సాహిత్య వ్యాసాలు

సాహిత్య వ్యాసాలు

ఆధునిక స్త్రీల సాహిత్య చరిత్ర -17

కళ్లేపల్లె  వేంకట రమణమ్మ కవిత్వం ఖండికల రూపంలో లభిస్తున్నవి ఆరు. శతకం ఒకటి. ఖండికలు ప్రధానంగా ఆశీర్వచన ,అభినందన పద్యమాలలు. కాకినాడ విద్యార్థినీ  సమాజం ,ఆ సమాజం వల్ల ఏర్పడ్డ సంబంధాలు ఆమెకు ఎంత ప్రియమైనవో చెబుతాయి అవి. 1904 లో ఏర్పడిన కాకినాడ విద్యార్థినీ సమాజం పులగుర్త లక్ష్మీనరసమ్మ నాయకత్వంలో నాలుగైదేళ్లు వర్ధిల్లి తరువాత నామ మాత్రావశిష్టమై  ఉండగా 1910 లో బాలాంత్రపు శేషమ్మ , దామెర్ల సీతమ్మ కలిసి పునరుద్ధరించినది మొదలు కళ్లేపల్లి వేంకట  రమణమ్మ  దానికి అధ్యక్షురాలు. 1916 వరకు ఆ పదవిలో ఆమె కొనసాగింది. అందువల్ల ఆమె మేధో సృజనలకు అదే ఆలంబన కావటంలో ఆశ్చర్యంలేదు.

                                                1

1910 లో రెండవ జన్మ ఎత్తిన శ్రీ విద్యార్థినీ సమాజం ద్వితీయ జన్మదిన మహోత్సవ సమయంలో వేంకటరమణమ్మ సంస్థను ఉద్దేశించి వ్రాసిన తొమ్మిది పద్యాల ఖండిక ( హిందూ సుందరి , 1911, సెప్టెంబర్) లో మూడు శార్దూల వృత్తాలు, మూడు ఉత్పలమాల వృత్తాలు, ఒక చంపక మాల , ఒక సీసం, ఒక పంచచామర వృత్తమూ వున్నాయి. ‘శ్రీవిద్యార్ధిని యన్సమాజమఅని సంబోధించి దేవుడు సదా నిన్ను పాలిస్తాడు అని ప్రార్ధనారూప ఆశీస్సుతో ప్రారంభించి రెండవ పద్యంలో ఖ్యాతి , అపఖ్యాతి అనేవి పని ఆరంభించకపోతే లేనేలేవు , ఆరంభించిన తరువాత దారి తప్పితే అపఖ్యాతి, ధైర్యంతో ఆరంభం అయ్యావు కనుక చివరివరకు నడవాలి అని ఆకాంక్షించింది. ఇంతకు ముందు ఈ నగరంలోని స్త్రీలందరినీ ప్రోగుచేసి ప్రసిద్ధికెక్కావు, ఏ మాయలోనో పడి మరుగై ఇన్నాళ్లకు ఈ రూపంలో మళ్ళీ అవతరించావు. ఏడాది శిశువువు అయ్యావు. గట్టెక్కవలసిన బాలారిష్టాలు ఎన్నిఉన్నాయో తెలివిగా ఉండాలని చెబుతూనీలోనే ప్రతిసంఘమేర్పడును జుమ్మీ జంకి వెన్నీకుమీఅని హెచ్చరించింది.

  ప్రారంభమైనప్పుడు ఏర్పరచుకొన్న సమాజ నిబంధనల ప్రకారం  పునర్వివాహం చేసుకొన్నస్త్రీలకు ఇందులో ప్రవేశం లేదనీ, పునరుద్ధరణ తరువాత నిర్వాహకులు కొందరు ఆ నిబంధనను వ్యతిరేకించి పునర్వివాహిత స్త్రీలను చేర్చుకొనటం వలన చాలామంది సమాజ సమావేశాలకు  రావటం మానేశారని,సమాజం ఇలా క్షీణదశకు రావటం చూసి సహించలేక   దామెర్ల సీతమ్మను , బాలాంత్రపు శేషమ్మను కార్యదర్శి సహాయకార్యదర్శి పదవులనుండి తొలగించి  సమాజకార్యక్రమాలను చక్కబెట్టే బాధ్యత పులగుర్త లక్ష్మీ నరసమాంబ  తీసుకొనాలని  జులై 2 వతేదీనాడు జరిగిన సభలో  నిర్ణయించినట్లు 1911 జులై సావిత్రి పత్రికలో వచ్చిన  ప్రకటనను దృష్టిలో పెట్టుకొనే రమణమ్మ ఈ హెచ్చరిక చేసి ఉంటుంది. ఆ ప్రకటనను ఖండిస్తూ బాలాంత్రపు శేషమ్మ , దామెర్ల సీతమ్మ తాము ఏర్పరచకుండా , తాము లేకుండా కార్యవర్గ సమావేశం ఎలా జరిగిందని, ఆ తీర్మానానికి విలువ ఏమిటని, పులుగుర్త లక్ష్మీ నరసమాంబకు దానితో సంబంధం ఏమిటని సవాల్ చేస్తూ వ్రాసిన నేపథ్యంలోనే  “కొందరి మెప్పుకై జనులకుం దలకంటకమైన తోవలన్ ముందడు గుంచ( బోకుముఅని ప్రారంభమయ్యే తరువాతి పద్యాన్ని  “ నిన్నుఁ  బాసిన బ్రయత్నములెట్లు ఫలించు సోదరీఅని  ముగించినట్లు తోస్తుంది.

తరువాతి సీసపద్యంలో స్త్రీలు  విద్యా  స్వాతంత్య్రముల రుచి ఎరగటానికి, సంఘాలు పెట్టుకొనటానికి ఏ సంస్కర్తలు కారకులు, ప్రేరకులు అయ్యారో వాళ్ళు తలపెట్టినసంఘ సంస్కా రములకు నీ శక్తి ( కొలది తోడుపడ ( జూడు యే మార్పు (గూడదనకు మమ్మ యదియె కృతజ్ఞత సుమ్ము కొమ్మఅని హితవు చెప్పటంలో పునర్వివాహిత స్త్రీలను సంఘంలో చేర్చుకొనరాదు అన్న   పక్షం పట్ల రమణమ్మ వైఖరి స్పష్టమే. ఆ రకంగా ఆశీస్సు రూపంలో ఉన్న ఈ ఖండిక విద్యార్థినీ సమాజ చరిత్రకు సంబంధించిన ఒక  ఘటనకు వ్యాఖ్యానం కూడా అయింది.

చెలులు స్వతంత్ర హీనులు అని , చెంచలమతులని, నీచులని గ్రంధాలలో వ్రాసిపెట్టినపుణ్యపురుషులవూహ, మాట, చర్య అన్నీ మిధ్య అనుకొనేట్లు శ్రీ విద్యార్థినీ సమాజం పనిచేయాలని ఆకాంక్షించింది రమణమ్మ, చివర వ్రాసినపంచ చామరవృత్తంలో సమాజపు రెండవ పుట్టిన రోజు ఉత్సవం కలిగించిన తృప్తి నుండి సంతోషపడిన ఆత్మ తో వారణాఖ్యమాలికను ఇస్తున్నాను తీసుకోమంటుంది. అంటే తాను వ్రాసిన ఈ పద్యాల మాలను  ఆమె  ‘వారణ మాల’  అన్నది. పద్య రచనా సంప్రదాయంలో వారణ మాల ఒక రూపమా ? వారణ మాయిరం అని తిరుపతిలో వెంకటేశ్వరస్వామికి చేసే ఆరాధన ఒకటి ఉంది. అమ్మవారు స్వామివారికి తాను ధరించిన పూలమాలను సమర్పించటం ఇందులో విషయం.( గిరిజామనోహరబాబు గారి సౌజన్యంతోశ్రీ విద్యార్థినీ సమాజాన్ని దేవుడు కాపాడాలి అని ప్రారంభంలోను  పార్వతి, సరస్వతి, లక్ష్మి - ఈ ముగురమ్మల దయతో శోభిల్లుతుందని  చివరి పద్యంలోను చెప్పిన కవయిత్రి ఈ పద్యమాల ను పవిత్రమైనదిగా సంభావించిందేమో దానికి వారణ మాల  అని పేరు పెట్టింది.

మళ్ళీ సమాజతృతీయ జన్మ వాసరోత్సవాన్నిపురస్కరించుకొని 1913లో ( హిందూ సుందరి , జూన్ ) ఆశీర్వచన పద్యాలు వ్రాసింది రమణమ్మ. వీటిని ఆమెపంచరత్నములుఅన్నది రెండు కందపద్యాలు, ఒక ఉత్పలమాల, ఒక సీసం , ఒక చంపకమాల మొత్తం అయిదు పద్యాలు కనుక పంచరత్నాలు. ఉత్సాహ వృత్తంలో నీ పుట్టిన రోజు సంబరాలు నన్ను సౌఖ్యవార్ధిలో తెల్చాయి కనుక నీ కోసం ఈ పంచరత్నాలు కానుకగా ఇస్తున్నాను అని చెప్పుకొన్నది. సాధించిన విజయాలకు సంతోషపడుతూ మెచ్చుకొంటూనే భవిష్యత్తులో సాగించవలసిన ఉద్యమాల విషయంలో శ్రద్ధతో పనిచేయాలని సూచించింది. ఏమి పనిమీద ఎక్కడికి వెళుతున్నదో గానీ మూడునెలలు విద్యార్థినీ సమాజాన్ని వదిలి వెళ్ళటానికి ఆమె పడిన వేదన తరువాతి సీసపద్యంలోని విషయం. శరీరాలు వేరైనా తనకూ సమాజానికి అభేదమని చెప్పుకొన్నది. కనుక ఎడబాటు బాహిరమే కానీ ఆంతరికం కాదని సమాధానపడింది.

శ్రీవిద్యార్ధినీ సమాజ అయిదవ వార్షికోత్సవానికి కూడా గజమాల అనే శీర్షికతో కళ్లేపల్లె వేంకట రమణమ్మ ఏడు పద్యాలు వ్రాసింది. సాధారణంగా ప్రశంసాపూర్వకమైన పద్యాలు చాలా ఎక్కువగా వ్రాసినప్పుడు దానిని గజమాలగా చెప్తారు. మరి ఏడూ పద్యాలే వ్రాసి రమణమ్మ ఆ పేరు ఎందుకు పెట్టిందో తెలియదు. ఇందులోనూ సమాజ చరిత్ర గురించిన సీస పద్యం ఒకటి ఉంది. తొలుదొల్త భండారు అచ్చమాంబ చేత స్థాపించబడింది కానీస్వాస్థ్యంబు లేక నామా వశిష్టవై నవయుచుండ శేషమాంబ జాలిపడి చేరదీసిందని, అందరూ కలిసి సంస్థకు ఒక భవనాన్ని ఏర్పరచి రిజిస్టరు చేశారని , హిందూ సుందరి పత్రికను తెచ్చి జత చేశారని ఆ కార్యంలో తన భాగస్వామ్యాన్ని కూడా సూచిస్తూ వ్రాసింది. ఈ సంస్థను స్థాపించింది భండారు అచ్చమాంబ  కాదు.ఆమె కాకినాడకు వచ్చిన సందర్భంలో పులుగుర్త లక్ష్మీ నరసమాంబ ఆ పని చేసింది. ఆమె పేరును పూర్తిగా విస్మరించటానికి  సంస్థ కార్యదర్శి ఉపకార్యదర్శుల మీద వచ్చిన వ్యతిరేకత విషయంలో లక్ష్మీ నరసమాంబ హస్తం ఉందన్న అనుమానం కారణమై ఉంటుంది.వివాదాల సంగతి ఎలా ఉన్నా -నిజానికి  1911 లో వచ్చిన ఆ వివాదం వెంటనే సమసిపోయినా - సంస్థ వ్యవస్థాపక సభ్యురాలిగా లక్ష్మీ నరసమ్మ పేరు ప్రస్తావించకపోవటం చరిత్రను మరుగుపరచటమే.

విద్య, వినయం , వివేకం అలవరచుకొనవలసిన గుణములని చెప్తూ ఆ పంచమ వార్షికోత్సవ సదస్సుకు అధ్యక్షురాలిగా కొటికలపూడి సీతమ్మ వచ్చిన విషయాన్ని కూడా నమోదు చేసింది కవయిత్రి ఈ పద్యాలలో.

ఆరవ వార్షికోత్సవంలోపారితోషికంగాగీతామాలిక అల్లి ఇచ్చింది. ( హిందూసుందరి , 1916, జూన్) గీతపద్యంతో మొదలుపెట్టి నాలుగు పాదాలు దాటి దానిని అలాగే కొనసాగిస్తే అది గీత మాలిక. ఇది 92 పాదాల గీతమాలిక . యథాపూర్వకంగా దైవప్రార్థనా పూర్వకమైన ఆశీస్సుతో మాలిక ప్రారంభం అవుతుంది. అప్పటికి దేశీయ రాజకీయాలలో వికసిస్తున్న ఆంధ్రజాతి ఆంధ్ర రాష్ట్ర, ఆంధ్ర మాత భావనలు వెంకట రమణమ్మ వరకు అందివచ్చాయి. విద్యార్థినీ సమాజాన్ని ఆంధ్రమాత కన్న బిడ్డ  అంటుంది. ‘పతనమైన తల్లిని పైకి లేవ నెత్తుటకు తగిన సామర్ధ్యం కలదానిగా సమాజాన్ని సుశిక్షితం చేయటానికిఅబలలం అశక్తులం అనుకోకుండా ఆంధ్రసోదరులను ఆశ్రయించి అవసరమైన ధనం  సమకూర్చుకొని భవనం కొని గ్రంధాలయం, ముద్రాలయం ఏర్పరచుకొన్న విషయాన్ని చెప్తుంది. సభ్యత్వం విషయంలో సంతృప్తి కూడదంటుంది. పట్టణంలోని వనితలందరూ వారానికి ఒక మారైనా సమాజానికి వచ్చేట్లు చేయాలంటుంది. సమాజానికి వచ్చే పుస్తకాలు, పత్రికలు అందరి వినియోగంలోకి రావాలంటుంది. బాలికలకు నూతన జ్ఞానం సంపాదించటానికి అనువుగా నెలకొకసారి వచ్చే హిందూసుందరిని పక్షపత్రికగా వచ్చే మార్గం చూడాలని సూచించింది. అజ్ఞాన మయతిమిరంలో  ఉన్న స్త్రీలను ఆకర్షించి సంఘంలోకి రావటమే తెలివిడి అని బోధపరచాలని పేర్కొన్నది. నిందకు కృంగక , ప్రశంసకు పొంగక ఓరిమితో మెలగాలనిశాంతమే భూషణమ్ము మన కాంతలకుఅని చెప్తుంది . ‘వినయమే నగ మన యాంధ్రవనితలకునుఅని కూడా చెప్పింది

మరో రెండు పద్యఖండాలకు సందర్భం శ్రీ విద్యార్థినీ సమాజం కార్యదర్శి బాలాంత్రపు శేషమ్మ. ఆమె పురుడు పోసుకొనటానికి మద్రాస్ వెళుతున్నప్పుడు వీడ్కోలు ఇస్తూ చదివిన ఆశీర్వచన పద్యాలు ఐదు.(హిందూసుందరి, 1914, అక్టోబర్)   సంతానం కోసం పడిన చింత ఇకలేదు కదా అంటూ చాలాకాలం సంతానం లేదని ఎంతో చింతించిన కౌసల్య రాముడిని కని ఆనందపడినట్లుగా మంచి కొడుకు నీకు పుట్టి ఆనందం కలిగించాలని లక్ష్మిని ప్రార్థిస్తున్నా అని శేషమాంబను ఉద్దేశించి చెప్పింది.ఇంతవరకు సామాన్యమేఆ తరువాతి పద్యంలో ఉంది విశేషమంతా.

సుందరిదెచ్చినందులకు సుందరుడౌ సుతు గాంచగల్గునో

సుందరిదెచ్చినందులకు సుందరి యౌ సుత గాంచగల్గుదో

సుందరిదెచ్చియున్ సతము సుందరులన్న భివృద్ధిజేయుటన్

సుందరియౌ సుపుత్రికను శోభన మొప్పగ గాంచుమో చెలీ”           రాముడి వంటి కొడుకు కలగాలని కోరుకొనటం సరేపుట్టేది కొడుకో కూతురో నిర్ణయించలేం కదా అన్న ఆలోచన వచ్చి ఉంటుంది. హిందూసుందరి పత్రికను స్త్రీ విద్యార్థినీ సమాజం కోసం తెచ్చిన శేషమాంబ కృషి గుర్తుకువచ్చి ఉంటుంది. సుందరి ని తెచ్చినందుకు సుందరుడైన కొడుకు పుడతాడా? సుందరి అయిన కూతురు పుడుతుందా అని విచికిత్స చేసి సుందరిని తెచ్చి సుందరులను అభివృద్ధి చేస్తున్నావు కాదా మంచి కూతురు పుడితే బాగుంటుందని తీర్మానించటం ఈ పద్యంలో చూస్తాం. స్త్రీసమాజం తో పాటు హిందూ సుందరి పత్రిక రమణమ్మ  భావప్రపంచాన్ని అంతగా ఆక్రమించిందన్నమాట. ఈ పద్యంలో ఆడపిల్ల పుట్టుకను ఆకాంక్షించిన ఆమె తరువాతి పద్యంలో మళ్ళీ మాయ కమ్మినట్లుగా సుఖప్రసవమై కొడుకునెత్తుకొని రావాలని  సమాజమునకు తీసికొనివచ్చి తమకందరికీ చూపాలని శ్రీమహా విష్ణువు ను ప్రార్ధిస్తున్నానంటుంది. చైతన్యంతో ఆడపిల్ల పుట్టుకను ఆకాంక్షించటం సంప్రదాయపు అలవాటు చొప్పున అప్రయత్నకృతంగా మగపిల్లవాడి పుట్టుకను కోరటం ఇక్కడ చూస్తాం. శేషాంబకు పుష్పాలంకృతి వేళ అంటే సీమంతపు వేడుకలో రమణమ్మ ఈ పద్యాలు చదివింది.

మరుసటి నెల సంచిక( నవంబర్ 1914) వచ్చే నాటికి శేషమాంబ ప్రసవించి ఆడపిల్లను కనటం , ఆపిల్లను ఉయ్యాలలో వేసే వేడుక జరగటం కూడా అయ్యాయి. ఉయ్యాల ఉత్సవ వైభవ వేళ తాను బాలికకు చేసి ఇచ్చిన రత్నమాల ఈ పద్యమాల అంటుంది వెంకటరమణమ్మ చివరి పద్యంలో మొదటి ఐదు పద్యాలలో మొదటిది ఉత్పలమాల.తరువాతి రెండు కందాలు. ఒక గీత పద్యం తరువాత  మళ్ళీ ఒక కందం. సుందరరామయ్య శేషమాంబల పుత్రికకు దీవనలీయమని స్నేహితులను ఆహ్వానిస్తుంది. హిందూసుందరి పత్రిక యందున్న అభిమానం ఈ ఖండికలో కూడా ప్రతిఫలించింది. హిందూసుందరే మన మీద దయతో సుందరరామయ్య శేషమాంబల కూతురిగా పుట్టింది అంటుంది. హిందూసుందరి పత్రికయందు అభిమానమున్న అందరమూ కలిసి సుందరిని ఉయ్యాలలోవేసి జోలపాటలు పాడటంలో ఆనందం పొందాము అని సంబరపడుతుంది.

స్వస్తిరస్తు శుభొస్తు సౌభాగ్యమస్తు

చిరతరాయుష్యమస్తు భాసుర గుణోస్తు

భాగ్యమస్తు నిరంతరారోగ్యమస్తు

శేషమాంబా కుమారియౌ శిశువునకున్”         అని బిడ్డకు ఆశీర్వచనం పలికింది.

 

                                  2

కళ్ళేపల్లె వేంకటరమణమ్మ వ్రాసిన శ్రీవరలక్ష్మీ శతకం హిందూసుందరి పత్రికలో 1914 మే జూన్ నెలలలో ప్రచురితం. ‘శ్రీ వరలక్ష్మీఅన్నది మకుటం. 108 పద్యాలు. ఎంచుకొన్న వృత్తం కందం. శతకాలు భక్తి ప్రధానమైనవి. ఇష్టదైవాన్ని సంబోధిస్తూ లీలావర్ణన చేయటం ఎక్కువ. అది నెపంగా  సామాజిక విషయాల విమర్శ సమాంతరంగా సాగుతుంటుంది. స్త్రీలకు శ్రావణమాసం మంగళగౌరీ , వరలక్ష్మీ వ్రతాలతో, పేరంటాలతో  సందడి సందడిగా సాగే మాసం. శ్రావణమాసం రెండవ శుక్రవారం నాడు చేసుకొనే వరలక్ష్మీవ్రతం అధిష్టాన దేవత వరలక్ష్మి . వరలక్ష్మీ పూజావిధానం యక్షగానంగా కూడా వ్రాసింది రమణమ్మ . ( యస్వీ . జోగారావు , యక్షగాన వాజ్మయ చరిత్ర ) అది ఈ  శతకం కంటే ముందు వ్రాసిందో తరువాత వ్రాసిందో తెలియదు.

సాధారణ శతక పద్ధతిలో కాక  శ్రీ వరలక్ష్మీ శతకాన్ని కళ్ళేపల్లె వేంకట రమణమ్మ కావ్య పద్ధతిలో ప్రారంభించింది. “ శ్రీరామామణి నాహృ

                                 త్సారసమున నిలచి నీదు చరణ యుగళి సే

                                 వారతి నా చిత్తమ్మున(/

                                జేరిచి రక్షింపుమమ్మ శ్రీవరలక్ష్మిఅని ప్రార్ధనతో ప్రారంభించింది. కులదైవానివని మా పూర్వీకులు నిన్ను సేవించారు. వారి మార్గంలోనే నేనూ కనుక వాళ్లకు వలెనె  నేనూ వర్ధిల్లేట్లు చేయమని తరువాతి పద్యంలో వేడుకొన్నది. ఆదికవులు శతకం గొప్ప ప్రక్రియ అని నుతించారు కనుక భక్తితో నేనీనూతనశతకరచన చేయాలనుకొంటున్నాను , భారం నీదే అని వరలక్ష్మీదేవికి విన్నవించుకొన్నది.

మృదు మధుర వచన రచనల

కుదురెఱిగిన దానఁగాను కొలఁది ( జదివితిన్

జదువను ఛందము ( గావిం

చెదనని  కడఁగితిని గవిత శ్రీవరలక్ష్మీ “  రచనా నైపుణ్యం లేదని, చదువు కొద్దిగానే అని , ఛందస్సు అసలే చదవలేదని అయినా కవిత వ్రాసే సాహసానికి దిగుతున్నానని వెంకట రమణమ్మ చెప్పుకొన్న మాటలు తనకు  పూర్వపు మహిళాకవులు చెప్పుకొన్న పద్ధతిలోనే ఉన్నాయి. పెద్దగా విద్యావంతురాలిని, జ్ఞానవంతురాలిని కాదని అల్పజ్ఞత్వాన్ని ప్రదర్శించి లోకపు విమర్శలకు ఒక కవచం సిద్ధం చేసుకొన్నదన్నమాట.

ఆ తరువాత పద్యాలలో ఆమె తనకు కవిత్వం వ్రాసే శక్తి కలిగించిన  శివరామ కవీంద్రునికి(6)తనను విద్యాన్వితగా చేసిన మామగారు సీతారామశాస్త్రికి(11)  నమస్కరించిందితండ్రి కురవి రామశాస్త్రిని ( 8) తలచుకొన్నది. “ముద్దులుగులుకు కవిత్వము సిద్ధింపగవిద్దెలకధిదేవత అయిన వాణిని , తాను అనుకొన్న శతక రచనకు విఘ్నాలు రాకుండా హేళనలకు గురి కాకుండా ఉమా భావానిని  స్తుతించింది. ఇలా కావ్యాలలో ఉండే గురు దైవ ప్రార్ధనల సంప్రదాయాన్ని శతకంలోకి తీసుకురావటమే కాదు పూర్వకవి స్తుతి సంప్రదాయాన్ని కూడా పాటించింది. అందులోనూ ఒక విశేషం వుంది. ‘తొలి చదువుల కర్తలు, ద్రష్టలుఅయిన మైత్రేయి సూర్య శ్రద్ధ మొదలైన వాళ్ళ నుండి మొదలుపెట్టి సంస్కృత తెలుగు కావ్యాలు వ్రాసిన భామతి, మొల్ల , తరిగొండ వెంగమాంబ మొదలైన కవయిత్రులను స్తుతించింది. వ్యాస వాల్మీకాదులను, నన్నయ తిక్కనాదులను కాక కావ్యరచనా కారులైన స్త్రీల పరంపరను స్తుతించటం ఆత్మగౌరవ స్పృహతో కూడిన  కొత్త సంప్రదాయాన్ని ప్రారంభించటమే.

అంతే కాదు సమకాలికులు సంస్కరణవాదులు, రచయితలు అయిన మహిళలను కూడా వేరువేరుగా ప్రస్తుతించింది. బాల వితంతు వివాహ  ఉద్యమంలో భాగమైన కందుకూరి రాజ్యలక్ష్మ మ్మను నుతించింది. అబలాసచ్చరిత్ర రత్నమాలను ఇచ్చిన బండారు అచ్చమాంబను స్నేహంతో   స్మరించుకొన్నది. తెలుగు గీర్వాణభాషల లో ప్రజ్ఞ గలిగిన కవయిత్రి , స్నేహితురాలు అయినా పులుగుర్త లక్ష్మీనరసమాంబను ప్రేమతో ఎప్పుడూ తలచుకొంటూనే ఉంటానని చెప్పుకొన్నది.’ దేశసేవారతయౌ నాతిఅని కొటికలపూడి సీతమ్మను తలచుకొన్నది. గతంలోనూ , ఇప్పుడూ కూడా విద్యావంతులైన స్త్రీలు ఎందరో ఉన్నారని కానీ వాళ్ళను అందరినీ చెప్పటానికి ఈ శతకం సరిపోదని ఆగుతున్నాని చెప్పింది. ఈ రకంగా శతకంలోని మొదటి 20 పద్యాలు కావ్యావతారికా  ప్రాయంగా రచించబడ్డాయి.

21 వ పద్యం నుండి 59 వ పద్యం వరకు శతకం ఆధ్యాత్మిక భావభూమికలో నడిచింది. సృష్టిస్థిలయ మూలం వరలక్ష్మి అని, ,అది, ఇటువంటిది, అటువంటిది, తుదిమొదళ్లు కలదన్నట్లు కనిపించేది , మనస్సుకు తోచేది అన్నీ వరలక్ష్మి లీలావిలాసమేనని , సుజ్ఞానులకు వశీకరమయ్యే బ్రహ్మం, శ్రీకైవల్య సుఖం అన్నీ  శ్రీవరలక్ష్మే అని స్తుతిస్తుంది. త్రిగుణాతీతము, పరిపూర్ణము, జగదాధారము అయి వ్యష్టిగా సమిష్టిగా కనిపించే సమస్తం వరలక్ష్మి అని ప్రవిమలం, అవిమలం అని, మాయ అని విద్య అని రెండురకాలుగా భాసించే శ్రీమహాలక్ష్మి శక్తి శివుడికైనా తెలియశక్యం కాదంటుంది. (44) “ అవివేకులునినుఁ గమలో

ద్భవునిగ నింద్రునిగ హరి( (బక్ష్మీం ద్రునిగా

రవిఁగా  విఘ్నేశ్వరుఁగా

 శివుఁగా నజ్ఞత నుతింత్రు శ్రీవరలక్ష్మీ (50) అనే పద్యంలో అన్ని దైవాలకు మూల రూపం శ్రీమహాలక్ష్మి అని ప్రతిపాదించింది. అవివేకం వల్ల మూల శక్తిని వదిలి వేరు రూపాలను ఆరాధించటం జరుగుతున్నదని చెప్పినట్లయింది. శ్రీవరలక్ష్మి పరమాత్మ మాత్రమే కాదు, సూక్ష్మ స్థూల కారణం తనువులు కలిగిన జీవాత్మ కూడా అని భావిస్తుంది. ( 53) పంచభూతాల సృష్టికర్త శ్రీమహాలక్ష్మే అని చెప్తుంది.

60 వ పద్యం నుండి కొంతకొంతగా లౌకిక జగద్విషయ చర్చ చేసింది. కనబడుతున్న ప్రపంచాన్ని సృష్టించినవాడు ఎవడో ఉంటాడు అతడు పురుషుడు శ్రీహరి అనుకుంటారు కానీ వాళ్ళు దారి తప్పిన వాళ్ళు అంటుంది రమణమ్మ (60) ఎందుకంటే సృష్టికర్త పురుషుడు కాదు ,స్త్రీ అన్నది , ఆ స్త్రీ మహాలక్ష్మి అన్నది రమణమ్మ విశ్వాసం. ఈ విశ్వాస మూలం దేవీభాగవతంలో ఉంది. శైవ వైష్ణవ భక్తి మార్గాలను ప్రస్తావించి విష్ణువు గొప్పవాడని కొందరు , శివుడు గొప్పవాడని మరికొందరు అట్లాకాదు , అసలు వాళ్ళిద్దరికీ భేదమే లేదు అని కొందరు అంటారని చెప్తూ ద్వైత అద్వైత విశిష్టాద్వైత మతాభిమానులై వాదవివాదాలు చేసేవాళ్లు వాటన్నిటికీ అతీతమైన వరలక్ష్మి రీతిని తెలుసుకోలేకున్నారని అంటుంది. అందరూ  దేవుడు మగవాడనుకొంటారు, స్త్రీయే దైవం అనేవాళ్ళు ఎందరు? అని ప్రశ్నిస్తుంది.

నేనేనీ వీవే నే

 నైనప్పుడొక చెలివి దైవమైనప్పుడు నా 

             ప్రాణేశ్వరుండవు సృ

ష్టే నీవైనన్ముదంబు శ్రీవరలక్ష్మి” (71)   వరలక్ష్మి తో అభేదం భావించినప్పుడు ఆమె తానూ  స్నేహితులట .. ఆమె తనకన్నా భిన్నమైన దైవం అని సంభావించినప్పుడు ఆ స్థానంలో తన భర్త ఉంటాడట , సృష్టి మొత్తం వరలక్ష్మే అయినప్పుడు మహా సంతోషమట .. లౌకిక పారలౌకిక పరమార్ధాలకు కవయిత్రి వారధి కట్టటం కనిపిస్తుంది ఈ పద్యంలో. “…. నువిదలకువిదను నుతించు టుత్తమమని నిన్నువిద(గ నమ్మి భజించెదఅని ( 71) తాను వరలక్ష్మిని పూజించటానికి స్త్రీ కావటం కారణమని ఒక తర్కం చెప్పటంలో ఆమె చమత్కారమే కాదు స్త్రీలు స్త్రీలగురించి ఆలోచించటం , పనిచేయటం అనే సామాజిక అవసరం తాలూకు తత్వం ఆమెలో ఎంతగా నాటుకుపోయిందో కూడా తెలుస్తుంది.

74 వ పద్యం నుండి ఈ శతకం లోని పద్యాలు పూర్తిగా లౌకిక విషయాలను  , అందులోనూ  స్త్రీల విషయాలను ప్రస్తావిస్తాయి. భక్తి శతకం సామాజిక సంస్కరణ దృక్పథ రచనగా తేలి కనిపిస్తుంది.

 “ మాత నెఱింగిన గతిఁ దమ

  తాతం దెలిసికొనవశమె తల్లి జనకుఁడం

 చేతని ( జూపునో  యాతని (

బ్రీ తిం గనవలయుగాక శ్రీ వరలక్ష్మీ “ (74)      నవమాసాలు మోసి కంటుంది కనుక శిశువుకు తల్లి ఎవరో సహజంగా తెలుస్తుంది. తండ్రి అలా కాదు. తండ్రి అని తల్లి ఎవరిని చూపిస్తుందో అతనే తండ్రి. తల్లి సత్యం, తండ్రి విశ్వాసం అన్న వాడుక అక్కడి నుండే వచ్చింది. స్త్రీ దేవతా ప్రాధాన్యాన్ని, స్త్రీ ప్రాధాన్యాన్ని స్థాపించటానికి అక్కడ ప్రారంభించింది వెంకట రమణమ్మ. జనకుని కన్నా గురుత్వం జనని యందే అని శ్రుతులు చెప్తున్నాయి కనుక నీవు వినా వేరెవ్వరూ అధికులని నేను అనుకోలేను అని చెప్తుంది రమణమ్మ. వనితల మహత్యం చెప్పటానికి అనసూయ, సుమతి, సావిత్రి , ద్రౌపది మొదలైన స్త్రీలను తలచుకొంటే సరిపోతుంది అంటుంది.

డబ్బు సంపాదించటం తమవంతు అని పురుషులే విద్యనేర్చుకొని అబలలు అని స్త్రీలను ఇంటి పనులు చేసేవాళ్లుగా చేసారని ఆరోపించింది. (86) స్త్రీలతో స్నేహం మరిచి దాసులుగా చేశారని అంటుంది. దాసికి ఎంత మర్యాదో సతికి కూడా అంతే మర్యాద ఉందని చివరకు రాకాసిగా పేరు పెడతారు స్త్రీ చేసుకొన్నా పాపం ఏమిటి అని వరలక్ష్మీదేవిని ముందు పెట్టుకొని తన వేదన వ్యక్తం చేస్తుంది.

లోకంలో స్త్రీలు సాధారణంగా ఐదవతనాన్ని, సంతాన సౌఖ్యాన్ని , సిరిసంపదలను కోరి వరలక్ష్మీ వ్రతం చేస్తుంటారు. కళ్ళేపల్లె వెంకటరమణమ్మ అటువంటి కోరికలు కోరలేదు. ఆమె కోరినవన్నీ స్త్రీని అసమానురాలిగా చూసి అవమానం చేసే సామాజిక రుగ్మతలకు పరిష్కారాన్ని. సుగుణవతియైన భార్యామణి కన్నా అధికతరమైనది ఏదీ లేదన్న స్థిరబుద్ధి మగవాళ్లకు ప్రసాదించమంటుంది. (89) ”  చదువెప్పుడు కీడొనరిం /పదు మేలొన( గూర్చు(దమకు వలెనని పురుషుల్ /మదినమ్ము కొనఁగ వే ( జేసెదవేని సుఖింతుమమ్మ శ్రీవరలక్ష్మీ “ (91)  స్త్రీల చదువువల్ల కీడు లేదని మగవాళ్లకు అర్ధం కావటం పై స్త్రీల అభివృద్ధి, సుఖం ఆధారపడి ఉన్నాయి కనుక ఆ పరిస్థి చక్కబడటం ముఖ్యం. వెంకటరమణమ్మ ప్రార్ధన సమిష్టి కోసం. స్త్రీలు విదుషీమణులైతే అది తమకు కూడా  సౌఖ్యకరమని పురుషులకు అర్ధమయ్యేలా చేయమంటుంది.( 92)

స్త్రీలు కొమలులు, అబలలు కావచ్చు కానీ అందరూ ఏకమైతే సబలలు , సామాజికురాండ్రు అవుతారు. అనుకొన్నది సాధిస్తారు. చీమలను చూస్తే ఈ విషయం  తెలుస్తుంది (93) అని చెప్తుంది. లోకాలను కనిపెంచే స్త్రీల  వరకు వెళ్లకపోతే సంస్కరణలు సార్ధకం కావు (94) స్త్రీలను చులకనగా చూడటం తగదు (97) నారీమణులు గృహాలంకరములు కారు , మూల స్తంభాలు (98) మనుజుఁడొనరింప జాలని పనినైనా చేయగల స్త్రీలు అబలలు ఎట్లా అవుతారు? (99) ఇలాంటి ప్రశ్నలు , అభిప్రాయాలు శ్రీవరలక్ష్మీ శతకం పద్యాలలో కనబడతాయి.

డబ్బుకోసం చిన్నపిల్లలను వృద్ధులకు ఇచ్చి పెళ్లిచేసే అధమాధమవృత్తిని అడుగంటా ఛేదించగలిగితే అదే పదివేలు అని వరలక్ష్మికి విన్నపం చేసింది. ఆడపిల్లల వివాహ వయో పరిమితి పెంచటం గురించి ఆలోచిస్తే దేశాభ్యుదయం సమకూడుతుందని కోరింది. చేయవలసిన మార్పులు ఎన్నో ఉన్నాయి అన్నిటినీ పరిష్కరించి మా కష్టాలను తీర్చమని వరలక్ష్మిని వేడుకొన్నది. ఆ రకంగా పితృస్వామ్య అధికార విలువలకు కట్టుబడి తమ జీవితాలు గడపటానికి స్త్రీల కోసం  రూపొందించబడిన వ్రతాన్ని, దైవభక్తిని స్త్రీల సమిష్టి సామాజిక ప్రయోజనాలకోసం కొత్తపద్ధతిలో ఉపయోగించుకొన్నది కళ్ళేపల్లె వెంకట రమణమ్మ.

 

-------------------------------------------------------------------------------- 

  

 

 

    

                           

 

 

సాహిత్య వ్యాసాలు

షాజహానా ప్రపంచం 

1990 వ దశకంలో  షాజహానా నఖాబ్ కవితతో ముస్లిం స్త్రీలకు ప్రాతినిధ్యం వహించే కవితా స్వరం సవరించుకొంటూ సాహిత్య రంగంలోకి ప్రవేశించింది.  అతికొద్దికాలంలోనే కథలు వ్రాయటం మొదలుపెట్టి ఇప్పుడు ‘మేరా జహా’ నవల తో  తనను తాను ఆవిష్కరించుకొన్నది. తాను కేంద్రం. తన అనుభవాలు,జ్ఞాపకాల కథనం ప్రధానం. అందులో భాగంగా ఆమె పుట్టి పెరిగి, చదువుకొన్న ఖమ్మం జిల్లా పాల్వంచ , కొత్తగూడెం చుట్టుపక్కల ఊళ్ల భౌగోళిక  వాతావరణం, ప్రకృతి పరిసరాలు, తన జాతి స్త్రీల కష్టసుఖాల కలనేత జీవితం శకలాలు శకలాలుగా కనబడతాయి. అందువల్ల  ఇది షాజహానా ప్రపంచం. ఆమే దానికి వ్యాఖ్యాత. ఆ రకంగా ఇది  ఆత్మ చారిత్రాత్మక నవల.

విస్తృతమైన తెలుగు సాహిత్య ప్రపంచంలో మన జీవితాలు ఎంతవరకు ప్రతిఫలించాయి? ఏ రకంగా నిర్వచించబడ్డాయి? అవి మన అనుభవానికి ఎంత దగ్గరగా ఉన్నాయి లేదా ఎంత దూరం అయినాయి అన్న విచికిత్స బహుళ అస్తిత్వాల గుర్తింపు చైతన్యం యొక్క ఫలితం.  సమాజంలో   రెండవ స్థాయి పౌరులుగా స్త్రీలు, వర్ణ వ్యవస్థలో అట్టడుగు స్థాయికి నెట్టబడిన దళితులు, అల్ప సంఖ్యాక వర్గాలుగా క్రెస్తవులు, ముస్లిములు ఈ క్రమంలోనే ఆ ఖాళీలను పూరించటానికి తెలిసి కలం పట్టిన కాలం 90వ దశకం. బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేత , గుజరాత్ మారణకాండ ఘటనలు రగిలించిన కసి నుండి వచ్చిన  కవిత్వం సరే.. వాటితో పాటు తీవ్రవాద దాడుల సందర్భాల నుండి నిత్య అనుమానాలకు, అసహనానికి గురి అవుతూ స్వదేశానికి పరాయివాళ్లుగా అవమానింపబడుతున్న దుఃఖాగ్ని నుండి వ్రాసిన కథల సంగతి సరే… ముస్లిం జీవితాన్నివిస్తృత కాన్వాస్ మీద ప్రదర్శించటానికి నవలను మించిన ప్రక్రియ లేదు కనుక  ఆ దిశగా సృజన ఒక అవసరమై   సలీం వెండి మేఘం , స్కై బాబా ఆపా , అన్వర్ జమీలాబాయి నవలలు వ్రాసారు. ఆ వరుసలో   ముస్లిం మహిళల  కౌటుంబిక సామాజిక జీవితాన్ని ఇతివృత్తంగా మలుస్తూ   మేరా జహా నవల వ్రాసింది   షాజహానా. ఆమె కన్నా ముందు 80 వదశకంలోనే కథలు మాత్రమే కాక  మౌన పోరాటం వంటి నవలలు వ్రాసిన షహనాజ్  ఉన్నది. కానీ ఆమె  కథలకు గానీ, నవలకు గానీ ముస్లిముల జీవితం వస్తువు కాలేదు. స్త్రీపురుష సంబంధాలలోని  అధీన ఆధిపత్యాల నొప్పినే చిత్రించినా  జీవితం మాత్రం  హిందూ కుటుంబాలకు చెందింది. అందువల్ల తెలుగు  నవలా సాహిత్య చరిత్రలో  ముస్లిం స్త్రీల జీవితాన్ని ఇతివృత్తంగా చేసుకొన్న తొలి ముస్లిం మహిళా  రచయిత్రిగా షాజహానా తన పేరును నమోదు చేసుకొన్నది.

నిజానికి నవల,  స్వీయ చరిత్ర వేరువేరు  ప్రక్రియలు. నవల  కల్పన ప్రధానమైన సృజన రచన.  స్వీయ చరిత్ర  వ్యక్తి జీవితానికి సంబంధించిన ఘటనల కథనం. నవలలో కల్పన నేల విడిచిన సాము కాదు. రచయిత చూసిన జీవితం, మానవ  ప్రవృత్తులు , రచయిత అవగాహనకు అందివచ్చిన సామాజిక చలన చైతన్యాలు కల్పనకు ప్రాతిపదికలు అవుతాయి. ఆ మేరకు నవలలో రచయిత జీవితం, జీవితానికి సంబంధించిన దృక్పథం భాగం అవుతాయి. ఆత్మచరిత్రాత్మక పరిమళాన్ని అద్దుతాయి.

స్వీయ చరిత్ర  అంటే రచయిత పుట్టిన నాటి నుండి తన జీవితంలో సంభవించిన  ఘటనలను వాటి పరిణామాలను గుర్తు చేసుకొంటూ నిర్దిష్ట లక్ష్యంతో చేసే  కూర్పు. స్వీయ చరిత్రలో జీవితంలోని  ఘటనల  ఎంపికకు , ఎడిటింగ్ కు సంబంధించిన రచయిత వివేకానికి అనితర ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. తనను , తన అనుభవాలను వస్తుగత దృష్టితో విమర్శనాత్మకంగా బేరీజు వేసుకోగలిగిన పరిణితి సాధించిన రచయిత  వివేకం స్వీయచరిత్రలను సామాజిక చరిత్రలుగా చేస్తాయి. తన ఎదుగుదలకు సంబంధించినవి , తన వ్యక్తిత్వ నిర్మాణంలో ప్రభావశీలమైన పాత్ర నిర్వహించినవి, చారిత్రక అనుభవంగా అందరికీ అంది రావలసినవి, లోకానికి మంచి చెడుల వివేకాన్ని ఇయ్యగలిగినవి, వ్రాస్తున్న కాలపు సమాజ జ్ఞాన విషయాలకు అవసరమైనవి ఒక పద్ధతిలో కూర్చబడటం అప్పుడే సాధ్యం అవుతుంది. తనను గురించే కాదు , తనకాలాన్ని గురించి , తన కాలపు సమాజాన్నిగురించి, ఆ సమాజంలోని మానవ సంబంధాల గతి క్రమాన్నిగురించి ,  సంస్కృతిని గురించి  గతం నుండి అవి ఎలా భిన్నంగా పరిణమిస్తున్నాయో  , వర్తమానంలోకి ఏ మార్పులతో కొనసాగి వస్తున్నాయో  నిరూపిస్తూ  అనుభవాలను , అభిప్రాయాలను గుది గుచ్చటంలో సృజనాత్మకత కీలకమైన పాత్ర వహిస్తుంది. సృజనాత్మకత వల్లనే స్వీయ చరిత్రలు వ్యక్తిగత అనుభవానికి చెందినవి అయినా పరమ ఆకర్షణీయంగా రూపొందుతాయి. అంటే స్వీయచరిత్ర రచనలో నవల కు ఉండే కాల్పనిక రమణీయత ఆ మేరకు భాగం అవుతుందన్న మాట.

నవలా ప్రక్రియలోని కాల్పనిక సృజన శీలతను, స్వీయ చరిత్ర ప్రక్రియలోని   జీవిత ఘటనల వాస్తవికతను సమ్మేళనం చేసుకొంటూ షాజహానా చేసిన రచన ‘మేరా జహా’. ఒక నాటి రాత్రి తన ఇద్దరు స్నేహితురాళ్ళతో కలిసి భద్రాచలం రోడ్ రైల్వే స్టేషన్ లో కాకతీయ ఫాస్ట్ పాసెంజర్ ఎక్కిన సలీమా ఆ రాత్రంతా తన నలభై ఏళ్ల జీవితాన్ని తిరిగి జీవిస్తున్నట్లు స్నేహితులకు చెప్పుకుపోవటం ఈ నవల. అందువల్ల ఉత్తమపురుష కథనంగా కొనసాగుతుంది.  సందర్భం సలీమా తన నవలకు వచ్చిన అంతర్జాతీయ బహుమతి అందుకొనటానికి హైదరాబాద్ వెళ్ళటం. ఉదయం సికింద్రాబాద్ స్టేషన్లో రైలు దిగేవరకూ గతం తాలూకు కథనం. కనుక అది ఉత్తమ పురుషలో సాగుతుంది. ఆ కథనంలోని విషయాలపట్ల ఆసక్తినో , కుతూహలాన్నో,  సందేహాన్నో వ్యక్తంచేస్తూ  స్నేహితులు అరుణ , లక్ష్మి వేసే ప్రశ్నలు , చేసే వ్యాఖ్యలు సలీమా కథన ప్రవాహ గతిని ఆపి భిన్న మార్గాలు పట్టిస్తుంటాయి. సలీమా ను వర్తమానానికి లాక్కొచ్చే ఆయా సందర్భాలలో కథనం ప్రధమ పురుషకు మారుతుంటుంది.  ప్రధమ పురుష , ఉత్తమ పురుష కథనాల జమిలి నేతగా ఒక కథన శిల్పాన్ని షాజహానా నవలగా వ్రాయాలనుకొన్న స్వీయ చరిత్రకు అవసరమైన శిల్పంగా ఎంచుకున్నది. తెలతెలవారుతుండగా రైలు సికింద్రాబద్ స్టేషన్లో ఆగే ముందు సలీమా చెప్పిన ముక్తాయింపు మాటలలో ఆనాడు  ప్లవ నామ సంవత్సర ఉగాది అన్న ప్రస్తావన వస్తుంది. అంటే నవలకు వర్తమానం 2021 ఏప్రిల్ 13. 

 మేరా జహా   అంటే నా లోకం , నా  ప్రపంచం అని  అర్ధం. ఇందులో మూడు ప్రపంచాలు ఉన్నాయి. ఒకటి రచయిత్రి వ్యక్తిగత ప్రపంచం. రెండు ఆమె సంబంధంలోకి వచ్చిన లేదా ఆమే తన  పరిధిలోకి లాక్కొన్న  సాటి ముస్లిం స్త్రీల ప్రపంచం. మూడవది సామాజిక ఉద్యమాల ప్రపంచం. వ్యక్తిగత ప్రపంచంలో ఆమె పుట్టిన పెరిగిన ఊళ్ళు, తన కుటుంబం , నాయనమ్మ , అమ్మమ్మల కుటుంబాలు, ఇరుగూ పొరుగూ , స్నేహితుల  కుటంబాలు, తన సహచరుడు యూసఫ్ కుటుంబం ఉంటాయి. ఆయా కుటుంబాలలోని  జనసందోహపు సంరంభం , వాళ్ళ మధ్య సంబంధ వైరుధ్యాలు, వాటన్నిటి నుండి రూపొందుతున్నకథకురాలి వ్యక్తిత్వం జాగ్రత్తగా అర్ధం చేసుకో వలసినవి. ప్రకృతితో సంబంధం , చెట్లు పెంచటం, వికసించిన పూలకు , కదిలే నీటి ప్రవాహాలకు పరవశించటం, పండ్ల మాధుర్యాలను , రకరకాల శాకాహార మాంసాహార వంటల రుచులను ఆస్వాదించటం, కాయకష్టం ఇష్టంగా చేయటం ఇవన్నీ అందులో భాగం.

రెండవ ప్రపంచం పూర్తిగా స్త్రీల ప్రపంచం.యూసఫ్ చెల్లెలి దగ్గర మొదలు పెట్టి  అమ్మీ,  ఆపా, దాదీ , మేనత్త పుప్పమ్మ, నానీ, పెద్దమ్మ బడెమ్మ, పిన్నమ్మ కాలమ్మ , మేనమామ భార్యలు, వాళ్ళ  బిడ్డలు, కోడళ్ళు ఇలా అనేకమంది స్త్రీలు ప్రత్యక్షంగా ఆమె  ప్రపంచాన్ని ఆవరించి ఉన్నారు. పుప్పమ్మ చెప్పే అనుభవ కథనాల వల్ల పరోక్షంగా మరింతమంది ముస్లిం స్త్రీల జీవితాలు ఆమెకు తెలిసి వచ్చాయి. ఈ అన్నీఆమె మెదడులో ప్రతిఫలించి చైతన్యంగా పదునెక్కే క్రమం సమాంతరంగా మనకు కనబడుతుంది. స్త్రీల జీవితాలు ఎందుకు ఎప్పుడూ ఇలా అధికారం కింద , అవమానాల కింద నలిగిపోతుంటాయి ? ఇది ఇలా ఎంతకాలం సాగుతుంది? ఎప్పటికయినా ఈ హింస నుండి  వాళ్ళు బయటపడతారా?   అన్న వేదన ఆమెను వెన్నాడుతూనే ఉంటుంది. అదే సమయంలో అన్ని ఒత్తిడుల మధ్య , తిరస్కారాల మధ్య, రాజీల మధ్య , ఓటముల మధ్య  కూడా వాళ్ళు కూడగట్టుకొనే  సహనం, కుటుంబం కోసం చేసే విరామం ఎరుగని శరీర కష్టం, త్యాగం, ఆమెను అబ్బుర పరుస్తుంటాయి. జీతా జాగ్ తా ముస్లిం మహిళలుగా వాళ్ళ పట్ల గౌరవాన్ని , ఆరాధనను కనబరుస్తుంది. నిజానికి షాజహానా బాల్యం అనేక హిందూ కుటుంబాల మధ్య, హిందూ స్నేహాల మధ్య గడిచింది. అందువల్ల హిందూ స్త్రీల జీవితం కన్నా ముస్లిం స్త్రీల జీవితంలోని అదనపు లేదా ప్రత్యేక సమస్యలు ఏమిటో , అందుకు మూలాలు ఏమిటో నిగ్గుతేల్చటానికి,  నిర్ధారించటానికి ఉన్న అవకాశం మీదకు  తను దృష్టి సారిస్తే బాగుండేది.  

ఇక ఆమె మూడవ ప్రపంచంలో వ్యక్తిగత  సామాజిక తిరుగుబాట్లు. ఉద్యమాలు ఉన్నాయి.  కుటుంబాలలో బలీయమైన పితృస్వామిక మత సంప్రదాయాల కారణంగానో , ఆర్ధిక కారణాలవల్లనో  తన ఈడు పిల్లలు, ప్రత్యేకించి ఆడపిల్లలు చదువులకు దూరం చేయబడటం ,సెంటర్లలో కుట్టు అల్లికలకు వాళ్ళ జీవితం కుదించబడటం, చిన్నతనానే  పెళ్లిళ్లు చేసి పంపటం - ఇవన్నీ చూస్తుండటం వల్ల  తన చదువు గురించి లోలోపల ఏర్పడ్డ సందేహాల వల్ల కావచ్చు, దానికి తోడైన  యవ్వనోద్రేకాల ఆవేశాల ఆదర్శాల పరిపూర్తి తొందరల వల్ల కావచ్చు  తాను ఎంచుకొన్న యువకుడితో పెళ్ళికి స్వతంత్రించటం ఆ తిరుగుబాట్లలో భాగంగానే చూడాలి.

ఇక ఆమె సామాజిక ఉద్యమాలకు చేరువ అయింది యూసఫ్ సాహచర్యంలోనే. అవి ప్రధానంగా ముస్లిం అస్తిత్వానికి సంబంధించినవి , తెలంగాణా ప్రాంతీయ అస్తిత్వానికి సంబంధించినవి. వాటిలో తన భాగస్వామ్యం గురించి కొంత ప్రస్తావించింది. అయితే  ముస్లిం అస్తిత్వ రాజకీయాల మీద ఫోకస్ మరింత నిశితంగా ఉండాలని, ఉంటుందని . షాజహానా రచన అనగానే ఎవరైనా  ఆశించటం సహజం . నేనూ అందుకు మినహాయింపు కాదు.

 స్త్రీవాదం నుండి ముస్లిం స్త్రీవాదాన్ని వేరు చేసి నిలబెట్టటంలో కీలకమైన పాత్ర తనది. దానికి సంబంధించి తాను గుర్తించిన  వైరుధ్యాలు, పడిన సంఘర్షణ ఇతివృత్తంలో భాగం అయితే బాగుండేది. అట్లాగే సమకాలపు దళిత  బహుజన ఉద్యమాల ప్రస్తావన,  ముస్లింలు వాటితో కలిపి నిర్మించవలసిన విశాల ప్రజా ఉద్యమాల గురించి సూచన ఉన్నది కానీ ఎందుకో ఎలాగో దాని వైపు దృష్టి సారించలేదు. అట్లాగే తీవ్రవాదం పేరుతో  ముస్లిముల పట్ల పెరుగుతన్న అసహనం  గురించి మంచి కవిత్వం వ్రాసిన షాజహానా జీవితంలోనూ , నవలలోనూ కూడా దానిపట్ల తన కోణం ఏదో ఇతివృత్తంలో భాగమై ఉండాలనుకొంటాం. బాబ్రీ మసీదు విధ్వంసం నుండి నిన్న మొన్నటి పౌర సత్వ సవరణ చట్టం వరకు భారతదేశ మత రాజకీయ చరిత్రను ముస్లిం మహిళా కోణం నుండి వ్యాఖానించగల  ఆవేదనా శీలి, ఆవేశ శక్తి అయిన షాజహానా అందుకోసం మరొక నవలను రచిస్తున్నదేమో  తెలియదు.

ఈ రచనలో షాజహానా ఇళ్ల గురించి మాట్లాడుతుంది. ఆమె దృష్టిలో ఇళ్ళు అంటే ఆడంబరంగా కట్టుకొని అట్టహాసంగా గృహప్రవేశాలు చేసుకొనే ఇళ్ళు కావు. అవి నాలుగు గోడల ఇళ్లా గుడిసెలా మేడలా మిద్దలా అన్నది కాదు ప్రశ్న . ఇల్లు అంటే మానవ సంబంధాల నిర్మాణ కేంద్రాలు. ఆ నిర్మాణంలో ఆడవాళ్ళ పాత్ర, త్యాగం  ముఖ్యమైనవి. ఇంతాచేసి ఆ ఇంట్లో మౌనంగా జీవిస్తూ ఉండేవాళ్ళు, జీవితమే కోల్పోయినవాళ్లు , తనకంటూ చోటులేనివాళ్ళు, పరాయీ కరింపబడిన వాళ్ళు, తనకంటూ ఒక ఇంటికోసం ఆర్తిపడిపడీ ఊపిరే విడిచినవాళ్లు ఇలా ఎంతోమంది స్త్రీలు ఆమెకు ఇల్లంటే గుర్తుకువస్తారు. అందుకనే తనలోపల ఎన్నో ఇళ్ళుఒకదానిపై ఒకటి  అంటుంది షాజహానా. ఇది చదువుతుంటే నాకు కవన శర్మ వ్రాసిన ‘ఆమె ఇల్లు’  కథ  పదేపదే గుర్తుకువచ్చింది.

నిజానికి ఇల్లు అంటే ఇటుకలు కాదు, సిమెంటు కాదు. తమ శ్రమతో , చాకిరీతో, త్యాగంతో నిర్మించి నిర్వహించుకువచ్చే మానవ సంబంధాల నిర్మాణం. కానీ స్త్రీలు ఎప్పుడూ తాము సృష్టించి నిర్మించిన దానిపట్ల ఏ హక్కులూ  లేని పరాయివాళ్లే.అదే షాజహానా దిగులు. నిర్మించేవాళ్లకు మిగిలేదేమీ లేదే అన్న వేదన. స్త్రీల సృజన శక్తులచేత అందగించబడ్డాయి కనుక ఇళ్లంటే షాజహానాకు ఇష్టం . కానీ స్త్రీలను ప్రేమరాహిత్యంలోకి నెట్టేది కూడా ఆ నాలుగు గోడల ఇంటిని శాశించే కుటుంబ నియమాలు , నియంత్రణలే కనుక ఇళ్లంటే షాజహానా కు భయం కూడా. దాని నుండి విముక్తి కావాలి .  స్నేహం , స్వేఛ్చ , ప్రేమ అనే మూడు అంశాలగురించిన రచయిత్రి నిరంతర చింతన ఒకటి ఈ  ఈ రచన మొత్తంలో అంతః సూత్రంగా కొనసాగివస్తుంటుంది. ఈ మూడు విలువలు మనుషులందరూ సాధించే క్రమంలో ఇళ్ళు ప్రజాస్వామికీకరించబడతాయి అన్నది షాజహానా ఆశ. ఆశ వాస్తవీకరించబడాలంటే నిర్దుష్టమైన ఆచరణ దిశగా గమనం ఉండాలి.

షాజహానా బాల్యాన్ని వర్ణించినంత విస్తృతంగా కాలేజీ చదువుల కాలాన్ని వర్ణించలేదు. నిజానికి వ్యక్తిత్వ వికాసానికి దోహదపడే సామాజిక సంబంధాల సంయోజనకు అనువైన కాలం అది. ఆశయాల ఆదర్శాల స్థిరీకరణ,  క్రియాశీల  చైతన్యం పరిఢవిల్లే డిగ్రీ, పిజి , పరిశోధన అధ్యయనాల కాలం నాటి సంబంధాలు, సంఘర్షణల చిత్రణకు సమ ప్రాధాన్యత ఇచ్చి ఉంటే నవలగా  ఇది సమగ్రం అయ్యేది. అయినా ఇలా మైనారిటీ ప్రజాసమూహాలనుండి, వాళ్ళలోనూ రెండవస్థాయి పౌరులుగా చూడబడే  మహిళల నుండి వచ్చే ఇలాంటి రచనలను స్థిరపడిన ప్రక్రియల మూసతో  తూచకూడదేమో..!?

ఏమైనా సాహసి షాజహానా నవలా రంగంలోకి ఒక అడుగువేసింది. అందుకు ఆమెను మరొకసారి మనసారా అభినందిస్తూ ఇక్కడ నుండి  తాను వ్రాయవలసిన నవలలు మరిన్ని ఉన్నాయని గుర్తు చేయటం పెద్దరికంతో కాదు. ఈ నాటి యువతపై ఉన్న నమ్మకంతో. మనం  చేయలేని పనులన్నీపిల్లలు చేయాలని ఆశపడే తల్లి తత్వంతో ..

షాజహానా ప్రపంచంలోకి  మీరు కూడా ప్రవహించండి మరి ..

 

పశ్యంతి                                                                   

27- 8- 2021                                                                    

 

 

 

సాహిత్య వ్యాసాలు

కళ్ళ ముందు జరిగిన సంఘటనలను చిత్రించిన “వక్ర గీత” 

డాక్టర్ వి ఆర్ రాసాని (డా.రాసాని వెంకట్రామయ్య) తమ ఊరిలో చుట్టుపక్కల పల్లెలలో జరిగిన సంఘటనలను ఆధారంగా తీసుకొని కథలు, నవలలు రాయడంలో స్రష్ట.  అలా అని వార్తలలాగా రాయరు.  కథ, నవలా, శిల్పం, వర్ణనలు, స్థానిక మాండలిక సంభాషణలు అద్భుతంగా ఉంటాయి.  ముఖ్యంగా అణగారిన వర్గాల దీన బాధామయ గాథలను వస్తువుగా ఎంపిక చేసుకుంటారు.

'వక్ర గీత' నవల ఆయన చెప్పుకున్నట్లు గానే చిత్తూరు జిల్లాలోని పల్లెలలో జరిగిన ముగ్గురు అమ్మాయిల బాధామయ గాథ. నిజజీవితంలోని ఆ ముగ్గురు అమ్మాయిల కరుణారసభరిత గాథలను కలిపి ఒకే పాత్రగా మలిచి సాహితీ లోకానికి అందించడం వారి రచన చమత్కృతికి, వైచిత్రికి నిదర్శనం.

ఈ నవలలోని 'తిమ్మక్క' వివిధ పరిస్థితులలో, బలహీన క్షణంలో చేసిన తప్పు... మళ్లీ మళ్లీ తప్పులు చేయిస్తుంది. ముగ్గురు ఆడ పిల్లలను కంటుంది. అసలు భర్త కి పుట్టిన కూతురు మేనమామల బాధ్యత తీసుకోవడంతో సుఖ జీవనం సాగిస్తుంది.  మిగిలిన ఇద్దరు ఆడపిల్లలలో ఒకరు పెళ్లయ్యాక చనిపోతే, పసిపిల్లని అమ్మకానికి పెడతాడు పిల్లని కన్న తండ్రి. కుక్కలు చింపిన విస్తరిలా నిస్సారమై, వీచే గాలిని బట్టి జీవిత ప్రవాహంలో కొట్టుకుపోతూహీన స్థితిలో మరణిస్తుందామే.

వయసులో ఉన్న ఆడ పిల్లలకు ఎదురయ్యే వేధింపులు, క్షణికావేశంలో వేసిన తప్పటడుగులు, తప్పటడుగులు వారి జీవితాలనే కాక పిల్లల జీవితాలను ఛిద్రం చేయడం బాధాకరం.  కానీ ఇవన్నీ ఇప్పటికీ కింది వర్గాలలో పల్లెలలో జరుగుతున్న కథలే! వెతలే!

ఉన్నత వర్గాల వారు చేసే 'డేటింగ్' అనీ 'సహజీవనం' అని మెచ్చుకోలుగా అనేవారే, పేదలు చేస్తే 'వ్యభిచారం' అంటారని ఉదాహరణలతో చూపించారు రచయిత.

ఇక వర్ణనలకు వస్తే పల్లెలలో జరిగే జాతరలు, జరిగే భయంకర పద్ధతి, తాగి తందనాలు ఆడే మగవాళ్ళు, ఆడవాళ్ళ ఆవేదన, ఆర్తనాదాలు కళ్ళకు కట్టినట్లు ఉంటాయి.

రచయిత సునిశిత పరిశీలన, వర్ణనా వైచిత్రి, ఉపమానాలు అద్వితీయం.

చిన్న కుటీర పరిశ్రమలు, కపిలబాయిల పూడిక తీయడం, ఇటుక బట్టీల నిర్వహణ, రోడ్లు వేయడం వంటి వాటి వివరణ ఆ సన్నివేశాలను మన కళ్ళ ముందుంచుతాయి.

ఆధునికీకరణ పెరిగిన కొద్దీ పల్లెలో వృత్తి పని వారి జీవితాలకు భద్రత కరువైన విధానాన్ని అద్భుతంగా వివరించారు.

చిత్తూరు జిల్లా పల్లెల మాండలికం ఆయన చేతి రాతలో కొంగొత్త సొబగులను కూర్చుకొని శోభిల్లుతోంది. ఇవన్నీ మనం అనుభవించాలంటే ఈ దీనురాలి గాథను చదివి తీరవలసిందే.

ఇతర పత్రికలు