధులు-హీరాలాల్‍ మోరియా-2017

            15. కాపుబిడ్డ ,మావూరు -గంగుల శాయిరెడ్డి-2017

            16.‘‘తొలిసంజ’’ తెలంగాణ-తొలినాటి ఆధునిక కవిత్వం-మూటువూరు వెంకటేశ్వరరావు-2017

            17. భూగోళ విజ్ఞానం-సురవరం ప్రతాపరెడ్డి-2017

            18. ‘‘ధనాభిరామం’’-తొలి కల్పిత కావ్యం-నూతనకవి సూరన-2017

            19. జాతీయ గేయములు -మంతిప్రగడ వెంకటేశ్వరరావు-2017

            20. ‘‘గుంటక పురాణం’’-ఆధునిక అధిక్షేప పద్యాలు -గవ్వా మురహరిరెడ్డి-2017

            21. చరిత్రక్కని చరితార్ధులు-బిరుదురాజు రామరాజు-2017

            22.   భారతీయ సాహిత్య పరిణామ పరిశీలన-పాములపర్తి సదాశివరావు-2017

విశ్లేషణ: ఛీకృష్ణ కమిటీ(శ్రీకృష్ణ కమిటి రిపోర్ట్ మీద విశ్లేషణ)(సంగిశెట్టి శ్రీనివాస్‍తో కలిసి) 2011

పాఠ్యగ్రంథ రచన, సంపాదకత్వం

            1. భారతీయ వారసత్వం-సంస్కృతి -డిగ్రీ విద్యార్ధులకు,దూర విద్యాకేంద్రం,మహాత్మాగాంధీ విశ్వవిద్యాలయం-2014

            2.విఙ్ఞాన శాస్త్రం-నాగరికత- డిగ్రీ విద్యార్ధులకు,దూర విద్యాకేంద్రం,మహాత్మాగాంధీ విశ్వవిద్యాలయం-2014

            3.పర్యావరణ అధ్యయనం- డిగ్రీ విద్యార్ధులకు,దూర విద్యాకేంద్రం,మహాత్మాగాంధీ విశ్వవిద్యాలయం-2014

            4.   Indian Heritage and Culture-డిగ్రీ విద్యార్ధులకు,దూర విద్యాకేంద్రం,మహాత్మాగాంధీ విశ్వవిద్యాలయం-2014

            5.1-10 తరగతి విద్యార్థులకు పాఠ్యాంశాల ఎన్నిక కమిటీ సభ్యుడిగా-2014-15

పాఠ్యగ్రంథాలుగా

                      1.‘ముంగిలి’ - కాకతీయ యూనివర్సిటీ తెలుగు ఎం.ఏ కు పాఠ్యగ్రంథం

                        2.‘ముంగిలి’- ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ తెలుగు ఎం.ఏ కు రిఫరెన్స్ గ్రంథం

                        3.‘‘తెలంగాణ చరిత్ర’’ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ- చరిత్ర శాఖ ఎం.ఏ.కు రిఫరెన్స్ గ్రంథం

                        4.‘‘తెలంగాణ చరిత్ర’’ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ-తెలుగు ఎం.ఏ.కు రిఫరెన్స్ గ్రంథం

పురస్కారాలు :

            1. ‘‘తెలంగాణ చరిత్ర’’ కు బి.ఎన్‍.శాస్త్రిపురస్కారం-2011

            2.‘ముంగిలికి తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ఉత్తమ గ్రంథ పురస్కారం-2012                                                  

            3. ‘గనుమకు శాతవాహన విశ్వవిద్యాలయం ద్వారా ముదిగంటి వెంకటనర్సింహారెడ్డి పురస్కారం

              2014

             4. ‘ముంగిలికి ప్రొఫెసర్‍ ఎస్వీ రామారావు గారి పరిశోధనపురస్కారం-2014

            5. ‘ముంగిలికి ద్వానాశాస్త్రి పురస్కారం-2014.

            6. తెలంగాణ ప్రభుత్వం వారి‘‘రాష్ట్ర ఉత్తమ సాహితీవేత్త’’ తొలి పురస్కారం-2015

            7.‘‘తావు’’ కు రంగినేని ఎల్లమ్మ పురస్కారం -2017

ఇతరాలు                 

            1. 70-80 సెమినార్లలో కీలకోపన్యాసాలు,పత్ర సమర్పణలు

            2.ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ రైటర్స్ సర్కిల్‍, శ్రీకాకుళ సాహితి, నీలగిరి సాహితి,

               తెలంగాణ సాంస్కృతిక వేదిక, సింగిడి లాంటి సంస్థల స్థాపన ,నిర్వహణ భాగస్వామ్యం.

            3. నా పర్యవేక్షణలో 5గురికి పిహెచ్‍.డి అవార్డులు.కొనసాగుతున్న మరొక ఆరుగురు .

            4. వివిధ టి.వీ ల్లో, రేడియోలో పాఠ్యాంశాల బోధన,సాహిత్య ప్రసంగాలు,చర్చలు.

            5.తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంతెలుగు అకాడమితెలంగాణ సాహిత్య అకాడమీల కొన్ని కమిటీల్లో సభ్యుడిగా.

            6.‘సుంకిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి నాలుగు దశాబ్దాల సాహిత్య సమాలోచన’ (11-12-2016) సంచిక రానున్నది.

ఇంటర్వ్యూలు

బోధనాభాషగా పాలనాభాషగా మాతృభాషను అమలు చెయ్యాలి –సాకం నాగరాజు

గోదావరి అంతర్జాల సాహిత్య మాస పత్రికకు సాకం నాగరాజు గారు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూ

1.       మీ బాల్యం గురించి.

          మావూరు పాకాలకు దగ్గర్లో వరదప్పనాయుడు పేట. మాది ఉమ్మడి కుటుంబం. గాండ్లకులస్తులమైనా వ్యవసాయమే. పిల్లలు పెద్దలు 21 మందిమి. మా పెద్దలు మమ్మల్ని బాగా చదివించారు. నేను లెక్చరర్‍, మా తమ్ముడు ప్రిన్సిపాల్‍, ఇంకో తమ్ముడు బ్యాంక్‍ ఆఫీసర్‍. మా అన్న వెంకటసుబ్బయ్య పి.యు.సి. వరకే చదివినా హోమియో రంగంలో కృషిచేసి తిరుపతి కొర్లగుంటలో డాక్టర్‍గా స్థిరపడినాడు. డాక్టర్‍ దేవుడుగా పేరు పొందాడు. ఇప్పుడు మా ఐదు కుటుంబాలూ తిరుపతి నగరంలో స్థిరనివాసం వుండే దాకా ఎదిగామంటే ఆశ్చర్యంగానే వుంటుంది.

2.       మీ విద్యాభ్యాసంలో చెప్పుకోదగిన విషయాలు...

          దామల్‍చెరువు హైస్కూల్‍కు రోజూ ఐదుమైళ్ళు నడిచి వెళ్ళిరావడం. రెండు సంగతులు ముఖ్యంగా చెప్పాలి. తొమ్మిదిలో వుండగా మాకు తెలుగు అయ్యవారు మధురాంతకం దొరస్వామి పిళ్ళై. పద్యంలో ప్రతి పదానికి అర్థం చెప్పేవారు. అర్థాలు తెలుసుకొని పద్యం చదువుకుంటే పద్యం నోటికి వచ్చేది. ఇలా తెలుగుభాషపట్ల ఏర్పడిన మమకారం వల్లనో ఏమో మా తమ్ముడు సుధాకర కామర్స్లో పి.జి. చేస్తే నేను తెలుగులో చేశాను. తెలుగు పట్ల ఈ మమకారాన్ని మరింత పెంచి పోషించింది యూనివర్శిటిలో తుమ్మపూడి కోటేశ్వరరావు మేష్టారు పాఠాలు.

3.       మీ ఉద్యోగ జీవితం...

          దీనికంటే ముందు నా విద్యార్థి దశ గురించి కొంత చెప్పాలి. కాలేజీ విద్య అంతా తిరుపతినే. డిగ్రీలో రెండు సంవత్సరాలు నేను మా హాస్టల్‍ సెక్రటరీని. ఈ సమయంలోనే త్రిపురనేని మధుసూదనరావు మా గోవింద రాజస్వామి కాలేజీ లెక్చరర్‍. నా దురదృష్టం కొద్దీ ఆయన మా క్లాసుకు పడలేదు. అయితే అదృష్టం కొద్దీ సంవత్సరం లోపే వారితో పరిచయానికి మించిన సాంగత్యం లభించింది. అప్పటికే దిగంబర కవుల కవితా సంపుటి ఒకదాన్ని లైబ్రరీలో చదివి వున్నాను. ఇక అప్పటి నుంచీ శ్రీశ్రీ, చలం, కొ.కు., రావిశాస్త్రి, శ్రీపాద.... ఇలా రచయితలు నాకు సరికొత్త దృక్పథాన్ని కల్పించారు. ఫలితంగా 1972 గుంటూరు సభల్లో విరసంలో ప్రవేశం. ఆ రోజుల్లో   ఉబలాటం కొద్దీ సృజన, అరుణతారల్లో ఐదారు కవితలేవో రాశాను తప్ప నేనేమీ కవినీ కాను, రచయితనూ కాను. ఈ కాలంలోనే తిరుపతిలో ఏర్పడిన రాడికల్‍ స్టూడెంట్స్ యూనియన్‍ వ్యవస్థాపక సభ్యుల్లో నేను కూడా ఒకణ్ని. ఎమెర్జెన్సీకాలం వరకూ రాడికల్స్ కార్యకలాపాలు బాగానే జరిగాయి తిరుపతిలో.

          ఇక నా ఉద్యోగ జీవితమంటారా, వృత్తి ధర్మాన్ని పాటించాను.  కానీ లెక్చరర్ల సంఘంలో తలదూర్చి ఇరవై ఏళ్ళ కాలాన్ని వృథా చేసుకున్నా. ఎక్కడ పనిచేసినా సాహితీ వేత్తలను కళాశాలకు పిలిపించి విద్యార్థులకు వారి   ఉపన్యాసాలు ఏర్పాటు చేసేవాణ్ణి. త్రిపురనేని, భూమన్‍, జ్యాలాముఖి, సింగమనేని, మృణాళిని, గరికపాటి, ఎండ్లూరి. సుధాకర్‍, అశోక్‍తేజ వంటి వారిని వినే అవకాశం మా విద్యార్థులకు కలిగింది. దీంతోపాటు ఉద్యోగజీవితంలో ఆరు కాలేజీ మేగజైన్లు నా చేతుల మీదుగా వచ్చాయి. ఈ మేగజైన్లు చూసిన జానుమద్ది హనుమచ్చాస్త్రి, వకుళాభరణం రామకృష్ణ, నిఖిలేశ్వర్‍, ఎం.వి. రమణారెడ్డి, యాకూబ్‍ వంటి మేధావులు ఇవి విశిష్ట సంచికలనీ, సాహిత్య సంచికలనీ అభినందించారు. విద్యార్థుల్లో సాహిత్య స్పృహ  కలిగించేందుకు కొంత మేరకు ప్రయత్నం చేశాననే తృప్తి మిగిలింది నాకు.

4        తిరుపతిలో తెలుగు భాషా బ్రహ్మత్సవాలు ఆ స్థాయిలో రాయలసీమలో మరెక్కడా జరగలేదేమో! మీ ఆశయాలేమిటి? ఎంతవరకు సాధించారు?

          ఇవి భూమన కరుణాకరరెడ్డి గారి నేతృత్వంలో జరిగిన తెలుగు పండుగలు. సంస్థకు ఆయన అధ్యక్షులు శైలకుమార్‍ నేనూ కన్వీనర్లము. 2004 నుంచీ నాలుగేళ్ళ పాటు ప్రతి ఏటా ఏడు ఎనిమిది రోజులపాటు నవంబర్‍ మాసంలో జరిగేవి. తెలుగు ప్రజల్లో భాషాస్ఫూర్తిని కలిగించడమే సభల ఆశయం. ఆ ఉత్సవాలను జనరంజకం కావడానికి కేవలం సినీ గ్లామర్‍కే పరిమితం చేయకుండా దాశరథి రంగాచార్య, జ్వాలాముఖి, కత్తి పద్మారావు, ఓల్గా, శివారెడ్డి, సింగమనేని, వంగపండు, గోరటి వెంకన్న, గరికపాటి వంటి సమాంతర రచయితలు, కళాకారులను పిలిపించి సదస్సులు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు జరిపాము. జనసందోహంతో మహతి సభామందిరం క్రిక్కిరిసి పోవడం మహదానందం కలిగించేది మాకు.

5        లెక్చరర్‍గా వుంటూనే ప్రచురణ రంగంవైపు మళ్ళినట్టున్నారు?

          అభినవ ప్రచురణలు పేరుతో మొదటి పుస్తకం తెలుగు కథకి జేజే’. మామూలుగా కథాసంకలనాలు చలం అనగానే ఓ పువ్వు పూసింది, శ్రీపాద అనగానే గులాబీ అత్తరు, రావిశాస్త్రి అనగానే కార్నర్‍ సీటు, ముళ్ళపూడి అనగానే కానుక తో కథాసంకలనాలు తేవడం తెలుగునేల మీద రివాజు. దానికి భిన్నంగా ఒక సంకలనం తెద్దామన్న ఆలోచనే తెలుగు కథకు జేజే’. నిజానికి చాసో వఱపు, కొ.కు. ఆదాయవ్యయాలు కథలకు ఒకరకంగా పాఠకుల్లో ప్రాచుర్యం కల్పించింది ఆ సంకలనమే. అంతకు ముందు పాఠక లోకానికి పెద్దగా తెలియని కథలవి. అంత పెద్ద కథాసంకలనంలో లబ్ధప్రతిష్టులకే పెద్దపీట వేయలేదు. తుమ్మపూడి భారతీ, ఒకే ఒక కథ రాసిన బాపూ, మోహనలూ ఇంకా మహాకవి అయిన శిష్ట్లా (గురివి కథ) చోటుచేసుకున్నారు. పెద్దప్రచురణ సంస్థలే వెయ్యికాపీలు వేస్తుండగా ఖరీదైన పేపరు మీద మూడువేల కాపీలు ముద్రించి నా ముచ్చట తీర్చుకున్నాను. కళాప్రపూర్ణ దువ్వూరి వేంకటరమణశాస్త్రి స్వీయ చరిత్ర కూడా అభినవ ప్రచురణే. తెలుగు కథతో మొదలైన ఈ పుస్తక ప్రచురణ ఈ రోజు నా రచన మహాభారతం : సొగసులు - సూక్ష్మాలు దాకా కొనసాగుతూనే వుంది.

6        అన్నిటికంటే తెలుగుభాషోద్యమ సమితి కార్యక్రమాలే విశేషంగా చేసినట్టున్నారు మీరు...

          లెక్చరర్ల సంఘం తర్వాత సమితి పనులే నావి ఎక్కువ. 2006లో పిడికెడు మందితో ఏర్పడిన సంస్థ. తెలుగుభాషకు ప్రాచీన హోదా  కోరుతూ మా కార్యక్రమాలు ప్రారంభించాం. దాంతోపాటు రచయితల జయంతులు వర్ధంతులు, పుస్తక ఆవిష్కరణలు జోరుగా జరిగేవి. అడపాదడపా తెలుగుభాష పరిరక్షణ గురించీ గొంతు విప్పేవాళ్ళం. ప్రభుత్వానికి మహజర్లు, విజ్ఞప్తులు, దీక్షలు, ఊరేగింపులూ వంటివి. ఎక్కువగా కార్యక్రమాలు మొక్కుబడిగా సాగడంతో మాలో కొంత నిరాశ కలిగింది. ఆరుద్ర గారు ఒక సందర్భంలో మంచిమాట చెప్పారు. తెలుగులో అచ్చులు హల్లులు ఈ 56 అక్షరాలు - తెలుగు జాతికున్న గొప్ప సంపదఅని. కనుక ఈ సంపదను వీలైనంత, చేతనైనంత కొద్దికొద్దిగా కూర్చి విద్యార్థులకు చేర్చడానికి చిన్న చిన్న పుస్తకాలను సంకలనం చేసేపని తలపెట్టింది సమితి. ఇప్పటి వరకూ ఓ ఇరవైదాకా వేసివుంటాము : విద్యార్థుల కోసం శ్రీశ్రీ, చిత్తూరు కథ, రాజాచంద్ర ఫౌండేషన్‍ దుర్గాప్రసాద్‍ గారితో కలిసి నవ్యాంధ్ర ప్రత్యేక సంచిక... ఇలా సమితి చేతినిండా పనిబెట్టుకుంది. చాల పుస్తకాలు జిల్లాలోని పాఠశాలలు కళాశాలలకు వెళ్ళి విద్యార్థులతో చదివించాము,.. మాకు ఎంతో కొంత ప్రయోజనకరంగా కనిపించిన పని ఇదే అని ఘంటాపథంగా చెప్తున్నా.

7        ఉద్యోగ విరమణ తర్వాత చాలా పాఠశాలల్లో కోటపురుషోత్తంతో కలసి చేసిన ప్రసంగాల గురించి...

          పత్రికలు మా ఇద్దరికీ పెట్టిన పేరు అక్షరనేస్తాలు.  ఆరేడేళ్ళపాటు ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో అనేక మార్లు  పర్యటన చేశాము. పురుషోత్తం పద్యాలకు ప్టెని కోట. వ్యక్తిత్వ వికాసం గురించి ఉపన్యాసం చెప్పడంలో దిట్ట. ఆయన    ఉపన్యాసాలు లక్షలాది మంది విద్యార్థులకు ప్రేరణ నిచ్చాయి. నిజానికి ఈ పర్యటనంతా సారథి  పురుషోత్తమైతే, సారథ్యం మాత్రమే నాది. బాగా వ్యయప్రయాసలతో సాగిన పర్యటన.

8        ఏదో ఒక పుస్తకం మీరు 20 వేల కాపీలు వేశారటగా !

          ఒకసారి బాపుగారు యేసోపు కథలకు వందకుపైగా బొమ్మలు వేసి నామినికి పంపించి ఆ కథలను అనువాదం చేసి పుస్తకం వేసి పిల్లలకు పరిచయం చేయండని చెప్పారు. నామిని అప్పటికే మా అమ్మ చెప్పిన కతలను శివకాశికి వెళ్ళి లక్షప్రతులను ముద్రించి చేతులు కాల్చుకొని వున్నాడు. ఈ పని ఇప్పుడు నావల్ల కాదనిఆయన చేతులెత్తేయడంతో నేను ముందుకు వచ్చి ఆ పుస్తకాన్ని ఏకంగా 20 వేల కాపీలు అచ్చువేసి చిలక ముక్కుల్లాంటి ఆ పుస్తకాలను పప్పులు బెల్లాల్లా పంచిపెట్టాము.

9        కనిపించిన వారందరికీ పుస్తకాలు ఇస్తారట కదా...

          నాకు పరిచయస్థులు అందరి ఇళ్ళల్లో నా పుస్తకాలు వుండే వుంటాయి. చివరకు నేను ఎక్కిన ఆటోలో డ్రైవర్‍ అయినా సరే, వాళ్ళ ఇంట్లో స్కూలూ కాలేజీ పిల్లలున్నారంటే నావద్ద వున్న ఏదో ఒక పుస్తకం ఇచ్చి తీరుతాను. పక్కన నా భార్య గనకవుంటే ఆమెకు తలగొట్టేసినంత పనే, ప్రిస్టేజ్‍ ఫీలవుతుంది. కొరియర్లకే వేల రూపాయలు ఖర్చు అయివుంటాయి నాకు. నన్ను అడిగిన వారిలో నేను పుస్తకాలు కొరియర్‍ చేయకుండా ఏ ఒక్కరూ లేరు ఈరోజుకీ. నా పిచ్చి నాకు ఆనందమే!

10.     స్వర్గీయులైన వారిపేరిట వారి వర్ధంతులకు కొన్ని పుస్తకాలు తెచ్చినట్టున్నారు!

          పేదల డాక్టర్‍గా పేరుపొందిన మా అన్న మరణిస్తే మంచి మంచి వ్యాసాలతో మా అన్న డాక్టర్‍ వెంకటసుబ్బయ్య పేరుతో సాహిత్య సంస్మరణ సంచిక తెచ్చాను. బ్యాంక్‍ ఆఫీసరైన మా తమ్ముడు మోహన్‍ అకాల మరణం చెందాడు. సన్నపురెడ్డి వెంకట రామిరెడ్డిగారి తమ్ముడి ఉత్తరంకథను ముద్రించాను. కంటతడి పెట్టే కథ, గుండెలను పిండివేసే కథ అన్నారు చదివిన వాళ్ళు. పుస్తకం వెయ్యడానికి చావుల కోసం ఎదురుచూసే నాగరాజు అని  కొందరు జోక్‍లు వేసినా సరే నేను వెరవలేదు. మిత్రుల కుటుంబాల్లోనూ - చావులకూ పెళ్ళిళ్ళకూ కథల పుస్తకాలు వేశాము. గిఫ్టుగా ఇచ్చే స్టీలు క్యారీర్ల కంటే పుస్తకం వేయివిధాల మేలని మా అనుభవం నేర్పింది.

11.      చిత్తూరు జిల్లా రచయితల సమాఖ్య ఏర్పాటులోనూ మీరే ప్రధానపాత్ర వహించారా?

          ప్రధానపాత్ర పలమనేరు బాలాజీ గారిది. కట్టమంచి బాలకృష్ణారెడ్డి, నాయుని కృష్ణమూర్తి, వేంపల్లి అబ్దుల్‍ ఖాదర్‍, టి.ఎస్‍.ఎ. కృష్ణమూర్తి వంటి పెద్దలు బాగా సహకరించారు. బాలాజీకి నేనూ తోడుగా నిలిచాను. నాలుగైదు నెలల కృషితో జిల్లాలోని దాదాపు ఇరవై సంస్థలు ఒక్కతాటి మీదకు వచ్చాయి. బాలాజీ నేనూ ఇద్దరం కన్వీనర్లుగా వున్నాము. 1968లో చిత్తూరు పట్టణంలో జిల్లా రచయితల తొలిమహా సభలు జరిగాయి. 2016లో సెప్టెంబర్‍ 10, 11 తేదీలలో సమాఖ్య ఆధ్వర్యంలో మళ్ళీ జిల్లా రచయితల సభల్ని వైభవంగా జరుపుకున్నాము. సభల ప్రత్యేక సంచిక కూడా తేవడం జరిగింది. త్వరలో చిత్తూరు కవితకూడా రాబోతోంది.

12.      ప్రభుత్వం భాషపరంగా ఏమి చేయాలని  మీరు అనుకుంటున్నారు?

          బోధనాభాషగా పాలనాభాషగా మాతృభాషను అమలు చెయ్యాలనే అందరూ కోరుతున్నది. గత ప్రభుత్వాలు చేస్తామంటూనే చెయ్యలేదు. ఈనాటి ప్రభుత్వమైతే చెయ్యము అని ఖరాఖండిగా చెప్తూ వున్నది. ఇదీ తెలుగు భాషకు పట్టిన దుర్గతి.

13.      మీరు చేసిన వాటిల్లో మరచిపోలేని పనులు ఇంకేమైనా వున్నాయా?

          ఆం.ప్ర. జన విజ్ఞాన వేదిక ప్రచురణ ఉపాధ్యాయ వృత్తి అనుభవాలూ జ్ఞాపకాలూ!పుస్తకానికి ప్రధాన సంపాదకుణ్ణి. ఇది నాకు గర్వకారణమైన పని. అలాగే ఈ వేదిక జిల్లా అధ్యక్షుడిగా ఆల్బర్ట్ ఐన్‍స్టీన్‍ కాంస్య విగ్రహాన్ని తిరుపతిలో ఎస్‍.వి. ఆర్టస్ కళాశాల ముంగిట నెలకొల్పడం. స్కూల్స్ కాలేజీల్లో మీటింగులు పెట్టి ఐన్‍స్టీన్‍ గొప్పదనం గురించి ఉపన్యాసాలు చెప్పి ఒక్కొక్కరి వద్ద రూ.10/-లు చొప్పున 30 వేల మంది విద్యార్థుల వద్ద విగ్రహం కోసం విరాళం వసూలు చేయడం అద్భుతమైన విషయం.  ఈ విగ్రహం కోసం రెండేళ్ళపాటు ఛాయామోహన్‍, మన్నెం వెంకటరామిరెడ్డి, వేణుగోపాలరావు గార్లతో కలసి పనిచేయడం మరచిపోలేని జ్ఞాపకం. అలాగే ప్రత్యేకంగా డిగ్రీ, పి.జి. విద్యార్థుల కోసం మూడులక్షలతో మూడు వేల కాపీలు వేసిన ప్రపంచకథా సాహిత్యం పుస్తకానికి వెల : కట్టలేనిది అని ప్రకటించడం ఇప్పటికీ నాకైతే పొగురుగానే జ్ఞాపకాల్లో మిగిలిపోయింది.

14.      ఇలా పుస్తకాల్ని నెత్తిన బెట్టుకుని చేతి చమురు వదిలించు కుంటూ శ్రమపడుతుంటే మీ కుటుంబ సభ్యుల సహకారం...

          నాకు ఇద్దరమ్మాయిలు. ఇంజనీరింగ్‍ చదివించాను, పెళ్ళిళ్ళు చేశాను. వాళ్ళు నా నుంచి పెద్దగా ఆశించేదేమీ వుండదు. నా తిరుగుళ్ళు నా భార్యకే పెద్ద అభ్యంతరం. సందర్భం వచ్చింది కాబట్టి చెబుతాను. తెలుగు కథకి జేజే 3 వేలు, పిల్లల పుస్తకం 20 వేలు, మా అన్న పేరిట వేసిన వ్యాసాల సంకలనం 2 వేలు, ప్రపంచకథా సాహిత్యం 3 వేలు... ఇవన్నీ ఇంట్లోనే. ఇంట్లోనించే విద్యార్థి లోకానికి పంచేవాళ్ళము. ప్రచురణ ఖర్చు 10 లక్షలు చలవ అయివుంటే జిల్లా అంతటా, అప్పుడప్పుడు బయట జిల్లాలకూ ఈ పుస్తకాలను వాహనంలో తీసుకువెళ్ళడం అనేది పెద్ద ఖర్చు. మంచినీళ్ళలా పెట్టే ఈ ఖర్చులకు భయపడే నా భార్య శిశికళ ప్రతినిత్యం నాతో వాదులాట పెట్టుకునేది. మనకీ పనులు అక్కర్లేదు, సమాజం మారదు గాక మారదు, కుటుంబంతో హాయిగా గడపాలనేది ఆమె సిద్ధాంతం. ప్రజల సుఖం కోసం  ఆస్తులు, ప్రాణాలు ఇచ్చిన వాళ్ళున్నారు, వాళ్ళ త్యాగాల ముందర మనం సిగ్గుపడాలనేది ఆమెకు నా జవాబు. నేను చేసేవి చెడుపనులు కావని తెలిసీ కూతుర్లు అమ్మపక్షాన్నే నిలుస్తారు. అయినా నాకు తృప్తిగా వుంది. 70 వేల జీతంతో రిటైరై, వేల రూపాయల నెల పింఛను పొందే నాకు... పిల్లలకూ పుస్తకాలకూ చేసిన ఈ ఖర్చు చాలా మంచి ఖర్చు అని భావిస్తాను.

15      మీ భాషా స్ఫూర్తిని ఇతరులు అందుకోలేక పోయారని నిరాశా నిస్పృహలకు గురయ్యారా?

          కన్యాశుల్కం నాటకంలో మధురవాణి - ఈ ఊళ్ళో నారదుడు వచ్చి పాడితే నాలుగు దమ్మిడీ లివ్వరుఅని అంటుంది. వందేళ్ళ క్రితమే సమాజంలో ఆ పరిస్థితి వుందంటే ఇప్పటి కాలం గురించి చెప్పేదేముంది? ఈ కొద్ది పనులైనా నా తృప్తి కోసం నేను చేసినవే.

16      మీ భవిష్యత్తు కార్యక్రమాలేమిటి ?

          ఇప్పటి వరకూ చేసినవి అన్నీ కూడా చిన్న చిన్న పనులే. ఇక 70 ఏళ్ళ వయస్సులో ఇంతకంటే గొప్ప పనులు చేస్తామనే ఆశ ఏ కోశానా లేదు.

ఈ సంచికలో...                     

OCT 2020