కథలు

కథలు

నిండా కనికరం కలిగినోళ్లు  ఆ ఎరికిలోల్లు 

మా నాయిన  చేసింది ఫారెస్ట్ గార్డు, సెక్షన్ ఆఫీసర్ ఉద్యోగమే కానీ, ఆయనకి ఎందుకో ప్రభుత్వ ఉద్యోగస్తుల లక్షణాలు ఏమీ రాలేదు. ఆయన ఎప్పుడూ తనను తాను ఒక ఉద్యోగి అని అనుకోనేలేదు.

ఆ కాలంలో అడవుల్లో మేకలు, ఆవులు మేపే వాళ్ళ దగ్గర అడవిలో కట్టెలు కొట్టే వాళ్ళ దగ్గర ఫైన్ లు వేసి డబ్బులు ప్రభుత్వానికి కట్టాల్సిన టార్గెట్స్ ఉండేవి.

చాలామంది అటవీశాఖ ఉద్యోగస్తులు కట్టెలు కొట్టే వాళ్ళ దగ్గర వాళ్ళ కత్తులు తీసి,తమ వద్దే ఉంచుకుంటారు. కట్టెల వాళ్లు ఫైన్ లు  కట్టిన తరువాతనే ఆ కత్తుల్ని ఆ కట్టెల్ని విడిపించుకోవాల్సి ఉండేది.అప్పుడు కూడా అటవీశాఖ ఉద్యోగస్తులకు ఆ కట్టెలమోపులని ఇచ్చే వాళ్ళు ఉచితంగా. అయినా ఏ రోజు మా ఇంట్లో ఉచితంగా కట్టెలు తీసుకుంది లేదు. మేము అటవీశాఖ ఉద్యోగి  కుటుంబ సభ్యులమే అయినా, మేం సిగ్గుపడకుండా కట్టెలు కొనేవాళ్ళం. నేను అడవిలో కట్టెలు కొట్టే లేదుగానీ, సైకిల్ పైన అడవికి వెళ్లి, ఎండిపోయిన కట్టెలని తాడుతో కట్టి ఇంటికి కట్టెల పొయ్యి కోసం తెచ్చే వాడిని.

అలాంటి రోజుల్లో ఒకరోజు.. ఏం జరిగిందంటే?.. "మేయ్ జయా.. ఇంకో గ్లాసు బియ్యం పెట్టు  పొయ్యి పైన"అన్నాడు మా నాయన.

అప్పుడు సాయంత్రం నాలుగు గంటలు అవుతోంది.

"ఇప్పుడా.. ఎటూ కాని పొద్దులో బియ్యం ఏంది, పెట్టేది ఏంది , ఇంతకీ ఎవరికోసం ? ఇంటికి మళ్లింకా ఎవరైనా పిలిచినావా ఏంది "అని కసురుకుంది జయమ్మ.ఆమె  మా అమ్మ.

"తెల్లారి నుంచి సాయంత్రం దాకా ఫారెస్ట్ ఆఫీస్ లో కూర్చుని పెట్టేసినారు మే...పాపం. ఆ పల్లెటూరి మనుషులని.తిండీ నీళ్లు లేవు వాళ్ళకి. రూపాయి ఉంటే టీఇప్పించినా పోనీలే పాపం అని. అయినా‌ పాపం వాళ్లకు ఆకలి కాకుండా  ఉంటుందా. హోటల్లో తిండి పెట్టేదానికి నా దగ్గర డబ్బులు యాడుండాది? ఎట్లో ఒగట్లా నువ్వు ఏదో ఒకటి చేస్తావనే మన  ఇంటికి  పిలుచుకుని వచ్చినా. వాళ్ళు వీధిలో కూర్చుని ఉంటారు"మా నాయన కనికరంగానే అంటాడు గాని, మా అమ్మకి ఆ మాటలు వింటే ఎప్పుడూ

కోపం  ముంచుకు వచ్చేస్తుంది.

"మా యబ్బ కానీ మీయబ్బ గాని నా దగ్గర లబ్బి  ఏమైనా పెట్టిండారా? ఇట్లా దారిలో పోయే వాళ్లకంతా అన్నం పెట్టాలంటే  కొంపా గోడూ అమ్ముకోవాల్సిందే. ఇంట్లో  బియ్యం ఏడుండాయి? నాకు తెలియదు నువ్వు ఏమైనా చేసుకో ఫో.."

"మేయ్ నువ్వే అట్లంటే ఎట్లమ్మే? ఎక్కడో చోట అడుక్కు రా పో.,,"

"అంతే అంతే లే. దారిలో పోయే వాళ్లకంతా అన్నం వండిపెట్టతా ,టీ నీళ్లు పెట్టిస్తా ఉంటే.. నేను నా బిడ్డలు అడుక్క తినాల్సిందేలే. మాకు ఆగతే  రాసిపెట్టినట్లే ఉంది చూస్తా ఉంటే.."

ఆ మాట నిష్టూరంగా మాట్లాడతానే వంట గదిలోకిపోయి, ఒక పెద్ద ఖాళీ గ్లాస్ తీసుకొని, పక్కింట్లోకో,ఎదురు ఇంట్లోకో, వీధి చివర దాకా వెళ్ళిపోతుంది.మా నాయన ముసిముసిగా నవ్వుకుంటా గణేష్ బీడీనో, అశోకా బీడీనో ముట్టించుకుంటాడు.

అప్పుడు కిరసనాయిలు ఉండదు.  ఉన్నా.. స్టవ్వు పని చేయదు. కిరోసిన్ ఉంటే కదా పని చేసే దానికి. ఇంక  కట్టెల పొయ్యి పైనే అన్నీ..

"ఈ కట్టెల పొయ్యిలో ఊదీ ఊదీ నాకు ఊపిరితిత్తులు పోతా ఉండాయి. ఆ నవ్వు చూడు.. అంతా ముండమోపి నవ్వు." ఆ మాట అనేటప్పడు చూడాలి మా అమ్మ మొహం..

అప్పుడు ఆమె మొహంలో కోపం ఉంటుంది ,బాధ ఉంటుంది కానీ మొగుడి పైన ప్రేమ కూడా ఉంటుంది.

బీడీ పొగల మధ్య మా నాయిన  దగ్గుతా కొన్ని క్షణాలు విరామం తీసుకుని" మేయ్ జయా..టీ పెట్టు ముందు.. స్ట్రాంగ్ గా పెట్టు మే.."అని అనకుండా వుండడు.

మా నాయన ఆయన జీవిత కాలంలో మాట్లాడిండే అన్ని మాటల్లోకి లక్ష సార్లో, కోటి సార్లో చెప్పిన మాట ఏదైనా ఉందంటే ఆ మాట అదొక్కటే.

మా నాయన ఇప్పుడు లేడు, మా అమ్మా ఇప్పుడు లేదు. కానీ, మా ఇంట్లో ముఖ్యంగా మా వంట ఇంట్లో ఆ మాట ఎప్పుడు ప్రతిధ్వనిస్తూ ఉంటుందంటే అది అబద్ధం కాదు..

"మేయ్ జయా టీ పెట్టు..".

అదే ఆ మాట.!

నాకు మా పాత పెంకుటిల్లు అంటే చాలా ఇష్టం. అందుకే మా పాత ఇల్లు ఆరు దశాబ్దాలు అయిన తర్వాత, పడిపోయే దశకు చేరుకున్నప్పుడు, మా నాయన చని పోయిన 15 సంవత్సరాల తర్వాత, బ్యాంకు లోను తీసుకుని ఎట్లాగైనా ఇల్లు కట్టాలి అని అనుకున్నప్పుడు, ఆ పాత పెంకుటిల్లు కొట్టేస్తున్నప్పుడు మురిపెంగా ఫోటోలు తీసి పెట్టుకున్నాను. ఆ పాత ఇంటికి ఉన్న తలుపులు  కిటికీలు,పెంకులు, ఇటుకలు ఇతర సామగ్రి అమ్మగా వచ్చిన డబ్బే, మా కొత్త ఇంటి పునాది కి ఖర్చు పెట్టుకున్నాను. ఈ రోజు ఈ ఇంటి పునాది ఏంది అంటే, అది మా నాయన కష్టార్జితం తప్ప మరొకటి కాదు. అమ్మ నాన్న ప్రేమలు  అట్లాగే ఉంటాయోమో. ఇంటికి పునాదుల్లాగా పైకి ఎప్పుడూ ఎవరికీ కనబడవు కానీ అవి చాలా బలంగా ఉంటాయి. అవి బలంగా ఉంటాయి కాబట్టే , అంతో ఇంతో మనం కూడా ఎదుగుతా ఉంటాం.

ఈ కథలన్నీ ఇంతే .ఒక మనిషి గురించి నిజాలు మాట్లాడాలి అనుకుంటే ఒక వరుస క్రమంలో ఏమి మాట్లాడలేం. ఒకదాని తర్వాత ఒకటిగా ఏవేవో గుర్తుకు వస్తాయి. అన్నీ కలవర పెడతాయి. కన్నీళ్లు తెప్పిస్తాయి. ఊహించినవో,కల్పించినవో  అయితే ఆ కథలు  రచయిత చెప్పినట్లే ఉంటాయి. కానీ ఇవి కల్పితాలు కాదు కదా. ఇవి జీవితాలు కదా, మనం చెప్పినట్లు అవి ఉండవు. మా  ఎరుకల జీవితాలు ఎట్లా ఉంటాయో ఎట్లా కొనసాగాయో, మా తాత గాడిదల పైన ఉప్పు అమ్మే కాడ్నుంచి, మా నాయన ఎట్లా ఉద్యోగస్తుడు అయినాడో, అటవీశాఖలో గుర్రం పైన తిరిగే ఫారెస్టరు  చిన్నయ్య పెద్ద కూతురు జయమ్మను, కాబోయే మామ గారి ఇంటికి తిరిగి తిరిగి ప్రాధేయపడి, ఫారెస్టర్ చిన్నయ్య ను ఒప్పించి మరీ ఎట్లా పెళ్లి చేసుకున్నాడో అదంతా ఓ పెద్ద కథ.

ఎరుకల కుటుంబాల్లో ఒక్కొక్కరివి ఒక్కో కథ. ఎరుకల ఇళ్లల్లో పంచాయితీలు ఎలా జరుగుతాయో, ఎన్ని బాధలు పడి,ఆ  తల్లులు తమ పిల్లల్ని స్కూలుకి పంపి చదివించుకున్నారో, అటవీ శాఖ లో ఉద్యోగి అయి ఉండి కూడా, ఎప్పుడు కట్టెలమోపు వాళ్లకు ఫైన్  వేయకుండా, మేకల వాళ్ళ దగ్గర సంవత్సరానికోసారి ఈనామ్ గా మేకపిల్లనో, గొర్రె పిల్లనో తీసుకోకుండా, సంవత్సరం మొత్తంలో ప్రభుత్వానికి వసూలు చేసిన అపరాధ రుసుం చెల్లించే సమయంలో, ఆ అపరాధ రుసుం ని అడవుల్లో పల్లెల్లో ఎవరి దగ్గర వసూలు చేయకుండా, ఆ నెల జీతం డబ్బుతో ప్రభుత్వానికి అపరాధ రుసుం చెల్లించి, 'ఈ నెల జీతం లేదు మే. మొత్తం సీ ఫీస్ కట్టేశా.' అని అమాయకంగా అపరాధిగా మాయమ్మ ముందు నిలుచుండిపోయిన కనికరం గుండె కలిగిన మా నాయన కథ ఇది.ఏ  పొద్దు ఎవరికి  ఏం అవసరం వచ్చినా, తన చెవిలో కమ్మలు, ముక్కుపుల్ల కుదువపెట్టి, మా నాయనను  మాట మాత్రం అడగకుండా, తనకు తానుగా ఎన్నో కుటుంబాల్ని వడ్డీలు కట్టి ఆదుకున్న కనికరం గుండె కల మా అమ్మ కథ ఇది.

కొంచెం ముందు వెనక ఉండవచ్చు, సందర్భాలు అటూ ఇటూ ఉండవచ్చు. కానీ వాళ్ల ప్రేమలు నిజం, వాళ్ల పేదరికాలు నిజం, వాళ్ల కనికరం నిజం.

                                                                               ***

ఇంటి ముందు దూరంగా పల్లెటూరి వాళ్ళు కూర్చుని ఉంటారు.  అమ్మ ఉడుకుడుకు గా అన్నం చేసి  చెనిగి గింజల చెట్నీ నో, పచ్చిపులుసో, గొజ్జో, రసమో ఏదో ఒకటి చేసి వాళ్లకు పెడుతుంది.

"ఆయన ధర్మ ప్రభువు తల్లీ. నువ్వు కనికరంగల తల్లివి తల్లీ.మీరు సల్లగా ఉండాల్ల. మీ పిలకాయలు సల్లగా ఉండల్ల" అని వాళ్లు మా అమ్మ కు  నమస్కారం పెట్టి, తినేసి వెళ్ళిపోతారు.

అప్పటికి మా నాయన ఖాకీ యూనిఫామ్ వదిలిపెట్టి, బనియన్,  పంచ తో కూర్చుని ఉంటాడు.

"ఎన్నిసార్లు అబ్బా నీకు చెప్పేది ఆ బనీను  చూడు ఎంత బొక్కలు పడి పోయి ఉన్నాయో?. రెండు బనియన్ లు కొనుక్కోని  రమ్మని చెప్పినాను కదా"అని తల పట్టుకుంటుంది మా అమ్మ.

తాను చెప్పింది ఏ పొద్దూ వినడని మా ఆయన పైన మా అమ్మకు భలే కోపం.ఒక్కోసారి ఎడం చేత్తో ఖర్మ ఖర్మ అని కోపంతో నొప్పి వచ్చేలా , చాలా బలంగా నుదుటి  పైన కొట్టుకుంటుంది కూడా.

మా నాయన అప్పటికే వేడివేడి టీ తాగి గ్లాసు పక్కన పెట్టి, ఇంకోసారి బీడీ ముట్టించుకుని ఉంటాడు. బీడీ పొగల మధ్యలో ఆయన నల్లటి ముఖంలో తెల్లటి పండ్లు స్పష్టంగా కనపడతాయి. మా అమ్మ కోపం ఉందని తెలిసినా,  అయినా నవ్వుతాడు.

మా అమ్మకు కోపం వచ్చినప్పుడు నేను, మా తమ్ముడు భయపడతాం కానీ, మా నాయన ఎందుకో భయపడడు. మా నాయనకు కోపం వచ్చినా కూడా అంతే. ఆయన కోపంతో పండ్లు కొరుకుతాడు. ఆవేశంతో ఊగిపోతాడు. అప్పుడు కూడా మా అమ్మ భయపడినట్లు నటిస్తుంది కానీ, నిజానికి అసలు భయపడదు. ఆయన కోపం నిమిషాల పాటే అని ఆమెకు బాగా తెలుసు. ఆ తర్వాత మళ్లీ మామూలే. ప్రశాంతంగా నెమ్మదిగా ఈ ప్రపంచంలోని బాధలు ఏవి తనకు పట్టనట్లు, తన కుటుంబంలోని ఆర్థిక సమస్యలు ఏవి తనవి కానట్లు, ఏ బాధలు ఏ కన్నీళ్లు లేనట్లు, ఆయన ప్రశాంతంగా నవ్వుతాడు. ముఖ్యంగా మా అమ్మకు నిజంగా బాగా కోపం వచ్చినప్పుడు కూడా ఆయన అట్లాగే ప్రశాంతంగా నవ్వుతూనే ఉంటాడు. ఆ ప్రశాంతమైన నువ్వు చూసేకొద్దీ మా అమ్మకి ఇంకా కోపం బాగా పెరిగిపోతుంది.

ఆరోజు కూడా అట్లాగే బాగా కోపం వచ్చేసింది మా అమ్మకు.

ఉద్యోగం చేసే వాడివి నీకు గౌరవం ఉండాల్సిన పని లేదా? చినిగిపోయిన బనియన్ వేసుకొని ఎన్నిసార్లు తిరుగుతావు? నీ జన్మకు ఎన్ని సార్లు చెప్పినాను?ఈరోజు కచ్చితంగా బనీను కొనుక్కొని రావాల్సిందే అని చెప్పినాను కదా. నా మాటంటే లెక్కేలేదు. నేనంటే విలువే లేదు.ధూ.."

మా నాయన మెల్లగా లేచి వెళ్ళి, తను తీసుకు వచ్చిన ప్లాస్టిక్ కవర్లో ఉంచిన, పేపర్లో భద్రంగా చుట్టిన ప్యాకెట్ విప్పాడు.

"ఇది ఏందో తెలుసా? చాలా గొప్ప పుస్తకాలు. పెద్దపెద్ద ఆఫీసర్ల పిల్లకాయలు చదివేది. మన  ఎరికిలోల్ల ఇళ్ళల్లో ఎవరి పిల్లల వద్దా ఈ పుస్తకాలు ఉండవు.  ఇలాంటి పుస్తకాలు చదవతా వుంటే చాలు, పిలకాయలు చాలా గొప్పోళ్లు అయిపోతారు చూస్తా ఉండు.."

ఆయన దేన్నయినా చాలా భద్రంగా తెస్తాడు. ఎంత చిన్న వస్తువు అయినా సరే చాలా విలువైన వస్తువు లాగా అత్యంత జాగ్రత్తగా భద్రంగా తీసుకొస్తాడు. ఇంట్లో పిల్లలకు ఏదైనా తీసుకురావడం అంటే ఆయనకు మహా సరదా. అప్పుడు ఆయన మొహం లో ఏదో గొప్ప తేజస్సు కనబడుతుంది. అప్పుడు ఆయన ఎందుకో నల్లగా అనిపించడు.  ఎందుకో ఆ క్షణాల్లో ఆయన చాలా గొప్ప అందగాడుగా కనిపిస్తాడు. చూడండి ఆ ప్యాకెట్ విప్పేటప్పుడు ఆయన ముఖంలో ఎంత చిరునవ్వు ఉందో, ఎంత సంతోషం కనబడతావుందో..

 రెండు పుస్తకాలను అపురూపంగా బయటకు తీశాడు. నాకు ఒక పుస్తకాన్ని మా తమ్ముడు చేతిలో ఒక పుస్తకాన్ని ఉంచాడు. చిల్డ్రన్స్ నాలెడ్జ్ బ్యాంక్ పుస్తకాలవి.

నేనూ మా తమ్ముడు గబగబా పేజీలు తిప్పుతూ బొమ్మలు చూస్తూ అందులో ఉన్న సమాచారాన్ని చాలా ఆత్రంగా చదివే ప్రయత్నం చేశాం. అప్పుడు మాకు ఎట్లా ఉందంటే ఆ రాత్రికి రాత్రే మొత్తం పుస్తకాన్ని చదివేయాలి అన్నంత ఉత్సాహం కలిగింది. మొత్తం మీద చాలా విలువైన పుస్తకాలని అర్థం చేసుకున్నాం.

తలలు వంచి ఆ పుస్తకాల పండుగలో మేం ఇద్దరం నిండా మునిగి ఉన్నప్పుడు, మా అమ్మ అంతకు ముందు అన్నదే మళ్ళీ అనేది. అయితే ఈసారి మాత్రం ఆమె గొంతులో అస్సలు కోపం  ఉండేది కాదు.

"ఏమబ్బా.. ఇప్పుడీ పుస్తకాలు ఈ పిలకాయలకి అంత అవసరమా? వాళ్లు ఏమైనా ఇప్పుడు అర్జెంటుగా పరీక్షలు రాసి కలెక్టర్లు అయిపోవాలా?"

బీడీ తర్వాత బీడీ తాగడం మా నాయనకు అలవాటు.మధ్యలో కొన్ని క్షణాలు, కొన్ని నిమిషాలు విరామం ఉంటుంది అంతే.

"ఎన్ని తూర్లు చెప్పినా ఇంట్లో బీడీ తాగవద్దని.  ఏదైనా ఒకసారి చెబితే అర్థం కాదా నీకు?. ఇంట్లో ఇంత కంపు కొడతా ఉంటే పిల్లకాయలు ఎట్లా చదువుతారు? ఎట్లా బాగుపడతారు."అని కసురుకుంది గట్టిగా.

"బయట వాన లో చలిలో తిరుగతావుంటా కదా. ఒంట్లో చలి ఎక్కువ ఉంటుంది కదమ్మే. అయినా పిల్లోల చదువు పాడవుతుందంటే ఇంట్లో ఇంక ఎప్పటికీ తాగనులే."

అంతే.   ఒక మాటే మా అమ్మ అనింది. కొన్ని ఏళ్లుగా మా నాయనకు ఉన్న ఆ అలవాటు ..ఇంట్లో బీడీ తాగే అలవాటును ఆ క్షణం మానేశాడు.ఆ రోజు నుండి మా నాయన చనిపోయేంత వరకూ , ఏ రోజూ  ఇంట్లో బీడీ ముట్టించింది లేదు. వర్షం పడుతుంటే గొడుగు తీసుకొని, ఇంటి బయటకు వెళ్లి బీడీ తాగి వచ్చేవాడు.అదీ ఆయన నిక్కచ్చితనం.

చలికి తట్టుకోలేడని, స్వెటర్ కొనుక్కోమని మా అమ్మ మా నాయనకు కనీసం లక్ష సార్లయినా చెప్పి వుంటుంది.

రెండు మూడు ఏళ్లకు మాకు కొత్త స్వెటర్లు తెచ్చేవాడు కానీ, అయినా స్వెటర్ కొనుక్కునే వాడే కాదు. చాలా ఏండ్లు స్వెటర్ కొనుక్కోకుండానే అట్లాగే గడిపేశాడు.

"బస్సులో కూర్చున్నప్పుడు కిటికీ అద్దాలు మూసేస్తే చలి రాకుండా ఉంటుంది కదా డాడీ" అని అమాయకంగా అడిగాను.

ఆయన తన సహజ ధోరణిలో నవ్వినాడు కానీ ఒక్క మాట కూడా బదులు మాట్లాడలేదు.

మా అమ్మ మొహం నిండా ఆ నాటి వెలుతురు ఇప్పటికీ గుర్తే నాకు.

"లారీ లో వస్తే  యూనిఫాం లో ఉంటాడు కాబట్టి చార్జీలు ఇచ్చే పని లేదు. ఆ బస్సు ఛార్జీలు మిగిలితేనే కదా,మీకు ఏదో ఒకటి తినటానికి  తెచ్చేదానికి  కుదురుతుంది".

నా మొదటి కథా సంపుటిని ఆయనకు అంకితమిస్తూ ఒక మాట అన్నాను. కనీసం వంద మంది అయినా నాకు ఫోన్ చేసి ఆ మాట గురించి మాట్లాడి ఉంటారు.

కొట్టి తిట్టీ

బలవంతంగా నా చేత

యాపిల్ తినిపించిన నాన్నా..

నువ్వెప్పుడైనా

ఒక్క పండైనా తిన్నావా తండ్రీ....

కథలు

ఈ కథకు మూడు శీర్షికలు

1.  ఇది దివ్య కథ

            దివ్య అనగానే, కొన్నాళ్ల క్రితంవరకూ ఊళ్లల్లోనూ, కోర్టుల్లోనూ, పోలీస్‍స్టేషన్లలోనూ, రాజకీయ నాయకుల ప్రసంగాలలోనూ సంచలనాత్మకంగా ప్రస్తావించబడ్డ దివ్య అని మీరై ఊహించుకొని, ఆమె కథ ఈ ప్రపంచానికే తెలుసుగా అని చదవకుండా  ఉండిపోతారేమో? అయితే ఇది ఆమె కథ కాదు ఆత్రగాళ్లారా! ఎందుకంటే ఆ దివ్యది కథ కాదు. మన కాలంలో మన కళ్లెదుటే జరిగిన నిజం. నిజం... ఆదీ అంతమూ నిజమే ఉన్నది. నిజాన్ని సృష్టిస్తున్నప్పుడు అది, ఆ నిజాన్ని ఇంకా కెలికి దానికొక సార్వజనీనతను కలిగించటానికి న్యాయంతో లిఖించబడాలిగా? అలా రాస్తే, ఎంత విడిపోయి వచ్చేసినప్పటికీ హత్య కాబడ్డవాడు తన ప్రియమైన భర్త అన్న దు:ఖంలో మునిగిపోయిన ఆ యువతికి ఈ కథ ఇంకా వేదనను కలిగిస్తుందన్న కారణంచేత రాయకుండా వదిలివేయబడుతోంది. ఏ సంబంధమూ లేకుండానే వాళ్ల జీవితాల్లో తలదూర్చి ఊరూరా వెంటబడి పరిగెత్తించినవాళ్లు, నయవంచనతో దూరం చేసినవాళ్లు, నాటకాలాడి పడదోసినవాళ్లు అంటూ ఎందరో... ఈ కథలోనూ ఆ విధంగానే జొరబడి కథనూ తమదిగానే మార్చుకునే ప్రమాదాన్ని నివారించటానికి రాయకుండా వదిలివేయబడుతోంది.

            ఒకవేళ ఇది ఆ దివ్యను గురించిన కథగానే ఉన్నప్పటికీ మీరు చదివే తీరాలి. ఎందుకంటే ఆమె విషయంలో మీరూ నేనూ ఎక్కువగా తెలుసుకున్నది ఆమె పేరును మాత్రమే తప్ప మనసునో, జీవితాన్నో కాదు. (దివ్య అనే కాదు, సాధారణంగా ఏ స్త్రీ మనసునూ తెలుసుకోవటానికి ఈ సమాజం ఎప్పటికీ ప్రయత్నించదు) తమ కులంలో పేడపురుగుల్లా పుట్టుకొచ్చిన ఎందరో కుర్రాళ్లను కాదని, ఆమె ఒక దళిత యువకుణ్ణి ప్రాణాధికంగా ప్రేమించింది. ఒక కుక్కనో, పిల్లినో ప్రేమించకుండా మనిషిని ప్రేమించటానికి నిర్ణయించుకున్నందు వల్ల, తన ప్రేమలో తిరుగుబాటో కలహమో దాగి ఉందని ఆమె అనుకోలేదు. ఆడా మగా అన్న స్వతస్సిద్ధమైన పద్ధతిననుసరించి అనుమతించే హద్దుల్లోనే ఉండి తన జీవిత భాగస్వామిని ఎన్నుకోవటానికి కులాన్నిఒక కొలత సాధనంలా ఆమె భావించలేదు. అనగా ప్రేమించేటట్టున్నా సొంత కులంలోనే ప్రేమించాలి అని చెప్పుకొచ్చే అభిప్రాయాల్నీ, పంచాయితీ పెద్దల బెదిరింపుల్నీ ఆమె తన చర్యలతో తిరస్కరించింది. ఆ రకంగా, ప్రేమ అన్నది కులాన్నో / మతాన్నో చూసి పుట్టదన్నది చాలాకాలంగా నిరూపించబడ్డ ఒక సత్యాన్ని తన భాషలో చెప్పటానికి ప్రయత్నించింది. లేదూ, ఇద్దరిదీ ఒకే కులం అయినపుడు ప్రేమించాల్సిన అవసరం ఎక్కణ్ణించి రా వచ్చింది?’ అని ఎవరినో అడగటానికి ప్రయత్నించింది. నిజమేగా, సొంత కులంలోనే ప్రేమించటమనే దానికన్నా మోసమైనది ఇంకొకటి లేదు.        

            వాళ్ల ప్రేమకు వాళ్ల కుటుంబమూ, కులమూ అడ్డుగా ఉన్నప్పుడు వాటినుండి బయటపడి అతణ్ణి పెళ్లి చేసుకున్నట్టుంది. ఇష్టప్రకారం అతనితో కలిసి కొంతకాలం కాపురం చేసినట్టుంది. వాళ్లు కలిసి జీవించినందుకు గుర్తుగా నిలిచిన గర్భాన్ని, పుట్టబోయే తమ బిడ్డను గురించిన కలలను మోస్తూ సంతోషించినట్టుంది. మొదటి గర్భం నిలవకుండా పోయినప్పుడు రెండవ గర్భాన్ని కచ్చితంగా తీసెయ్యాల్సి వచ్చినపుడు ఆమె ఎంతగా తపించి ఉంటుందో మనకేం తెలుసు? గర్భం నుండి చెదిరి బయటపడ్డ రక్తపు ముద్దల్ని చూసి ఆమె ఏడవటాన్ని నా రాతలు విడమరిచి చెప్పగలవా? చూసేలోపే చెదిరిపోయినదాన్ని కల అని చెప్పగలదా, కల్పితమని అనుకోగలదా? తన ప్రేమను ఎలాగైనా కాపాడుకోవాలన్న ఆర్తితో జాతీయవాదులతోనూ, పోలీసు అధికారులతోనూ, న్యాయస్థానాలలోనూ ఎంత ధైర్యంగా వాగ్వివాదం చేసిందనీ?

            తనకు సంబంధించిన అన్నింటినీ తానే నిర్ణయించుకోవటానికి ఆమెచేసిన ప్రయత్నాలవల్ల... ‘‘చిన్నపాపైనా, పడుచుపిల్లైనా ఎందుకూ ముసల్దైనా తమ ఇంట్లో సైతం స్వేచ్ఛగా ఏమైనా చెయ్యటానికి అనుమతించకూడదు’’ అని కొక్కిరించే మనుస్మృతిని తమ మూత్రంతో కడిగి పారేసేలా చేసే ఆడవాళ్ల ప్రయత్నానికి బలాన్ని చేకూర్చింది. వెంటవెంటనే ఎవ్వరూ ఎదురుచూడని కొన్ని సాహసోపేతమైన నిర్ణయాలను ఇంత చిన్నవయసులోనే తీసుకున్న ఆ దివ్యకు పూర్తి వ్యతిరేకమైన వ్యక్తి ఇక మీరు చదవబోయే కథలో వచ్చే దివ్య. సరిగ్గా చెప్పాలంటే ఇద్దరికీ పేర్లొక్కటే తప్ప ఇంకే రకంగానూ పోలికలు లేవు. కనుకనే ఈ వాక్యం నుండి కథ శీర్షిక కూడా ఇది వేరొక దివ్య కథఅని మార్చుకోవచ్చు.

            శీర్షిక మారుతోందంటే కథకూడా మారుతోందని అర్థం. ఒకే శీర్షిక క్రింద వేర్వేరు కథలను రాయటమూ లేదూ వేర్వేరు శీర్షికల కింద ఒకటే కథను వండి వార్చటంలాంటి మోసం ఇక్కడ చెల్లుబాటు కాదు. దృష్టి పెట్టండి, శీర్షిక మారుతోందంటే కథ కూడా మారుతోందని అర్థం. కనుక, ఆ దివ్య ప్రేమించిన భర్త మర్మహత్య గురించో లేదూ కొంతకాలం గడిచాక ఈమెకూడా మర్మంగానే మరణించవచ్చు అన్నదాని గురించో ఈ కథలో ఎక్కడైనా ఒకచోట రాసి ఉండొచ్చన్న ఆసక్తితో ఎవరూ చదవకండి. నిజం లాగానే ఈ కథలోనూ దివ్య ఎవరికీ సంబంధంలేని వ్యక్తిగా ఉన్నదా అన్న ప్రశ్న ఇక్కడా లేవవొచ్చు. నిజంలో దాగివున్న వాళ్లు ఇష్టప్రకారం జీవించటానికి కళలూ సాహిత్యమూ కృషిచేయటాన్ని గమనించకపోవటం వల్ల లేచే ప్రశ్న ఇది. అధికార అహంకారంచేత మళ్లీమళ్లీ వేదికమీదికి లాక్కు రాబడ్డ పరిస్థితి మారి ఒంటరిగా ఉన్న ఆమె ఈ ప్రస్తుత స్థితిలోకి మనం కల్పించుకోకూడదని పాఠకులను అభ్యర్థిస్తున్నాను. ఆయా పరిస్థితుల ప్రభావం నుండి బయటపడటానికి అప్పటికప్పడు గబగబా తాను తీసుకున్న నిర్ణయాలన్నీ సరిగ్గానే ఉన్నాయా అని ప్రశాంతంగా పరిశీలించటానికో, శాశ్వతంగా మరిచిపోవటానికో ఆమెకు కాలం ప్రసాదించిన ఈ ఒంటరితనం నావల్ల చెదిరిపోకూడదని ఆమెను కథలో నుండి బయటికి పంపించేస్తున్నాను.

           

            2. ఇది మరొక దివ్య కథ

            ఈ కథను రాస్తున్న వ్యక్తి ఇదివరకే చెప్పినట్టుగా ఆ దివ్యకు నేను పూర్తిగా వ్యతిరేకం. అలాంటి వ్యత్యాసం పుట్టినప్పటి నుండే మొదలైంది. ఔను, నేను ఆ దివ్య కులంలో పుట్టినదాన్ని కాను. సరిగ్గా చెప్పాలంటే నేను కులం నిర్మాణంలోకే రాని సామాజిక వర్గంలో పుట్టినదాన్ని. కానీ వాళ్లు కులం లేని జాతివాళ్లుగా మమ్మల్ని గుర్తించారు. చివరకు మేమూ మమ్మల్ని ఒక జాతిగా నమ్మటం మొదలుపెట్టిన మహావేదన గురించి మరొకరోజు మాట్లాడుదాం. మా నివాసస్థలం వాడ’. వాళ్లు నివసించేది అనేక కులాలవాళ్లతో కలిసి జీవించే ఊరుఅన్న బహిష్కత ప్రదేశం. మమ్మల్ని ఎదిరించటానికి, దాడిచెయ్యటానికి, కబళించటానికి మాత్రమే ఊరివాళైన వాళ్లు తమలోతాము ఒకటౌతారు. మిగతా సమయాల్లో ఎవరు గొప్పఅని వాళ్లల్లోవాళ్లు ఎప్పుడూ గొడవపడుతూ కొట్టుకుంటుంటారు. నన్ను ప్రేమించి పెళ్లిచేసుకున్న ఈ శివకుమార్‍ ఆ కులాల్లో ఒకదానికి చెందినవాడు.

            సాధారణంగా ఊళ్లో ఉండే మగ పిలకాయలు మమ్మల్ని ప్రేమించరు. వాళ్లవాళ్ల కులాల్లోనే చూడ్డానికి లక్షణంగా, తెల్లతోలుతో ఉండే, కాస్త సౌకర్యమైన కుటుంబపు ఆడపిల్లల వెంటే ప్రదక్షిణం చేస్తుంటారు. దీన్ని ప్రేమ అనికూడా చెప్పుకుంటుంటారు. ఇద్దరూ ఒకే కులానికి చెందినవాళ్లుగా ఉన్నప్పుడు అక్కడ ప్రేమకు పనే ఉండదు. సుగుణమూ, ఆరోగ్యమూ, సౌకర్యమూ ఇలాంటి విషయాలు కలిశాయంటే రెండు కుటుంబాలూసమ్మతితో పెళ్లిని ముగించేస్తారు. ఇలా ఏదీ ఇరుగుపొరుగున కలవకపోతే ఏడుజతల చెప్పులు అరిగిపోయేలా ఎక్కడెక్కడో తిరిగైనా సరే అదే కులంలో ఒక అమ్మాయిని వెతికి పట్టి పెళ్లిచేసుకుంటారు.                                                                                             తలరాత కొద్దీ కొందరు ఊళ్లో ఉండే వేరే కులపు ఆడపిల్లను ఇష్టపడతారు. ఏ ఒక్క కులమూ ఇంకో కులాన్ని సమానమని అంగీకరించనందువల్ల రెండు కుటుంబాల అంగీకారంతోవాళ్లు పెళ్లిచేసుకోలేరు. గొడవలు, కొట్లాటలు జరగటానికి అవకాశం ఉన్నందువల్ల ఆడపిల్లను వెంటబెట్టుకొని పారిపోతారు. లేదూ, వచ్చే జన్మలోనైనా కలిసి జీవిద్దాం అన్న భావావేశంతో ఏడ్చుకుంటూ విడిపోతారు. ఈ శనిగాళ్లే గడ్డం పెంచుకుని, బీడీలు తాగుతూ... ప్రేమకావ్యం, దోమకావ్యం అంటూ ఏదో ఒకటి రాసి మన ప్రాణాల్ని తీస్తారు. శివకుమార్‍ ఈ రకం కాదు. నాకు పెళ్లిచేసుకునే వయసొచ్చింది. నా మనసుకు నచ్చిన నిన్ను పెళ్లిచేసుకుని బ్రతకటానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను.అన్నాడు. ఏ ఒక్క సందర్భాన్నీ వదిలిపెట్టకుండా తన ఇష్టాన్ని తెలపటం మాత్రం కొనసాగిస్తూ వచ్చాడు. తన ప్రార్థన ఫలిస్తుందని భావిస్తూ రకరకాల పూజలు కొనసాగించే మూర్ఖభక్తుడు అతనిలో దర్శనమిచ్చాడు.

            ఊళ్లోని కుర్రాడొకడు వాడ అమ్మాయి దగ్గరికొచ్చి నువ్వు నచ్చావ్‍, ఐ లవ్‍ యూ, నేను నిన్ను ప్రేమిస్తున్నాను అంటూ అనవసరంగా వాగడు. వాడలోని ఎవరైనా అమ్మాయి నచ్చితే... అంటే ఆమె ఒంటిమీద కోరిక కలిగితే ఒంటరిగానో గుంపుగానో బలవంతంగా ఆమెను ఎత్తుకెళ్లి పాడుచేస్తారు. పండితే పాపం, తాకితే దోషం అని గొణుక్కునే ఊళ్లోని కుర్రాళ్లు సరాసరి రోజుకు ముగ్గురు వాడ అమ్మాయిల మర్మాంగాల్ని చించేస్తున్నారు. ఇందులో వయస్సు వ్యత్యాసం, వర్గ వ్యత్యాసం అంటూ ఏ గాడిదగుడ్డూ ఉండదు. ఇలాంటి అకృత్యాలను చెయ్యటానికిగల హక్కుల్నీ, అధికారాల్నీ తాను పుట్టిన కులం తనకు కల్పిస్తోందని ఊళ్లోని ప్రతి కుర్రాడూ గట్టిగా నమ్ముతున్నాడు. దీనిమీద ఆమె నుండో ఆమె కుటుంబం నుండో ఏ ఫిర్యాదూ బయటికి రాకుండా చూసుకునే తంత్రాలూ అతనికి బాగా తెలుసు. ఒకవేళ ఫిర్యాదులొస్తే దాన్ని బలహీనపరిచే మార్గాలూ అతనికి తెలియనిదేం కాదు. అతనిలో ఉన్నది కామం కూడా కాదు, కామ పిచ్చి. అయితే వాళ్లల్లో ఒకడుగా ఈ శివకుమార్‍ లేకపోవటం నాకు ఆశ్చర్యంగానే అనిపించింది. అయినప్పటికీ వాడలో పూచిన కెందామరలాంటి పోలికల్ని చెప్పి అతణ్ణి ఎప్పుడూ నేను అవమానించలేదు. నన్ను బలవంతంగా ఎత్తుకెళ్లటానికి వీలుకాకపోవటంతో ప్రేమిస్తున్నట్టుగానూ, పెళ్లిచేసుకోనున్నట్టుగానూ చెబుతున్నాడా అన్న అనుమానమే నాకు మొదట కలిగింది.

            నా అనుమానాలనూ, సందేహాలనూ గౌరవించి దానికి తగ్గ సమాధానాలను అతను చెప్పిన విధం నాకు మొద బాగా నచ్చింది. తర్వాత అతడూ నచ్చాడు. అయితే మా ఇంటివాళ్లు, బంధువులు ఎవరికీ అది నచ్చలేదు. ఇలా చెప్పుకుంటూ వచ్చే ఎంతోమంది కుర్రాళ్లు మన ఆడపిల్లల్ని గర్భవతుల్ని చేసి పారిపోయినదంతా మరిచిపోయావా? పిండాన్ని చిదిమేసి బ్రతికే మార్గం చూడూ అని ఊరిపెద్దలు ఉపదేశాలివ్వటాన్ని కూడా మరిచిపోయావా? వద్దే పిల్లా ఈ సావాసం. వాళ్ల మనుషులు చంపేస్తారుఅని ఎన్నో చెప్పి నా మనసును మార్చాలని చూశారు.        

            వాళ్లు చెప్పిన ఏ విషయమూ అబద్ధం కాదు. వాడలోని వాళ్లకూ ఊళ్లోవాళ్లకూ మధ్య తీరని పగ ఉంది. ఆ పగ రెండువేల సంవత్సరాలుగా వేళ్లూనుకొని దృఢంగా ఉంది. ఇద్దరిమధ్యా ఇచ్చిపుచ్చుకోవటాల్లాంటివేవీ ఎప్పుడూ లేదు. తమ కులాన్ని కాదని వాడలో పెళ్లి చేసుకోవటానికి ముందుకొచ్చిన ముత్తును చంపేశారు. మధురైవీరన్‍ కాళ్లూచేతులూ నరికేశారు. కణ్ణగీ మురుగేశన్‍ ఇద్దరినీ చావగొట్టి సగం ప్రాణంతీసి, చెవుల్లో విషంపోసి చంపటమేకాక వాళ్లవాళ్ల స్మశానాల్లో వాళ్లను మంటల్లో పడేయటమూ దేశానికి తెలుసు. అభిరామితో పారిపోయి, భార్యాభర్తలయ్యి, ఒక బిడ్డనూ కన్నాక ప్రియంగా మాట్లాడి పిలుచుకొచ్చి శూరకోట మనుషులు మారిముత్తును చంపేసిన విషయం టివిలో కూడా వచ్చింది. మనుషుల్ని అపహరించటం, ఇంటిని ధ్వంసం చెయ్యటం, ఊరిని కాల్చేయటం అంటూ వాళ్లు మావాళ్లకు వ్యతిరేకంగా చేసే పైశాచికత్వాలను చూశాక కూడా నన్ను శివకుమార్‍కిచ్చి ముడిపెట్టటానికి ఎలా అంగీకరిస్తారు మా ఇంటివాళ్లు?

            ‘రక్తపు గాయాలు కాకుండా కులం నాశనం కాదుఅన్న అంబేద్కర్‍ మాటను పదేపదే చెప్పే శెల్వి అక్కయ్య మాత్రమే మా పెళ్లికి సానుకూలంగా ఉంటుందని నమ్మాను. అయితే ఆమె అభిప్రాయాలు వేరుగా ఉన్నాయి. కుల నాశనం అన్న రాజకీయ నాశనాన్ని ముందుపెట్టుకునా మీరు ప్రేమించుకున్నారు?’ అని అక్కయ్య అడగగానే నేను తడబడిపోయాను. అలాగంతా అనుకొని ఒకరు ప్రేమించగలరా అన్న ప్రశ్న మా ముందుకొచ్చి నిలబడింది. కులాభిమానాన్ని అలాగే ఉంచుకొని, రక్తపుగాయాలు మాత్రం అయ్యి, దానితో కులం నాశనమవుతుందని అంబేద్కర్‍ ఎప్పుడూ చెప్పలేదని ముఖమ్మీదే చరిచినట్టుగా చెప్పేసింది అక్కయ్య. రెండు కుటుంబాలను కాదని, కులం ప్రాతిపధికన లేని, కొత్త కాపురాన్ని ఏర్పాటు చేసుకోవటానికి వీలవుతుందన్న నమ్మకం ఉండే పక్షంలో పెళ్లిచేసుకోండి అన్న ఆమె ఆలోచన నాకిప్పుడు ఉచితంగా తోచలేదు. అక్కయ్య ఆలోచనలను శివకుమార్‍ కూడా తిరస్కరించాడు. ఇప్పటివరకూ ప్రపంచంలో లేని ఏదో ఆచారాన్ని మొట్టమొదట మమ్మల్ని ఉంచుకొని చెయ్యాలనుకునే అత్యాశను అక్కయ్య బయటికి చెబుతోందని ఇద్దరమూ భావించాం. మాకు పెళ్లిచేసే ప్రయత్నంలోకి దిగటంతో ఏర్పడే సమస్యలనుండీ, దాడులనుండీ తప్పించుకునేందుకే ఆమె ఇలాగంతా చెప్పి నాజూకుగా నివారిస్తోందా అన్న అనుమానాన్ని లేవదీశాడు శివకుమార్‍.

            సాధారణంగా కులాంతర వివాహం చేసుకునేవాళ్లు మొదట కలిసిఊరొదిలి పారిపోతారు. కొన్నాళ్లు గడిచాక రెండు కుటుంబాలలో ఏదో ఒకదానితో మాటలు కలిపి, మంచి చెడ్డా కార్యక్రమాల్లో దూరంగానైనా నిలబడి కలుసుకుంటూ అలాగే అతుక్కుపోతారు. ఇలా కలవటానికే... కన్న ప్రేమ / మనవడు / వారసుడు’  లాంటి సెంటిమెంటు ఫార్ములాలు ఎన్నో తమిళ సినిమాల్లో రావటానికి ముందే ఊళ్లళ్లో మామూలైపోయాయి. ఈ అవకాశాలు కూడా ఊళ్లోని కులాల్లో పారిపోయేవాళ్లకు మాత్రమే తప్ప వాడలోని వాళ్లతో కలిసి పారిపోయేవాళ్లకు కాదని... నొక్కి చెప్పిన అక్కయ్య - పారిపోవటం మంచిది కాదని చెప్పింది. ఒకవేళ మీ ఇంట్లోవాళ్లు అంగీకరించినప్పటికీ, వాడ అమ్మాయిని చేర్చుకున్న ఇంటివాళ్లతో స్నేహభావాన్ని అంగీకరించని ఊరివాళ్లు... తెలివిగా నీ కుటుంబాన్ని వెలి వేస్తారు. లేదూ అప్పుడొక పెద్ద ప్రమాదం          ఉన్నట్టుగా చూపించి నీ కుటుంబం వాళ్లే మిమ్మల్ని దూరం పెట్టినా పెట్టవచ్చు!అని ముఖానికి నేరుగా ఉంచిన సత్యాలను ఎదుర్కోలేని శివకుమార్‍ తన కటుంబం మీద అనవసరంగా ఆరోపణలు చేస్తోందని కోపగించుకున్నాడు.

            శెల్వి అక్కయ్య చెయ్యి వదిలేశాక అయ్యేది అవుతుందని మేం పారిపోయాం. మునుపటిలా ఉండిఉంటే, ‘నీ కూతురు నా కొడుకును లోబరుచుకొని పారిపోయింది.అని మా కుటుంబాన్ని పంచాయితీలో నిలబెట్టి వీళ్ల మనుషులు గొడవపెట్టుకొని           ఉండేవాళ్లు. ఊరివాళ్ల అమ్మాయి ఎవతైనా వాడలోని కుర్రాడితో పారిపోతే... నీ కొడుకే నా కూతుర్ని లోబరుచుకున్నాడుఅని ఎగిరెగిరి ఉండేవాళ్లు. అదే ఊరివాళ్ల అబ్బాయొకడు వాడ అమ్మాయితో పారిపోతే అప్పుడూ... నీ కూతురే మా కొడుకును లోబరుచుకుందిఅని గొడవపెట్టుకుని ఉండేవాళ్లు. మొత్తానికి ఊళ్లోని మగపిలకాయలూ అమ్మాయిలూ ఏమీ తెలియని అమాయకులనీ వాడలోని వాళ్లే విల్లాది విల్లన్లని సాధిస్తారు. వాడలోని వాళ్లు బుట్టలో పడేస్తే పడే స్థాయికి మీ కులం ఆడామగా పిలకాయలందరూ వీక్‍ పార్టీలా? ఆ ప్రాయంలో రాదగిన ప్రేమోద్రేకాలన్నీ రాకూడదని మీ అమ్మాయిలకు చింతపండు కూర్చి అడ్డుపెట్టారా? లేదూ కుర్రాళ్లది కోసి కాకులకూ గ్రద్దలకూ వేసేశారా?’ అంటూ అడగటానికి ఇప్పుడు మా వాళ్లల్లోనూ కొందరు తయారైపోవటంవల్ల ఏ గొడవా రాకుండా సద్దుమణిగిపోయింది. గొడవలు మాత్రం రాలేదు కానీ పగ మాత్రం ఏర్పడింది. అంటే ఎప్పుడూ ఉండే పగను నేనూ శివకుమారూ మరింత పెంచాం. పగ అంటూ ఏర్పడితే గెలవటం తాముగా ఉండాలన్నది ఊరివాళ్ల అహంకారం, (ఏడు గాడిదల వయసు ఎనిమిది రెట్లు పెరిగినా) మేజర్‍ కాని తమ కొడుకును ఒక ఆడపిల్ల అపహరించిందని ఒక అబద్దపు ఫిర్యాదైనా ఇస్తేకానీ అది తగ్గదు. అయితే శివకుమార్‍ కుటుంబీకులు అలా చెయ్యకుండా ఎంతో ప్రశాంతంగా ఉండటం నాకు ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించింది. అగ్నిపర్వతం ఎప్పుడు బద్దలవుతుందో తెలియక నేను భయపడుతూనే ఉన్నాను.             

            ‘పెళ్లి తర్వాత రెండు కుటుంబాలలో ఏ ఒక్కదానిలో నైనా మీరు ప్రవేశించినా ఆ కుటుంబానికి చెందిన కులం, తన సొంత కులాన్ని అంతర్గతంగా స్వీకరించి దానికి వ్యతికేకమైన ఇతరులను ఇంట్లోనే దాచేస్తుంది. ఆ కుటుంబం మీ ఇద్దరినీ ఒకే విధంగా చూడదు. ఎందుకంటే, ఇంకో కులాన్ని సమానంగా చూడటానికి గల సంప్రదాయాన్నో, తర్ఫీదునో ఆ కుటుంబం ఎప్పటికీ సంపాదించలేదు.ఇలాగంతా శెల్వి అక్కయ్య చెప్పిన మాటలే చివరకు మా జీవితంలోనూ సంభవించాయి.

            పారిపోయిన మేము ఐదారు నెలలు అక్కడా ఇక్కడా ఉంటూ మా కుటుంబాలకు దూరంగానే ఉన్నాం. అంటే నేనలాగే అనుకున్నాను. అయితే అతను నాకు తెలియకుండా తన కుటుంబానికి చెందిన కొందరు మనుషులతో సంబంధం పెట్టుకునే           ఉన్నాడు. వాళ్లద్వారా తన తండ్రిని లోబరుచుకుని ఇంట్లోకి వెళ్లే అతని పథకం నాకు తెలిసేసరికే దాదాపు అంతా పూర్తయిపోయింది. బయటినుండి కష్టపడింది చాలు, రా మాఇంటికెళదాం. అక్కడ సమస్యలేవీ ఉండవు, అన్నీ మాట్లాడి సముఖంగా చేసిఉంచాను. అటూ ఇటూ ఉన్నప్పటికీ రాన్రానూ సర్దుకుంటుంది.అని అతనన్న మాటలు అతనికే నమ్మశక్యం కాకుండా మళ్లీమళ్లీ చెబుతూనే ఉన్నాడు. అతని చిరునవ్వూ, మాటలూ తారాస్థాయికి చేరుకునేసరికి సరే అదీ చూద్దాంఅని అతని ఇంటికి వెళ్లటానికి అంగీకరించాను. (ఇలాంటి ఒక ఇక్కట్టైన పరిస్థితిలో ఆ దివ్య ఉండి ఉంటే, ‘ఏదైనా సమస్య వస్తే ఇంట్లోనుండి బయటికెళ్లిపోవాలిఅన్న మాటనైనా అతన్నుండి తీసుకొని ఉండేది... అని నేను అనుకోవటం కద్దు.)

            ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో ప్రారంభంలో అన్నీ సరిగ్గానే ఉన్నాయిఅన్న మామూలు వాక్యంతోటే ఈ భాగాన్ని ప్రారంభించి ఉండాలి. కానీ ప్రారంభం సరిగ్గా ఉండుంటే కొనసాగింపో, ముగింపో ఎలా తప్పుగా ఉండేది అన్న తర్కం వచ్చినందువల్ల ప్రారంభం నుండే ఏదీ సరిగ్గా లేదుఅని మొదటి వాక్యం మార్చి ఉండటాన్ని గమనించి ముందుకు చదవండి.         

            కనుక, ప్రారంభం నుండే ఏదీ సరిగ్గా లేదు. నాతో కలవటం వల్ల ఏర్పడ్డ మచ్చకు పరిహార తంతుచేసి అతణ్ణి ఇంట్లోకి తీసుకున్నప్పుడే అన్ని తప్పులకూ పునాదులు పడ్డాయనే చెప్పాలి. వాడ అమ్మాయితో కలిసినవాణ్ణి ఇంట్లోకి చేర్చుకోవటానికే పరిహారం చేశారంటే, వాడ అమ్మాయినైన నన్ను ఇంట్లోకి చేర్చుకోవటానికి వాళ్లు ఏమేమి చేసుంటారన్న విషయాలు అదే కులం బురదలో కూరుకుపోయి తలపండిన మీకు బాగానే తెలుసు.

            కొత్తగా నేనొకదాన్ని వచ్చానన్న విషయాన్ని అతని కుటుంబ సభ్యులు ఎవ్వరూ పట్టించుకోలేదు. ఎదురుగా నేను నిలబడున్నా ఎవరూ లేని ప్రదేశాన్ని దాటుకొని వెళ్లిపోయినట్టుగానే ఆ ప్రదేశాన్ని దాటుకొని వెళ్లేవాళ్లు. ఇక నన్నూ లోపల బంధించింది ఆ కుటుంబమే అన్న భావన నాకో వాళ్లకో రానంతగా బహష్కరణలు స్వతస్సిద్దంగానూ, స్వేచ్ఛగానూ ప్రకటితమయ్యాయి. ఏ కారణంచేతా నేను పుట్టింటికి వెళ్లకూడదు, అక్కణ్ణించీ ఎవరూ రాకూడదు, ఇంట్లో దేన్నీ నేను తాకకూడదు, వంటగదిలోకి ప్రవేశించకూడదు అన్న కట్టుబాట్లంన్నింటినీ ఒక్కమాటా చెప్పకనే వాళ్లు అమలు చేసేశారు. ఆ ఇంట్లో నూగుల ఉంటలూ,          ఉలవల పచ్చడీ ఎప్పుడూ తినటానికి దొరకటం కూడా వాళ్ల వారసత్వం నాలో నిలవకుండా చెదిరిపోయే ఏర్పాట్లని నేను తెలుసుకునేలోపే రోజులు గడిచిపోయాయి.

            నేను వాళ్లందరి మనసు బయటే నిలబెట్టబడ్డాను. బయటివాళ్ల కంటికి కనిపించని ఒక మాయా వాడను ఇంట్లోనే సృష్టించి అందులో మాత్రమే నన్ను తిరగాడేలా చేశారు. పోనుపోను సర్దుకుంటుందిలే అన్న సంప్రదాయమైన జవాబును చెబుతూ వచ్చిన నా భర్తను నా కంటిముందరే అతని కులం లోలోపలికి లాక్కోసాగింది. అతను తన కులంలో వేగంగా ఇమిడిపోతున్నాడన్న విషయాన్నీ, వాడ అమ్మాయి అని తప్ప ఇంకే చిహ్నాలనూ నాలో కనిపించనంతగా అతని మనసు మారిపోవటాన్నీ నేను గ్రహించిన ఆ తరుణాలు బాధాకరమైనవి.     

            1. శివకుమార్‍ కుటుంబానికీ పక్కింటివాళ్లకూ దారికి సంబంధించిన హద్దు గొడవ ఒకటి చాన్నాళ్లుగా కొనసాగుతోంది. దానికి సంబంధించిన వాగ్వాదం ఒకరోజు కొట్టుకునే దాకా వెళ్లింది. ఆత్రగాడైన ఇతని తమ్ముడు కొట్టిన దెబ్బకు అతని నోట్లోని పన్నొకటి నేలమీదికి రాలిపడింది. ఎదుటివ్యక్తి శాశ్వతంగా పన్ను పోగొట్టుకున్న వైనాన్ని గురించి శివకుమార్‍ కుటుంబమంతా కలిసి క్రూరంగా నవ్వుకుంటున్న తరుణంలో ఆ చెడువార్త వచ్చి చేరింది. పన్ను పోగొట్టుకున్నవాడు న్యాయం కోరి పోలీసు స్టేసన్‍లో ఫిర్యాదు దాఖలు చేశాడట. అతనికన్నా పెద్ద ఫిర్యాదుతో వ్యతిరేక ఫిర్యాదు నొకదాన్ని ఇస్తే అతని ఫిర్యాదును బలహీనపరచొచ్చు, ఖైదు కావటం నుండీ తప్పించుకోవచ్చునని ఒక పోలీస్‍ ఆఫీసరూ, ఒక లాయరూ వీళ్లకు ఒక ఆలోచన చెప్పారు. ఆ ప్రకారం తయారుచెయ్యబడ్డ ఫిర్యాదులో నన్ను ప్రస్తావించటం జరిగింది. అనగా, ‘‘పోయిపోయి ఒక వాడ పిల్లను ఇంట్లో చేర్చుకున్న కులం చెడ్డ కుటుంబంమీది...’’ అని వీళ్లను పక్కింటివాళ్లు ఎగతాళిగా మాట్లాడి అవమానించినట్టుగానూ, చాటుమాటుగా నా కులం పేరుచెప్పి నన్ను తిడుతున్నట్టుగానూ, దీన్ని అడిగినందుకు వీళ్లను వాళ్లు కొట్టినట్టుగానూ రాయబడ్డ ఆ ఫిర్యాదు మొత్తం శుద్ధ అబద్దం. ఇందులో తారాస్థాయి హింస ఏంటంటే, కులాన్ని అవమానించిన పక్కింటివాళ్ల మీద అట్రాసిటీ చట్టంక్రింద చర్యలు తీసుకోవాలని ఇంకొక అబద్దపు ఫిర్యాదును ఇవ్వమని వీళ్లు నన్ను బలవంతం చెయ్యటమే!

            మరిదిని కాపాడటానికి ఇలాంటి ఒక అబద్దపు ఫిర్యాదును ఇవ్వటంలో తప్పేమీలేదని శివకుమార్‍ కూడా వాదులాడినపుడే నాలో అతని మీదున్న మొదటి వాంతి ప్రారంభమైనట్టుంది. నిజానికి అలాంటి ఒక ఫిర్యాదును ఇచ్చేటట్టుంటే మొదట నీ కుటుంబం మీదే నేను ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది. మీరేమో ఏ పాపమూ ఎరుగని పక్కింటివాళ్లమీద అబద్దపు ఫిర్యాదును ఇవ్వమని నన్ను బలవంతం చేస్తున్నారు. తప్పుచేసిన మీ తమ్ముణ్ణి కాపాడ్డానికి నా కులాన్ని ఒక సాకుగా చూపించటం నాకిష్టం లేదనినిరాకరించాను.  

            2. నా మరిది అలాంటివాడైతే నా ప్రియమైన భర్త శివకుమారేమో ఒకరోజు ఊరి పశువులాసుపత్రికి వెళ్లి అక్కడి డాక్టరుతో అనవసరంగా గొడవపెట్టుకొని తగులుకున్నాడు. కాలు విరిగిన ఒక మేకపిల్లకు చికిత్స చెయ్యించేందుకు ఇతను దాన్ని ఎత్తుకెళ్లాడు. మేకపిల్లను పరిశీలించిన డాక్టరు, బయటికెళ్లిన కాంపౌండరు రాగానే కట్టు కట్టించుకొని వెళ్లమని జవాబిచ్చి ఇంకో పేషెంటును పిలిచాడు. అర్థగంట ఎదురుచూసినా కాంపౌండరు రాకపోవటంతో సహనం కోల్పోయిన ఇతను, డాక్టరు దగ్గరికెళ్లి మీరే కట్టుకట్టండి అని చెప్పి గట్టిగా అరిచినట్టున్నాడు. ఇతని అరుపుల్ని అతను పట్టించుకోలేదని తెలియగానే కోపంతో... కాంపౌండరు చేసే పనుల్ని నువ్వే చేస్తే నీ గౌరవం తగ్గిపోతుందా? డాక్టరున్నా తక్కువ స్థాయిలోని ఏ పనినీ చెయ్యని పరంపర నుండి వచ్చావా నువ్వు? చచ్చిన ఆవును ఎత్తినవాళ్లు, ఇప్పుడు ప్రాణంతో ఉన్న మేకపిల్లకు కట్టు కట్టటానికి వీలుకాదంటారట. పాత విషయాలను మరిచిపోయి ఎగిరెగిరి పడకు...అని నోటికొచ్చినట్టుగా ఏదేదో మాట్లాడేసి మేకపిల్లకు కట్టు కట్టించుకోకనే తిరిగొచ్చేశాడు. అవమానానికి గురైన ఆ డాక్టరు, ఇతనిమీద అట్రాసిటీ చట్టం క్రిందచర్యలు తీసుకోవాలని ఫిర్యాదు ఇవ్వనున్నట్టుగా ఎవరో పుకార్లు లేవదీశారు.

            ‘ఆ డాక్టర్‍ ఫిర్యాదు ఇచ్చినా సరే ఇవ్వకపోయినా సరే, ముందుగానే అతనిమీద నువ్వొక ఫిర్యాదును ఇచ్చిపెట్టు. ఒకవేళ ఆ డాక్టర్‍ ఫిర్యాదు చేస్తే అతణ్ణి లొంగదీసుకోవటానికి నీ ఫిర్యాదు సాయపడుతుంది.అని ఎవరో ఇతనికి చెప్పినట్టున్నారు. ఆపైన ఇతను తయారుచేసిన ఫిర్యాదును మీరే చదవండి.

            ‘‘కాలు విరిగిన మేకపిల్లకు చికిత్స చెయ్యించేందుకు పశువులాసుపత్రికి వెళ్లిన నాభార్యతో డ్యూటీలో ఉన్న డాక్టర్‍ తప్పుగా ప్రవర్తించటానికి ప్రయత్నించాడు. ఆయన్నుండి ఎలాగో తప్పించుకొచ్చిన నాభార్య, నాతో ఆ విషయాన్ని చెప్పుకొని ఏడ్చాక నేను ఆసుపత్రిళ్లి ఆ డాక్టర్‍ను నిలదీశాను. తాను అలాగే నడుచుకుంటానని గర్వంతో మాట్లాడిన ఆ డాక్టర్‍, దీని గురించి బయటికి చెప్పావంటే నా కులాన్ని సూచిస్తూ నిందించినట్టుగా నీమీద తప్పుడు కేసుపెట్టి జైల్లో పెట్టిస్తాను అని - నన్ను బెదిరించాడు కూడా. నాభార్యకు జరిగిన మానభంగం ఇంకో అమ్మాయికి జరగకుండా ఉండాలంటే, డాక్టర్‍ రూపంలో తిరిగే ఈ కాముకుడి మీద తగిన చర్యలు తీసుకోవలసిందిగా దీని మూలంగా అభ్యర్థిస్తున్నాను.’’

            తమ కులంవాణ్ణి లొంగదీసుకోవటానికి గతంలో నా కులాన్ని ఉపయోగించుకోవాలని ప్రయత్నించిన శివకుమారూ అతని కుటుంబీకులూ... ఇప్పుడు నా కులంవాణ్ణి లొంగదీసుకోవటానికి ఆడది అన్న నా ఒంటినే ఉపయోగించుకోవటానికి సాహసిస్తున్నాడు అన్న విషయాన్ని ఆలోచించటానికే అసహ్యంగా అనిపించింది. ఆ డాక్టర్‍తో ఒకసారి పడుకొని వచ్చి ఇలాంటి ఒక ఫిర్యాదును నేనే ఇవ్వనా?’ అని అడిగిన తర్వాతే ఆ ఫిర్యాదును అతను చించి పారేశాడు. దాన్ని చించింది కూడా నాకు తెలిసిపోయిందిఅన్నందువల్లే తప్ప, తన తప్పును తెలుసుకొని కాదు. చెప్పాలంటే ఇందులో అతని తప్పు అంటూ వేరుగా చెప్పటానికి ఏమీలేదు. వాడలోని వాళ్లను మాత్రమే కాదు వాళ్లకు చెందిన చట్టాలను కూడా తమ ఇష్టానుసారం ఎలాగైనా           ఉపయోగించుకోగలం అని నమ్ముతున్న ఊరివాళ్ల మనసు దేన్నంతా చెయ్యగలుగుతుందో వాటిని అతనూ చెయ్యటానికి సాహసిస్తున్నాడు.

            అంతే, ఇంకా మాట్లాడటానికి ఏముందనీ? మేము ప్రేమించిందీ నిజం. ఎప్పటికీ దూరం కాకుండా బ్రతుకుతాం అని పెళ్లి చేసుకోవటమూ నిజం. పడకలో మాత్రమే హింసించకుండా ఉన్న అతణ్ణి నేను వదిలించుకొని వచ్చెయ్యటం ఇంకో నిజం. నిజం తప్ప ప్రేమలో ఇంకేమీ లేదని నమ్మిన ఒకే కారణం వల్ల ఇవ్వాళ ఆ దివ్యలాగానే నేనూ ఒంటరిదాన్నై పోయాను.        

            మగతోడు లేకుండా ఒంటరిగా నీవల్ల బ్రతకటానికి వీలవుతుందా అని నేను ఎదురుచూసిన ప్రశ్ననే వినగలిగే స్థాయిలోనే అతని జ్ఞానముంది. ఒంటరిగా పుట్టి, ఒంరిగా పెరిగి, ఒంటరిగా చావబోయే నేను నా సొంతానికి మళ్లుతున్నాను అన్న విషయాన్ని అర్థంచేసుకోలేని ఆ మగతనం అదే పాత ప్రశ్నను అడుగుతోంది.

           

            3. ఇంకా కొందరు దివ్యల కథ (లేదూ ప్రతి అమ్మాయీ  దివ్యగా మారే కథ)

            మా ఇద్దరి ఛాయలనుండీ మా నుండీ కాస్త వేరై ఇప్పుడు ధర్మపురి ప్రాంతం నుండి ఒక దివ్య రూపొంది ఉండటం  మీకు తెలుసు. మా లాగానే ఆమెకూడా ఒంటరిదైపోయింది. ఆమె ఒంటరిదైపోయిన విధానం ఎంత క్రూరమైనది అని ఆ క్రూరత్వాన్ని ప్రదర్శించిన మీదగ్గరే చెప్పటం అధికప్రసంగితనం. ఇలా నేను చెప్పటం మీ కులపు అహంకారానికి దక్కిన ప్రశంసలని మీరు ఆస్వాదించవచ్చు లేదూ నిరాధారమైన నేరారోపణలని ఖండిచవచ్చు. అయితే జరిగిన నేరాలలో మీరు ఎంతగా భాగస్వాములయ్యారన్నది దివ్యలమైన మాకు తెలుసు. మీ భాగస్వామ్యంతోటే, ఆదరణతోటే ఇక్కడ దివ్యలు రూపొందించ బడుతున్నాం.

            మీరు ఒక్కొక్కరూ మాలో ఒక్కొక్కర్నీ దివ్యగా మార్చే ప్రయత్నంలో మునిగిపోయున్నారు. ఆ రకంగా మాకు పెద్దలు పెట్టిన పేర్లు ఉండటాన్ని కూడా సహించలేని వాళ్లయిపోయారు. ఈ దివ్య, ఆ దివ్య, ఇంకో దివ్య అంటూ మీరు పిలుచుకుంటున్న మా శరీరాల నుండి ఒఠి కులానికి చెందిన శరీరాల రకాల మాదిరిగానూ, వ్యతిరేకంగానూ తయారుచేస్తున్నారు. వాడ అమ్మాయిల మర్మాంగాలను తెరిచే డూప్లికేట్‍ తాళంచెవులను చాలాకాలం క్రితమే కనిపెట్టిన మీరు, ‘ఆయా కులంవాళ్ల బాణాలకు మాత్రం తెరిచి మూసుకునేలాంటి మర్మాంగ సంచులను మా అమ్మాయిలకు పుట్టుకతోనే రూపొందించి ఇచ్చే దేవుళ్లారాఅన్న ప్రార్థనతో భగవంతుణ్ణి భయపెట్టటం మాకు తెలుసు. మీ ప్రార్థనలకు భయపడి మా గర్భసంచిలో నిలిచి పరిశోధన పనిలో మునిగిపోయి ఉన్న దేవుడు, మేము ప్రతిసారీ లోదుస్తుల్ని విప్పేటప్పుడు క్రిందికి పడిపోతుంటాడు. అక్కడ రక్షణ నిలయాన్ని ఏర్పాటుచేసి చుట్టూ కాపలా పనిలో మునిగిపోయి ఉన్న కాపలాదారులు, ఫాస్ట్ ట్రాక్‍ కోర్టు న్యాయవాదులు మరియు న్యాయాధిపతులు, సి.ఐ.డిలు, కులసంఘపు పెద్దలు, అంటూ అందరూ అలాగే క్రింద పడిపోవటమూ తర్వాత లేవటమూ చేస్తున్నారు. నడుముకు క్రింద ఇంతమందిని భరిస్తూ ఎలా మేము స్వాభావికంగా నడవటానికి వీలవుతుంది, మూర్ఖుల్లారా?

            మూత్రపుగుంట అంటూ ఉన్నదాన్ని కంటితో చూడాలని మా లోదుస్తుల్లో దాక్కున్నవాళ్లారా, ప్రసాదించాం మీకు సామూహిక క్షమాభిక్షను. బయటికి రండి. మా మూత్రం వాసనకు అలవాటైన మీ నాసికలు ఇకనైనా స్వేచ్ఛా వాయువుల్ని పీల్చనీ. మా తొడలసందు ముగింపు ఎల్లలుగా కలిగిన మీ ఆధ్యాత్మిక, సాహిత్య, రాజకీయ ప్రయాణాలు ఇకమీదటైనా విస్తారమైన ఈ ప్రపంచాన్ని చూసేటట్టూ , దృశ్యాలలో లీనమయ్యేటట్టూ  ఏర్పడనీ అని ఆశీర్వదిస్తున్నాం.

                                                                                                                         ఇట్లు

                                                                                                             మీపై పశ్చాత్తాపపడే దివ్యలు

                                                                        ()()()

 

           

కథలు

బ్రతుకు చిత్రం 

ఆసుపత్రి వరండాలో కూర్చుని ఉన్న సుగుణమ్మకి కాళ్ళు వణుకుతున్నాయి. గుండే వేగంగా కొట్టుకుంటోంది. కూతురు. అల్లుడు లోపల ఆసుపత్రి వాళ్ళతో మాట్లాడుతున్నట్లున్నారు. వాంతులు చేసుకునే వాళ్ళు, పడిపోయిన వాళ్ళు రకరకాల వాళ్ళని చూస్తుంటే కడుపు తరుక్కుపోయింది. భయం కూడా ఎక్కువైపోతోంది. కొడుకు ఇంకా రాలేదు. పొద్దున్నే కొడుకుకి ఫోన్ చేసి చెప్పినట్లున్నాడు అల్లుడు. అదృష్టమో, దురదృష్టమో తాను రాత్రి ఇరవై కిలోమీటర్ల దూరం ఉండే కూతురి ఇంటికి వెళ్ళింది. కూతురికి ప్రాణం బాలేదంటే చూసి వద్దామని వెళ్ళింది. పక్కనే ఉండే తన మరిదికి, తోటికోడలికి కొంచెం తన మొగుడిని చూసుకోమని చెప్పి వెళ్ళింది. పొద్దున్న అయ్యేసరికి ఈ వార్త వినాల్సి వచ్చింది. తమ ఇంటి చుట్టుపక్కల ఉండే చాలా మంది దగ్గరలోని కంపెనీ నుండి వచ్చిన విషవాయువు బారిన పడి ఆసుపత్రి పాలయ్యారు. తన మొగుడు పక్షవాతం మనిషి కావటంతో దూరంగా వెళ్లలేక అక్కడే పడిపోయాడు. ఏ పుణ్యాత్ములో తెచ్చి ఇక్కడ చేర్పించి  అల్లుడికి ఫోన్ చేశారు. ఇప్పుడు ఏమి జరుగుతుందో తెలియదు. మనసంతా గుబులుగా ఉంది. పెనిమిటిని అలా ఒక్కణ్ణే వదిలేసి వెళ్ళినందుకు తప్పు చేసినట్లు కూడా అనిపిస్తోంది. పక్కన ఎవరివో చావు ఏడుపులు వినిపిస్తుంటే ఇంకా భయం ఎక్కువవుతోంది.

పెళ్ళైనప్పటి నుంచీ ఉన్నంతలోనే తనని ఎంతో బాగా చూసుకున్న మొగుడు గుర్తు వస్తుంటే పొగిలి పొగిలి దుఃఖం వస్తోంది. కొడుక్కి చదువబ్బలేదు. కూతురు చదువుకుంటుండగానే తన ఆరోగ్యంలో ఏదో తేడా వస్తున్నదని గమనించి, తొందరగా కూతురికి సుగుణమ్మ మేనల్లుడితోనే పెళ్లి చేసేశాడు. కొడుక్కి ఏదో కంపెనీలో చిన్న ఉద్యోగం కూడా ఇప్పించాడు. తరవాత కొన్ని రోజులకే పక్షవాతం బారినపడ్డాడు. చెయ్యి, కాలు పని చేయటం మానేశాయి. అప్పటినుంచే తనకి కష్టాలు మొదలయ్యాయి. కొడుకు ఎవరో అమ్మాయిని పెళ్ళి చేసుకొని వచ్చి పట్నంలో పని చేసుకుంటానని వెళ్ళిపోయాడు. ఇల్లు జరిగే మార్గం లేక తాను సెంటర్ లో ఒక కూరగాయల కొట్టు పెట్టుకుని నెట్టుకొస్తోంది. మొగుడ్ని మూడు చక్రాల బండిలో కూర్చోబెట్టుకుని వెంట పెట్టుకుని వెళ్ళి పొద్దున్నే కొట్టు తెరవడం. రాత్రికే ఇక ఇల్లు చేరడం.

కొన్ని రోజుల నుంచీ కొడుకు, పట్నంలో ఏదో కొట్టు పెట్టుకుంటాను డబ్బులు కావాలని విసిగించడం మొదలుపెట్టాడు. తమ వద్ద ఉన్నది, పక్షవాతం వచ్చినప్పుడు పెనిమిటి పని చేసే కంపెనీ వాళ్ళు దయతలచి ఇచ్చిన కొద్ది డబ్బు, ఉండే చిన్న గుడిసె.. డబ్బులు ఇచ్చేసి తమని కూడా అక్కడకే రమ్మంటున్నాడు. కొడుకుకి కుదురు లేదని తెలిసి తాను అంత సాహసం చెయ్యలేకపోతోంది. దానితో ఇంట్లో గొడవలు. కొడుకు మాట చెల్లకపోవటంతో ఒకోసారి వచ్చి ఏడుస్తున్నాడు, ఒకోసారి బతిమాలుతున్నాడు, మరొకసారి తండ్రిని చంపేస్తానని బెదిరించి వెళ్ళాడు. ఆ డబ్బులు ఏవో ఇవ్వగలిగితే కొడుకు బాగుపడతాడేమో అనే ఆశ కూడా ఏదో మూల లేకపోలేదు. అసలే బ్రతుకు ఇలా ఉంటే, ఇప్పుడు కూతురికి అనారోగ్యం. తప్పనిసరిగా ఆపరేషన్ చెయ్యాలని చెప్పారు ఆసుపత్రి వాళ్ళు, రోగిష్టి పిల్లని ఇచ్చి మావాడి గొంతుకోశారు, ఆపరేషన్ మీరే చేయించాలి అని తన వదిన బెదిరిస్తోంది. అల్లుడు మంచి వాడు కాబట్టి, తమకి కావలసిన డబ్బు చూసుకునే ప్రయత్నాలు  వాళ్ళే  చేసుకుంటున్నారు. ఉన్న డబ్బు కూతురి ఆపరేషన్ కి ఇస్తే తన బ్రతుకెలా, కొడుకు ఊరుకుంటాడా అని ఆలోచనలో ఉంటే ఇప్పుడు ఇలా జరిగింది. తాను కూడా రాత్రి ఇంట్లోనే ఉండి ఉంటే హాయిగా ఈ బాధల నుండి విముక్తి దొరికేది అనుకుంటూ చేతుల్లో మొహం దాచుకుని ఏడ్చేసింది.

పక్కన ఏవో మాటలు వినపడుతుంటే అటు వినడం మొదలు పెట్టింది. బాధితులకి, చచ్చిపోయిన వాళ్ళకి ప్రభుత్వం ఇచ్చే పరిహారం గురించి మాట్లాడుకుంటున్నారు ఎవరో. బాధితులకి వేలల్లో, చచ్చిపోయిన వాళ్ళకి లక్షల్లో పరిహారం ఇస్తారట. వేలల్లో వస్తే ఏమి సరిపోతుంది. లక్షల్లో వస్తే కొడుక్కి డబ్బులు ఇచ్చెయ్యచ్చు, కూతురి ఆపరేషన్ కి సాయం చేయవచ్చు. కొడుకుని మళ్ళీ జోలికి రావద్దని చెప్పి, కూతురితో కలిసి ఉంటూ జీవితం వెళ్ళదీయవచ్చు. సమస్యలన్నీ తీరిపోతాయి. చెళ్ళున దెబ్బ తగిలినట్లు ఉలికిపడింది. ఏమిటి ఇలా ఆలోచిస్తుంది. ఎంత తప్పు. మొగుడి చావు కోరుకుంటున్నదా తాను??? ఏమైంది తనకి? తప్పు ఏముంది, మొగుడి వలన పైసా ఆదాయం లేదు, తనకు బరువు తప్ప. కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత జరిగేది ఇప్పుడే జరిగితే, పైగా దాని వలన కుటుంబానికి మంచి జరిగితే తప్పేముంది. ఛా.. ఛా..దరిద్రం ఎంత దారుణంగా ఆలోచించేలా చేస్తుంది. చెంపలు వేసుకుంది. అంతా మంచే చేయాలని దేవుడిని వేడుకుంది.

కూతురు హడావుడిగా పరిగెత్తుకుంటూ వస్తూ కనిపించింది. దేవుడు ఏ రకంగా మంచి చేశాడో..... ఆ పిల్ల వచ్చి విషయం ఏమిటో చెప్తే గాని సుగుణమ్మకి తెలియదు.

 

 

          

కథలు

పోరాటమే బతుకు

అంత చలిలో కూడా ఏమాత్రం వెనకడుగు వేయకుండా రోడ్లనే నివాసాలుగా ఏర్పరుచుకున్నా వేలాది మంది రైతులే సుధ ఆలోచనల్లో మెదులుతున్నారు. ఎంత పట్టుదల వాళ్లది ,వాళ్లకు జరిగిన అన్యాయం కాదు, భవిష్యత్తు తరాలకు జరగబోయే అన్యాయం గురించి వాళ్ళ పోరాటం అంటూ సుధ తన రోజువారీ డైరీలో రాసుకుంటుంది. సుధ ఒక సామాజిక కార్యకర్త.రోజు పడుకునే ముందు తన రోజు వారీ కార్యక్రమాలు డైరీలో భద్ర పరుచుకోవడం సుధ కు అలవాటు. ఆ వ్రాసే క్రమంలోనే ఆ తీవ్రమైన చలిలో చివరి శ్వాస వరకు పోరాడి చనిపోయిన రైతులు గుర్తుకు రాగానే సుధ మనసు చలించి పోయింది ,ఒక్కసారిగా ఉద్వేగానికి లోనై పోయింది. కాసేపటికి తనని తాను కొద్దిగా తమాయించుకుని ఏదైనా పుస్తకం చదివితే కొద్దిగా ఆలోచనల నుంచి బయట పడవచ్చు అని అనుకుంటుండగానే ఫోన్ మోగడం మొదలైంది.

ఈ సమయంలో ఎవరూ అనుకుంటూనే చూసేసరికి కవిత నుంచి ఆ ఫోన్.

అప్పుడు గుర్తొచ్చింది."ఈరోజు ఆ బస్తీకి వెళ్లి వాళ్లను కలుస్తాను అని చెప్పిన విషయం, కవిత ఏమనుకుందో" రాలేకపోయానని బాధపడుతూనే ఫోన్ లిఫ్ట్ చేసింది సుధ.

"హలొ కవిత... సారీ నేను రాలేకపోయాను" అని సుధ మాట పూర్తి కాకముందే..

 "సర్లే అక్క ఎదో పనివల్ల రాలేకపోయావేమో..." అని కవిత చెప్పడం మొదలుపెట్టింది.

"ఈ రోజు బస్తీకి ప్రభుత్వం ద్వారా బోరు మంజూరు అయింది అక్క" అని చెప్పగానే...

"అరే మంచివిషయం చెప్పావు కవిత,ఇక కొద్దీ రోజుల్లో మీ నీళ్ల కష్టాలు తీరబోతున్నాయన్న మాట" అని సుధ సంతోషపడింది.

 ఎందుకంటే సుధ కు తెలుసు ఆ బస్తీ వాసూలు కొన్ని సంవత్సరాలుగా వాళ్ళకంటూ ఒక స్థిరమైన  గూడును ఏర్పర్చుకోవడం కోసం ఎంత పోరాటం చేస్తున్నారో, నీళ్ల కోసం ఆ బస్తీ వాళ్ళు ఎన్ని ఇబ్బందులు పడ్డారో, వారం రోజులకు ఒకసారి వచ్చే నీళ్ల ట్యాంకరు, అది కూడా వీళ్లు ఫోన్లు చేసి,చేసి బతిమాలుకుంటేనో లేకపోతే నేరుగా పోయి తీసుకువచ్చుకుంటేనో వచ్చే ట్యాంకర్ దగ్గర అప్పటివరకు కష్టసుఖాలు మాట్లాడుకునే వారు కూడా ఒక్కసారిగా అసలు ఒకరికి ఒకరు ఎవ్వరో తెలియనట్లుగా ప్రవర్తించేవారు, మరి ఆ విధంగా ఉండేది వాళ్లకు ఆ నీళ్ల సమస్య. ఎవరింటికైనా చుట్టాలు వచ్చారు అంటే పాపం వాళ్ళు ఎప్పుడు వెళ్లి పోతారా అనుకునేంతగా.. ఎండాకాలం అయితే ఆ బాధలు వర్ణనాతీతం. "మొత్తానికి సమస్య కొలిక్కి వచ్చింది అన్న మాట కవిత" అని సుధా అనగానే,

"కొలిక్కి లేదు, పాడు లేదు అక్క... ఎక్కడున్నా సమస్య అక్కడే ఉంది" అని చెప్పింది.

"ఏమైంది కవిత ...?" సుధా అడిగింది.

"ఎక్కడైతే ఒక మంచి పని వల్ల అందరి సమస్య తీరుతుందో అక్కడ తప్పకుండా ఆ మంచి పనికి అడ్డుపడే వారు ఒకరు ఉంటారు.అలాగే ఆ బస్తీలో ఒక వ్యక్తి ఉన్నాడు సరిగ్గా అక్కడే వాళ్ళ ఫ్లాట్ ముందే పాయింట్స్ చూపించిందని" చెప్పి కవిత ఒకేసారి నిట్టూర్చింది.మళ్లీ కవితనే మొదలు పెడుతూ "ఇన్ని రోజులు ఎక్కడో ఉన్న నీళ్లను బస్తీలో కి తెప్పించడానికి పోరాటం, ఇప్పుడేమో బస్తీ లోనే భూమిలో ఉన్న నీళ్లను బయటికి తీయడానికి పోరాటం బతుకంతా పోరాటమే అవుతుంది కదా అక్క" అని అన్నది.

"నిజమే కవిత... బతుకంతా పోరాటమే ఇప్పుడు ఏకంగా మనిషి జీవనానికి ముడిపడి ఉన్న పోరాటం జరుగుతుంది" అన్నది సుధా.

 "ఏమైంది అక్క... ఏ పోరాటం, ఎవరి గురించి చెప్తున్నావు" అని అడిగింది కవిత.

మనం తినే బుక్కెడు బువ్వ కోసం వారు నిరంతరం శ్రమ లో, మట్టిలో మగ్గిపోయి వాళ్ళు మట్టి బుక్కి,మనకు నాలుగు మెతుకులు పెడుతూ వాళ్ళ జీవితాన్ని మొత్తం మట్టిలో ధారపోసే రైతన్నలు ఈరోజు ప్రభుత్వం చేసిన చట్టాల వల్ల తమ ఉనికిని కోల్పోయే స్థితిలోకి రైతు నెట్టివేయబడుతున్నాడు, తన పంట పొలంలో తనే కూలీగా మారబోతున్నాడు, ఆనాడు మన తాతల, తాతలు అనుభవించిన బానిసత్వం, వెట్టిచాకిరీ లోకి తిరిగి మళ్ళి నేటి రైతన్నలు నెట్టి వేయబడ బోతున్నారు కవిత. భారతదేశాన్ని మొత్తం అమ్మకానికి పెట్టిన ప్రభుత్వాలు అన్ని ప్రభుత్వ సంస్థలను ప్రైవేట్ పరంచేస్తూ, కార్పొరేట్ శక్తులకు దారాదత్తం చేస్తున్న ప్రభుత్వాలు ఈరోజు పిడికెడు మెతుకులు పెట్టి ఆకలి తీర్చే రైతును ,బుక్కెడు బువ్వను కూడా ప్రైవేటు పరం చేయాలని ప్రయత్నాలు చేస్తున్నాయి. అందులో భాగంగానే మూడు వ్యవసాయ చట్టాలను తీసుకు వచ్చాయి.ఆ చట్టాలను రద్దు చేయాలని ఢిల్లీలో కొన్ని వేల మంది రైతులు ఇంత చలిలో కూడా చిన్న, పెద్ద, ఆడ, మగ తేడా లేకుండా కొన్ని రోజులుగా జీవించే హక్కు కోసం పోరాడుతున్నారు కవిత.

"ఎం చట్టాలు అక్కా అవి? “అన్నది కవిత...

ప్రభుత్వం కొత్త చట్టాల ద్వారా  రైతులు పండించిన పంటను ఎక్కడైనా, ఎప్పుడైనా, ఎవరికైనా అమ్ముకోవొచ్చు అంటుంది.ఎక్కువ లాభాలకు అమ్మొచ్చు , మద్దతు ధర కోసం ఎదురుచూడాల్సిన అవసరం లేదు అంటుంది..కానీ ఇలా చెప్పడంలోనే అసలు మోసం దాగి ఉంది కవిత.. ఉన్న కొద్దీ పాటి భూముల్లో దుక్కి దున్ని పంట వేసుకోలేక అప్పుకోసం అర్తి దుకాన్ల దగ్గర పంటను తాకట్టు పెట్టుకొనే రైతు ఉన్న దగ్గర పంట అమ్ముకోకుండా ఎక్కడికో పోయి ఎట్లా అమ్ముతారు. "మధ్యలో కవిత కల్పించుకుంటు ఇప్పటికి ఊర్లల్లో కాలం దగ్గర పడుతుంది అంటే రైతు కంటికి కునుకే ఉండదు కదా అక్కా.. "అవును కవిత"..ఇప్పటికి ఊర్లల్లో రైతు దుక్కి దున్నే ముందే అర్తి దుకాణం కాడా అప్పుతెచ్చుకుంటాడు, అట్లా పండించిన పంటను ప్రభుత్వం ఎక్కువ ధరకు అమ్ముకొండి మీకు పూర్తి స్వేచ్ఛను ఇస్తున్నాం ధరల విషయంలో అంటుంది.పండించిన పంట విలువ రైతుకు తెలుసుకాబట్టి దానికి తగ్గట్టు గానే గిట్టుబాటు ధర అడుగుతాడు,కానీ ముందే ఒక ధర నిర్ణయించుకొని రైతుల దగ్గరికి వచ్చే ప్రైవేటు దళారులు రైతులు చెప్పిన ధరకు ససేమిరా ఒప్పుకోరు.ఆరుగాలం కష్టపడి పండించిన పంటను అడ్డికి పావు సేరు అమ్ముకోలేరు కదా కవితా... పోనీ నిల్వ చేసుకొని ధర వచ్చినప్పుడు అమ్ముకుందాం అంటే రైతుకు అక్రమ గోడౌన్లు ఏమి లెవయే..ఈ కొత్త చట్టాలతో రైతుల కేమి ఒరిగేది  లేదు కవితా.ఇంకో కొత్త రకం ఊబి లోకే రైతు నెట్టివేయబడతాడు."మరి రైతులకు నష్టం తెచ్చే ఈ చట్టాలను కేంద్ర ప్రభుత్వం ఎవరి బాగు కోసం తెస్తుంది అక్కా..? ఇంకెవరి బాగుకోసం కవితా.. బడా,బడా పెట్టుబడిదారుల కోసం..కార్పొరేట్ శక్తుల కు భారతదేశాన్ని దారాదత్తమ్ చేస్తూ ఈ రోజు తినే తిండిని కూడా కార్పొరేట్ కబందా హస్తాల్లో బందించాలని ప్రయత్నిస్తుంది.మరోవైపు రైతులకు ఎదో మేలు చేస్తున్నట్టు ప్రచారం చేసుకుంటుంది..ఈ విషయాలన్నీ కింది స్థాయి ప్రజానీకానికి చాలా వరకు తెలియదు కవితా."

 నిజంగా ఇదంతా మాకు తెలియదు అక్క, అంత పెద్ద పోరాటం గురించి తెలుసుకోలేక పోయినందుకు కొంచెం బాధపడుతూ...

ఎప్పుడూ మా బస్తీ సమస్య, ఇంటి సమస్యల గురించే ఆలోచించు కుంటాం,ఇదే పెద్ద పోరాటం అనుకుంటున్నాం. అసలు మనం బ్రతికీ ఉండడానికి కారణమైన రైతుకు కష్టం వస్తే మనం ఎలా చూస్తూ ఊరుకుంటం అక్క ,అందరి నోటి కాడి బుక్క రాబందుల్లా వచ్చి తన్నుకు పోతుంటే ఎలా చూస్తూ ఊరుకొంటాం..రేపు నువ్వు బస్తీకి రా అక్క..అందరిని జమ చేసి మనమేం చేయాలో ఆలోచిద్దాం..  అంది కవిత.

"సరే కవిత తప్పకుండా రేపు కలుద్దాం,అంటూ ఫోన్ పెట్టేసింది" సుధా..

 కవిత మాటలతో కొత్త ఆలోచనలో పడింది సుధ. ఏం చేయాలి ,ఎలా మాట్లాడాలి.అందరినీ ఒకచోట ఏలా చేర్చాలి ఇవే ఆలోచనలు... ఏదో మగతగా నిద్ర పట్టింది సుధ కు.

ఆ నిద్రలో "ఒక బుట్ట పట్టుకొని దాంట్లో రొట్టెలు పెట్టుకొని రైతుల నిరసనలో అందరికీ పంచుతున్న చిన్నారి".ఆ దృశ్యం కళ్ళ ముందు అవిష్కృతం కాగానే..సుధ పెదాలపై చిన్న చిరునవ్వు మొలకెత్తింది.

 

కథలు

సారూప్యం 

             హాల్లో సెల్ ఫోన్ మోగడoతో వంటిoట్లో పని లో వున్న జయంతి వచ్చి ఫోన్ తీసుకుoది.హలో నేనే అర్జెంట్ గా బెంగుళూరు వెళ్ళాలి. ఒక మూడు రోజులకు సరిపడా బట్టలు సర్దు. నేనొక గంటలో ఇంటికి వస్తాను’’ అన్నాడు అటునుoచి రవీంద్ర.

                     ‘’ఇప్పటికిప్పుడు ప్రయాణమా,టికెట్ అదీ...’’ఆమె మాట పూర్తికాక మునుపే, ‘’అదంతా ఆఫీస్ వాళ్ళు చూసుకుoటారు నువ్వు బట్టలు సర్దు, మూడు రోజులు మీటిoగ్స్ వున్నాయి. కాస్త మంచివి పెట్టు.’’అతను ఫోన్ పెట్టేసాడు.   భర్త సంగతి తెలిసినా కొత్తగానే వుంది జయంతి కి.  ఆమె స్టవ్ అఫ్ చేసి బెడ్ రూమ్ లోకి  వచ్చిoది.  మూడురోజులకు సరిపడా బట్టలు పెట్టే సూట్ కేస్ తీసుకుని అది తెరిచిoది.  అందులో ఒక లిస్ట్ వుoది.  దాన్ని ఎప్పుడు చూసినా  నవ్వొస్తుoది జయoతికీ.  పెళ్లి అయిన కొత్తలోనే రవి ఆమెకు  తను ఉద్యోగ రీత్యా కేoపులకు వెళ్ళవలసి వస్తుoదని అందుకు కావలసిన వస్తువులన్నీ ఆ లిస్ట్ లో రాసి పెట్టి వున్నాయని ఆ లిస్ట్ ప్రకారం పెట్టె సర్దాలని చెప్పాడు.  ఆ లిస్ట్ ఇప్పుడు చూడక్కరలేదు. అంతలా అలవాటు అయిపోయిoది. అతనికి కావలసిన వస్తువులు సర్దేసిoది. బీరువాకు తాళం వేస్తూoటే మాత్రం ఒక ఆలోచన వచ్చిoది. ఆమె తన చీరల అడుగున దాచిన కవరు తీసి చూసిoది అది కాస్త నలిగి వుoది.  ఆమె ఆ కవరు పట్టుకు అలా నిలబడిపోయిoది. అది రాసి చాలా రోజులు అయిoది. అది రవికి ఇవ్వాలoటేఏదో బెదురుఅసలతను ఆమె మాట వినిపిoచుకునే ధోరణి లో ఎప్పుడూ వుoడడు.  ఫోన్ చేసి అతను కాస్త బాగా మాట్లాడకూడదు....వుహూ అతనికి ఆ ఆలోచనే రాదు.  ఇలా ఆలోచిస్తే పిల్లలు రావచ్చు. అతనే రావచ్చు.  ఆమె ఆ కవరు అతనికి ఎంతో ఇష్టమైన ఎరుపు గడుల షర్ట్ లో పెట్టిoది.  వుహూ అదైనా చూస్తాడో లేదో....ఆమె దుప్పటి మడతల్లో ఆ కవరు పెట్టిoది.  రాత్రి రైల్లో ఆ దుప్పటి కప్పుకోవడానికి తీసి నప్పుడు తప్పక ఈ కవరు చూడటం జరుగుoది.ఆమె పెదవుల మీద చిరునవ్వు వెలిసిoది.  షర్ట్ జేబులో పెడితే కాన్ఫరెన్స్ లకు వెళ్ళే హడావిడి లో చూడక పోవచ్చు.   మూడు రోజుల తర్వాత అతను మారతాడా అసలు చూస్తాడా? చదువుతాడా?ఆమె మాటి మాటికి చిరునవ్వు పెదాల మీద కోస్తోoది. ఇంతలో కారు ఆగిన శబ్దం విని బయటికి వచ్చిoది.  వస్తూనే రవి, “అంతా రెడీ చేసావా?’’అని అడిగాడు.

‘’ఆ అన్నీ సర్దేసాను.  గీజర్ వేసాను స్నానం చెయ్యoడి. టిఫిన్ పెడతాను. మీరు తీసుకు వెడతారో లేదో అని డిన్నర్ సిద్ధo చేయలేదు’’

‘’పర్వాలేదు, నిజానికి అంత టైం లేదు కూడా’’ అతను మొహం కడిగి బట్టలు మార్చుకుని, టిఫిన్ తినడానికి కూర్చున్నాడు.  ఇంతలో టెన్నిస్ ప్రాక్టిస్ కోసం వెళ్ళిన హర్ష,  డాబా మీదకూర్చుని ఫ్రెండ్ తో కబుర్లు చెబుతున్నమధుమిత వచ్చారు.  రవి టిఫిన్ తిoటూనే మాటలు మొదలు పెట్టాడు.  హర్షా నేను మూడురోజులు ఆఫీస్ పని మీద బెంగుళూరు వెడుతున్నాను.  నన్ను ఇప్పుడు రైల్వే స్టేషన్,  దిoపడానికి మా ఆఫీస్ కారు వచ్చిoది.  మన కారు మా డ్రైవర్ రేపు తీసుకొచ్చి ఇస్తాడు,లోపల పెట్టిoచునా ఎ.టి.ఎమ్ కార్డ్ బీరువాలో వుoది.  అమ్మకు డబ్బు కావాలoటే తీసివ్వు’’ అతను మాట్లాడుతూనే టిఫిన్ తినడం ముగిoచాడు.  అతని ధోరణి అలవాటే కాబట్టి ,  తల్లీ ,  పిల్లలు మాట్లాడలేదు.  ’’జాగ్రత్త..ఏమీ తోచకపొతే ఏదైనా సినిమాకు వెళ్ళoడి,బై...’’అతను వెళ్ళిపోయాడు.   ట్రైన్ కి ఇంకా గంటన్నర టైముoది.   కార్లో ప్రయాణం ముప్పావు గంట అనుకున్నా అతను అంత హడావుడి పడవలసిన అవసరం లేదు. అయినా అతనికి ఆ హడావుడి వుoడాలి.   “చూసావా నేనేoత బిజినోఅన్న ఆలోచన కలిగిస్తాడు.  జయంతి నిట్టూర్చి పనిలో పడిoది.  కానీ ఏదో ధైర్యం ఈ మూడు  రోజుల్లో అతడు ఆ కవరు చూస్తాడన్నఆశ...చూడాలన్న కోరిక.  బెడ్ రూమ్ లో పిల్ల లిద్దరూ టిఫిన్ తిoటూ కూర్చుని కబుర్లు చెప్పుకుoటూ,  చిన్నగా నవ్వుకుoటున్నారు.

 చేసే పనేమీ లేదు.  ఆమె చిన్నగా డాబా మీద కు వచ్చిoది.  పౌర్ణమి ఇంకా రెండు రోజులు వుoది.   అయినా చంద్రుడు మంచి వెన్నెల వెదజల్లుతున్నాడు.  రవి వెళ్ళేముoదు కొoచెం బాగా మాట్లాడకూడదు.  “మిమ్మల్ని మూడురోజులు ప్రయాణం తో కలుపుకుని నాలుగురోజు లు మిస్ అవుతున్నాను అంటూ తన దగ్గర కనీసం పిల్లల దగ్గర చక్కగా మాట్లాడుతూ వీడ్కోలు తీసుకోకూడదు.  రవి రైల్లో కూర్చుని ఈ చంద్రుడిని చూస్తాడా? అప్పుడు తను గుర్తుకు వస్తుoదా?  ఏమండి రైలెక్కాక వెన్నెల ఇంకా బాగా కనబడుతుoది.   అప్పుడు నేను మీకు గుర్తుకోస్తానా?’’  సికిoద్రాబాద్ రైల్వే స్టేషన్ లో నేనూ,రేఖా నడుస్తున్నాము.   నా చేతిలో సూట్ కేస్ వుoది.   నాకు ఒక వారo రోజులు బెంగుళూరు లోట్రైనింగ్ వుoడటo వలన ఒoటరిగా వెళ్ళవలసి వస్తోoది.

‘’నువ్వు గుర్తుకొస్తావు అని చెబితే నీకు సంతోషం కలుగుతుoది అనుకుoటే అలాగే కానీ.’’

‘’అంతేకానీ గుర్తుకొస్తావు అనే చిన్న మాట అనలేరన్నమాట.  మీరెప్పుడూ ఇంతే’’ అంది నేను నవ్వేసాను.

‘’రైలు దిగాక ఫోన్ చెయ్యoడి.’’

‘’నేనేమైనాచిన్నవాడినా  లేక ఆడపిల్లనాబెంగుళూరు నాకు కొత్తా?’’

‘’అబ్బా ప్రతిమాటకి ఏదో ఒకటి చెబుతారుక్రితo నెలలో నేను మా వాళ్ళిoటికీ వెళ్లి నప్పుడు మీరు ఫోన్ చెయ్యమన్నారని రైలు దిగగానే ఫోన్ చెశానా?లేదా?  నా ఆదుర్దా చూసి స్టేషన్ కి నా కోసం వచ్చిన మా అన్నయ్య నవ్వాడు కూడా.   బావగారి కి ఫోన్ చేసి అయన నిద్ర పాడుచేస్తావెందుకుఅంటూ.’’

‘’నువ్వoటే ఆడదానివి పైగా ఆ రైలు మీ వూళ్ళోరాత్రి మూడుగంటలకు ఆగుతుoది.   మీ అన్నయ్య స్టేషన్ కి రాకపొతే  నువ్వు ఇబ్బoది పడతావని చెయ్యమన్నాను.’’

‘’సరే మీ ఇష్టం.   ఒక్క ఫోన్ కాల్ కోసం మిమ్మల్ని ఇంత బతిమాలాలా?’’

రేఖ కాస్త కోపoగా అంది.   నేను నవ్వుతూ రైలెక్కాను.   రేఖ కనిపిoచినoతవరకూ చెయ్యి ఊపుతూనే వుంది.  నేను నా సీట్లో కూర్చున్నాను,ఏ.సి.కావడo వలన కాస్త గoభీరoగా వున్నట్టుoది.   నా ఎదురుసీట్లో అయన అప్పుడే కాగితాలు తీసి పరిశీలిస్తున్నాడు.   పక్కన వున్న ఇద్దరు అబ్బాయిలు చిన్నగా కన్నడం లో మాట్లాడుకుoటూ నవ్వుకుoటున్నారు.  పుస్తకాలు చదవడం అలవాటు లేని నాకు ఇలాటి ప్రయాణాలు బోర్.రేఖ పక్కనుoటే ఏదో ఒకటి మాట్లాడేది.  ఈ వారం రోజులు ట్రైనిoగ్ లో సాయoత్ర o అయితే కాలక్షెపం చేయడం కష్టమే.  కానీ తప్పదు .క్రితంసారి ఇలాగే బెంగుళూరు వచ్చినప్పుడు అర్ధం, అయినా కాకపోయినా రెండు కన్నడ సినిమాలు చూసేసాను.  ఈ సారి షాపింగ్ చేస్తే.షాపింగ్ అంటే పొద్దున్న నాకు రేఖ కు జరిగిన సంభాషణ గుర్తుకు వచ్చిoది. ’’ఏమండి బెంగుళూరు నుoడి నాకేం తెస్తారు’’ అంది నా బట్టలు సర్దుతూ.

‘’విధానసౌధ బాగుoటుoది కానీ అది అమ్మరనుకుoటా?’’అన్నాను నవ్వుతూ.

‘’వద్దులెండి మీరేం తేకపోయినా పర్వాలేదు. ఆ బిల్డింగ్ మాత్రం తేకoడిఅటువంటివి తెస్తే మీరు ఆఫీస్ మానేసి అసెంబ్లీ నడుపుతూ కూర్చోవాలి ’’అంది కోపoగా.

నేను నెమ్మదిగా బెర్త్ మీదకు ఒరిగాను.  చిన్నగా నిద్ర పట్టేసిoది.మధ్య రాత్రి లో మెలకువ వచ్చిoది.వెన్నెల అద్దాల కిటికీ లోoచి లోపలకు రావడానికి ప్రయత్నిoస్తోoది.  కింద కాలు పెట్టిన నాకు సాక్సులు వేసుకున్న పాదాలకు మెత్తగా ఏదో తగిలిoది.కిoదకు చూస్తేఏదో పొడవాటి తెల్లటి కవరు.తీసి చూసాను.దాని మీదపేరు లేదు.  ఆ చిన్న లైట్ వెలుతురులో పేరు వుoదో లేదో తెలియడం లేదు.  ఎవరిదీ కవరు?  నేను ట్రైన్ ఎక్కినప్పుడు చూసినట్టు లేదు.

చదివితే.......సంస్కారమైన పనేనా.....తప్పేముంది? ఎవరిదో? ఎందుకో తెలుస్తుoది....ఇంక నిద్ర పట్టేట్టు లేదు.తీసి చదివితే. రీడిoగ్ లైట్ వేసుకుని  కవరు చిoపాను.  ఏవో రెండు, మూడు కాగితాలు వున్నాయి. చదవాలా? వద్దా? మళ్ళీ సందేహం.  అంత అందమైన దస్తూరి చూస్తూ చదవకుoడా వుoడ లేకపోయాను.

                   ‘’ఏమండి,ఎలా వున్నారు? ఒకే ఇంటిలో వుoటూ ఇదేo ప్రశ్నా అని అడగకoడి. మనిషిని కాదు నేనిక్కడ ప్రశ్నిస్తున్నది మనసును.  మనసుకేo బాగానే వుoది అని అనుకోకoడి.ఒక్కో రోజు గడుస్తున్న కొద్దీ మనo ఎలా దూరమై పోతున్నది మీకు అర్ధo కావడం లేదు.   లేనిపోని ఆలోచనలు ఇవన్నీ అని అనుకుoటారు.  కానీ మనసు ఒoటరి దైనప్పుడు ఆలోచనలే తోడుగా నిలుస్తాయి.  అందులోను మనo నడివయసుకి చేరుతున్నప్పుడు, రాబోయేవృద్ధాప్యం గురిoచి భయాలు,పొoచి వున్న అనారోగ్యం,పిల్లలు తెచ్చే సమస్యలు.ఇవన్నీ నాలో ఒత్తిడిని తెస్తున్నాయి.

                   ముఖాముఖి చెప్పలేని చాలా విషయాలు ఉత్తరాల ద్వారా చెప్పవచ్చు అంటే నవ్వుకోనేదాన్ని.  కానీ కాస్త పరిణితి వచ్చాక ఆ మాటలు ఎంత నిజమో నాకు అర్ధం అయ్యాయి.  మనసులో మాటలు మీకు చెప్పాలని,  మన మధ్య కమ్యూనికేషన్ గ్యాప్ వుoడ కూడదని చాలా సార్లు ప్రయత్నిoచానుకానీ ఏం లాభo?  మీరుఎప్పుడూ బిజి గానే వుoటారు.  అంత హడావిడి అవసరమా అనిపిస్తుoది.

రెండు నెలల క్రితం మనిద్దరికి ఏదో విషయం మీద ఘర్షణ జరిగిoది.

ఆ విసురులో,నా మాటలు ఇప్పుడు అర్ధం కాకపోతే ఆఫీస్ కు వెళ్లి తీరికగా అలోచిoచoడి.’’అన్నాను.  దానికి మీరు,’’ఆఫీస్ వాళ్ళు నాకు జీతం ఇస్తున్నది  ఆఫీస్ విషయాలు అలోచిoచమనిఅంతేకానీ ఇలాటి అమ్మలక్కవిషయాల కోసం కాదు.’’అన్నారు కోపoగా.

నిజమే మీ లాటి సిన్సియర్ ఆఫీసరు కు వుoడవలసిన లక్షణ మే అది.   మరి ఇంట్లో ఆఫీస్ విషయాలు ఎందుకు ఆలోచిస్తారుఆఫీస్ అయ్యి ఇంటికి వచ్చాక కూడా ఎందుకు మీకు అక్కడినుoచి ఫోన్స్ వస్తాయి.?  సిన్సియర్ అఫీసర్ గా వుoడాలనుకునే మీరు సిన్సియర్ భర్తగా,  తండ్రి గా వుoడవలసిన అవసరం లేదా.? నా పుట్టిన రోజు మీకు గుర్తుoడదు సరే మీ పుట్టినరోజు, మన పెళ్లి రోజు కూడా మీకు గుర్తుoడదా?  ఇది నిజమేనాలేక గుర్తు లేనట్టు నటిస్తున్నారా అనిపిస్తూoటుoది.’’చదువుతున్న నేను ఉలిక్కి పడ్డాను,  పాపం ఎంత విసిగిపోయి ఈవిడ భర్త ను అంత మాట అనగలిగిoదా అని.మళ్ళీ నా కళ్ళు లేఖ లోకి వెళ్ళాయి.  ఈ రోజులన్నీ గుర్తున్నాయి అంటే మీరేదో బహుమతులు ఇస్తారనికాదు.

ఆ ఒక్క రోజు ప్రత్యేకo గా గడిపితే ఆ స్పూర్తి తో మరి కొoత కాలం ఉత్సాహo గా గడపవచ్చు అని.పిక్నిక్ లు,పార్టీలు చాలా మామూలు అయిపోయిన ఈ కాలo లో’’నువ్వునాకు గుర్తున్నావనే’’ చిన్న మాట చాలా ఆహ్లాదకరo గా వుoటుoది.నిజo గా మనిషి అంటే ఇష్టం లేదoటే అది వేరే సoగతి.నేను ఉద్యోగం చేసినoత కాలం మనకి మాట్లాడుకునే తీరిక లేదు.మీకు ప్రమోషన్ వచ్చిoదని పిల్లలు పెద్ద క్లాసుల్లో కి వచ్చారని నన్ను వుద్యోగం మానిపిoచారు.నేను జాబ్ మానేసి రెండు సoవత్సరాలైoది.ఈ రెండేళ్ళల్లో ఒక్కరోజు మీరు ‘’తోచడం లేదా?

పార్కు కి వెడదామా?సినిమాకి వెడదామా?కనీసం మన బాల్కనిలో కూర్చుని కబుర్లు చెప్పుకుoదామా?అన్నారా.నేనే ఈ మాటలు మీకు చెప్పాననుకోoడి.నన్ను పిచ్చి దానిలా చూస్తారు.మనిషికి ‘’రోమాన్స్’’అన్నది ఊట బావిలా ఊరాలి.అది ఎదుటి వాళ్ళు చెబితే వచ్చేది కాదు.ఎవరైనా నన్ను భుజం పట్టి అమ్మాయ్ నీకు వచ్చిన లోటు ఏమిటి అని అడిగారనుకోoడి.నిజానికి ఏ లోటు లేదు,ఐశ్వర్యం,అంతస్తు,హోదా,పిల్లలు,ఇల్లు,కారు  అన్నీ వున్నాయి.

ఇక్కడ కావలసినది మనసుకి తోడు,ఎప్పుడో,ఏసాయoత్రమో పున్నమి చంద్రుడుతూర్పుకొండ మీద నుoడి తొoగి చూస్తూoటే ఆ ఆనoదం పంచుకుoదుకు పక్కన మీరుoటే బాగుoడునని పిస్తుoది.ఇంటిముoదు పెంచుకున్న గులాబి మొగ్గ వేస్తె మీకు చెప్పాలనిపిస్తుoది.జీవితo లో అన్నీ వున్నాయి విపరీతమైన సెక్యూరీటి తో సహ,లేనిది కేవలం ‘’తోడు.’’అసలు పెళ్ళయిన రెండో సoవత్సరమే ఇలాటి వుత్తరం వ్రాయాలనుకున్నాను,ఇరవై సoవత్సరాల తర్వాత కూడా మన జీవితo లో మార్పు లేదoటే నా మనసు మీలో మార్పు కొరుకుoటోoదoటే ......చిన్న తగవులు,సంఘర్షణలు లేనిదే జీవితమే లేదు .అరె పిల్లల మార్కులు ,లేదా ఆటల్లో గెలిచిన ఆనoదo పంచుకోవడానికి కూడా మీకు తీరికలేదoటే ఏమనుకోవాలి.ఏవో బాధ్యతలు,బరువులు వుoటూనే వుoటాయి.అందుకు ముఖమే బాధగా పెట్టనవసరం లేదు.నా మీద మీరు

కవిత్వాలు వ్రాయనక్కరలేదు.కట్టుకున్న చీర బాగుoది,ఫ్లవర్ వాజ్ లో పువ్వులు బాగా అమర్చావు లాటి మామూలు మాటలకు కూడా మీకు తీరిక ,సారీ మనసు లేదoటే, నమ్మబుద్ధి కావడం లేదు.ఇందులో తెలియక పోవడం అంటూ లేదు మనసు లేదు అనుకోవాలి అంతే’’...........ఆ వుత్తరం అలా ఆలోచనల కదoబ మాలలా సాగిపోతూనే వుoది.నా మనసు మాత్రం మంచు ముక్కల మధ్య పెట్టిన చెయ్యి లా స్పర్శజ్ఞానం కోల్పోయినట్టుoది.ఆడవాళ్ళoదరూ ఇలాగే ఆలోచిస్తారా?రేఖ నాకు చెప్పాలనుకునేవి ఇవే మాటలా?మగాళ్ళoధరం ఇలాగే వుoటామా? స్త్రీ మనసు అర్ధం చేసుకోలేమా?అర్ధం చేసుకున్నా బయటపడకుoడా....బయటపడితే లోకువ చేస్తారని భయమా.?ఇరవై సo వత్సరాల తర్వాత కూడా ఇటువoటి లేఖ అందుకున్న ఆ భర్త చాలా దురదృష్టవంతుడు......నేను కాగితాలు మడిచి కవర్లో యథాతధo గా పెట్టేసాను.బహుశా ఈ కవరు నా ఎదుటి సీట్లో కూర్చున్నాయన దై వుoడాలి.కన్నడo, మాట్లాడిన పిల్లలిద్దరికీ పెళ్లి అయినట్టు లేదు.అతను మారతాడో లేదో తెలియదు.......కానీ రేఖ దగ్గర నుoడి ఎ ప్పుడూ ఇటువoటి లేఖ అందుకోవడం నాకు ఇష్టం లేదు.......

 

కథలు

పసి మనసు 

సుధకి చిరాకుగా ఉంది. వారం నుంచి కూతురు తలనొప్పిగా తయారయింది. ఐదు వేల రూపాయలు కావాలని ఏడుస్తోంది. ఐదవ తరగతి  చదివే పిల్లకి వేల రూపాయలతో అవసరాలు ఏముంటాయి. స్నేహితుల దగ్గిర ఏవో కొత్త బొమ్మలు చూసి ఉంటుంది వాటి కోసం ఏడుస్తూ ఉన్నట్లుంది అని పట్టించుకోలేదు. వారం నుంచి తనకూ సమయం ఉండట్లేదు. తమ మహిళా సంఘం తరఫున చేస్తున్న సంక్షేమ కార్యక్రమాలతో హడావుడిగా ఉంది. మంత్రులతో సమావేశాలు, సభలు, మీడియా సమావేశాలు ఊపిరి పీల్చుకోనివ్వట్లేదు.

సుధకి కోపంగా ఉంది. అలా అని కూతురికి తానేమీ తక్కువ చేయదు.మంచి స్కూల్ లో చదివిస్తోంది. సమయం దొరికినప్పుడల్లా ఎలా చదువుతుందో చూస్తుంది. పాఠాలు చెపుతుంది. టెస్ట్స్ ఉంటే హెల్ప్ చేస్తుంది. బొమ్మల దగ్గర నుంచి బట్టల వరకూ, బిస్కట్ల దగ్గర నుంచి బిర్యానీ వరకూ అన్నీ చూస్తుంది. నలుగురికి సహాయం చేయాలనే తన ఆశయం వలన ఈ మధ్య కొద్దిగా బిజీగా తిరుగుతోంది.

సుధకి సందేహంగా ఉంది. ఈ మధ్య కూతురికి తనకి ఎందుకో దూరం పెరిగినట్లు అనిపిస్తోంది. దానికి భర్తే కారణమా అని కూడా ఎక్కడో ఒక మూల అనుమానంగా ఉంది.. కూతురిని మరీ గారాబం చేస్తున్నారు ఈ మధ్య. తాను బయటికి వెళ్తుంటే చాలు నోటితో వద్దనరు కానీ తన ఫీలింగ్స్ అలాగే కనిపిస్తాయి మొహంలో. టీవీలో కనబడి, పేపర్లో ఫోటోలు పడితే తనకి కూడా గొప్పే కదా. సొసైటీ లో ఎంత పేరు. అర్ధం చేసుకోరు.

సుధకి గందరగోళంగా ఉంది. నిన్నటికి నిన్న అనాధ శరణాలయానికి విరాళాలు ఇచ్చినందుకు తమ మహిళా సంఘానికి కృతఙ్ఞతలు చెప్తూ ఒక కార్యక్రమాన్ని పెట్టారు. మీడియా కవరేజ్ కూడా ఉంది. వెళ్లే సమయానికి కూతురు మొదలు పెట్టింది. స్కూల్ కి వెళ్లనని, టీవీ వాళ్ళని కెమెరాలు తీసుకొని ఇంటికి రమ్మను అని. చిరాకు వచ్చి చెయ్యి చేసుకుంది కూతురి పైన మొదటిసారి. ఎందుకు అలా ప్రవర్తిస్తోందో అర్ధం కావట్లేదు. సైకియాట్రిస్ట్ కి చూపించాలా అని సందేహం వస్తోంది.

సుధకి విసుగ్గా ఉంది. కూతురు ఏమి చేస్తోందో చూద్దామని వెళ్ళింది. తండ్రికి అంటుకుపోయి కూర్చుని ఉంది. తల నిమురుతూ ఆయన అడుగుతున్నారు ఏమయిందమ్మా అని. వెంకట్ ని టీచర్ కొడుతున్నారు నాన్నా. స్కూల్ కి రావద్దంటున్నారు. మమ్మీ వల్లనే కదా అంటోంది. నేనేమి చేశాను మధ్యలో. వెంకట్ తమ వాచ్ మ్యాన్ కొడుకు. ఆరు నెలల క్రితం తనకి సన్మానం జరుగుతున్నప్పుడు స్టేజి పైననే అందరిలో చెప్పి వాడిని కూడా తన కూతురు చదువుతున్న స్కూల్ లోనే డబ్బులు కట్టి మరీ చేర్పించింది. వెంకట్ అమ్మా, నాన్న వద్దమ్మా అన్నా తాను వినలేదు. అందరూ ఎంత మెచ్చుకున్నారు అప్పుడు. ఇప్పుడు ఏమి అయింది?

సుధకి గిల్టీగా ఉంది. కూతురు మాటలు విన్నప్పటి నుంచి. మొదటిసారి ఫీజు కట్టింది కానీ తరువాత టర్మ్ ఫీజు కట్టకపోవటంతో వెంకట్ ని కొడుతున్నారట. స్కూల్ కి రావద్దంటున్నారట. టీవీ వాళ్ళు ఉంటేనే మమ్మీ డబ్బులు ఇస్తుంది డాడీ అందుకే కెమెరా వాళ్ళని ఇంటికో, స్కూలుకో తీసుకురా డాడీ అని కన్నీళ్లతో అది చెప్తుంటే సుధకి ......నిజంగానే చాలా గిల్టీగా ఉంది.

 

కథలు

రైతు బంధు

ఎందయ్యో...ఇంకా లేవకపోతివి. సుట్టుపక్కల పొరగాళ్ళు కాగితాలు సేయించుకోవట్టే. సిగ్గనిపిత్తలేదా....లే...గియ్యాల్నన్నా సేపియ్యరాదు...అని గరంగరంగా మల్లమ్మ భర్తపై కారాలు మిరియాలు నూరుతున్నది.

"నీ యవ్వ ఏం ఒర్రుతానవే...నీ అయ్యిచ్చిండు పదెకురాలని ఎగురుతానవా...ఎకరం భూమికే ఏతుల్ జెత్తానవ్ బాగా.నోర్ముయ్ సేపిత్తగాని."అంతే గరంగా కయ్యిన లేసిండు మల్లయ్య.

అవ్వో...నీ మొఖానికి నేనే ఎక్కువ.ఇంకా భూమి గావాల్న.ఉన్నది జెయ్య శాతనైతలేదు గాని.ఇగురం లేదు.ఇగురం దక్కువ ముండకొడుకా...ఇయ్యాల్నన్న పో...కోపం ప్రేమను కలిపి బాధ్యత గుర్తు చేసింది మల్లమ్మ.

ఆ చివరి మాటతో "ఐతేమానే గానీ... పో...గా జాబుల వెట్టిన కాగితాలు తేపో పోతా..." అని సప్పున సల్లారిండు మల్లయ్య

ఆమె తెచ్చియ్యగానే ఆ కవర్ లోనున్న కాగితాలన్నీ చూసుకొని బజార్ కి బయలుదేరుతాడు మల్లయ్య.

                                                                            *********

 "ఓ సిగ్గుదక్కువోడా...కొద్దిగన్నా ఏమనిపిత్తలేదా సెత్తకు.ఊరంతా కాగితాలు సెయించుకోవట్టే. ఇజ్జత్ ఇరాము లేకుండా కుడిదిలెక్క తాగుదమని అచ్చినావ్.నీ తాగుడుమీద మన్నువడా..."భర్తను వెతుకుంటచ్చి మరి తిడుతున్న రాజమ్మ.

"నీ యవ్వ మందిలకచ్చి ఇజ్జత్ దీత్తనవ్...ఛల్ నడువ్ నీ యవ్వ.పో అత్తాన గాని పో.గా కాగితాల ముచ్చట అరుసుకుందామనే అచ్చిన ఈడికి..."అంటూ ముసి మూసి నవ్వు కోపం కలగలుపుకొని చెప్పిండు రాజయ్య.

నీ మొఖం జూసినా గట్లనే ఉన్నది.తాళ్ళల్లా మాట్లాడుదమని అచ్చినవా...నువ్వైతే ఇయ్యాల గనుక కాగితాలు సేపియ్యలేదనుకో బుడ్డ పోరిని దీసుకొని మా అవ్వగారింటికి పోత.నీ ఇట్టం ఇగ.ఈడ్నే తాగు...బొర్రు...ఈడ్నే పండు..."అని వార్నింగ్ ఇచ్చింది రాజమ్మ.

"ఆ సేపిత్తగాని పో...మందిల ఒర్రకు."అని రాజమ్మ వార్నింగ్ కి తలొగ్గి జేబులున్న కాగితాలు చూసుకొని బజార్ కెక్కాడు రాజయ్య.

                                                                      *********

నడుచుకుంటూ వెళ్తున్న మల్లయ్య బజార్ పైకి వచ్చిన రాజయ్యను చూసి..."అరేయ్ మామా ఎటు పోతానవ్ రా" అన్నాడు.

"మీ సేవ కాడికే...కాగితాలు జెపియ్యాలే...నువ్వేటో బయలెళ్లినవ్..."అన్నాడు రాజయ్య.

"నేనూ గాడికేరా...నీను గూడా అత్తాగు."అన్నడు మల్లయ్య.

"దా...బండి మీద కూసో..."అంటూ రాజయ్య మీ సేవ కాడికి బండి పోనిచ్చిండు.

మీ సేవ దగ్గర జనమంతా భారీ లైన్ కట్టిండ్రు.అక్కడికి మల్లయ్య,రాజయ్య లు చేరుకుండ్రు.

"అరేయ్ మామా... మందెక్కువున్నరు గదరా...ఎంత సేపైతదో జర అడుగురా..." బండి దిగుకుంటా అన్నడు మల్లయ్య.

బండి పక్కకు బెట్టి "సరే మామ" అనుకుంట "ఓ రమేషన్న మా మల్లయ్య మామది,నాది రెండు కాగితాలున్నాయ్.జర తీస్కొరాదు"అన్నడు రాజయ్య.

"తీస్కుంట గానీ...గంటా,రెండు గంటల టైం పడ్తది.ఆ పేపర్లిచ్చి లైన్ల నిలబడుర్రి."అన్నడు మీ సేవ రమేష్.

"సరే అన్న...మర్సిపోకు ఈడ్నే కూసుంటాం...జర పిలువు మరి"అంటూ రాజయ్య ఇద్దరి కాగితాలను ఇదివరకున్న పేపర్ల కింద పెట్టి లైన్ లోకి వెళ్లి మల్లయ్య మామ ను పిలుసుకున్నాడు.

మల్లయ్య మాంచి వాగుడుకాయ. రాజయ్య అవసరానికి మాట్లాడేటోడు.ఇద్దరు వరుసకు మామ అల్లుళ్లు. కానీ ఇద్దరు మామా మామా అని పిలుసుకోవడం వాళ్ళకలవాటు.

"అరేయ్ మామా...గీ రైతు బంధు ముచ్చటెందిరా...?"అంటూ మల్లయ్య ముచ్చట మొదలుబెట్టిండు.

"గదా మామ, మనకు యవుసానికి పెట్టుబడికి తిప్పలయింతది గదా...గందుకే సర్కారు ఎకురానికి ఐదు వేల రూపాలిత్తాంది...." అన్నడు రాజయ్య.

"నాకు రొండెకురాలు,నీకేమో ఎకురం భూమి.మనకు ఎంతత్తయిరా.తిప్పి తిప్పి గొడితే ఉరియా బత్తాలకు సాలయి. వాడిచ్చేదేందిరా...తోక మట్టా..." అన్నడు మల్లయ్య.

"నీ యవ్వ...ఏదో అడుగముందుకే రైతులాదుకోను సర్కారిత్తంటే గట్ల మాట్లాడుతానవ్.ఎవడన్నా ఇచ్చిండ్ల గిట్లా...పిలిసి పిల్లనిత్తెనటా...అన్నట్టున్నది నీ యవ్వారం"అన్నడు రాజయ్య.

"గది కాదుర మామ...నీ అసొంటోనికి,నా అసొంటోనికి ఈకకు రాకపోయినా,తోకకు రాకపోయినా పైసలతోని పాయిదా ఉంటది.దానికో అర్థముంటది. ఎవుసం జేయనోడు కూడా పైసలు తింటాండు కదరా...గట్ల పైసలన్ని దండుగనే కధా" అని ఆ పథకంలోని మర్మాన్ని పట్టిండు మల్లయ్య.

"గదంతా నీకెందుకే... నీకు బెట్టింది నువ్ దినక.అన్ని అక్కేర్రాని ముచ్చట్లు పెడ్తవు.పని లేదు నీకు" అని చిరాకుతో అన్నడు రాజయ్య.

వీళ్ళిద్దరూ మాటలు వింటూ అదే లైన్ లో కూర్చున్న కార్తిక్ కలుగజేసుకొని...మల్లయ్య మొఖం జూస్తూ...

"బాపూ... నువ్ జెప్పింది,అక్షరాల నిజం.ఎనుకట తెలంగాణ రైతాంగ పోరాటంలో దొరల కాన్నుండి భూములు గుంజుకొని జనానికి పంచ్చిండ్లు గదా.ఆ భూములని తిరిగి వాళ్ళకే చట్టబద్ధంగా అప్పజెప్పేందుకే గీ పథకం.ఇది రైతుకు బంధువు కాదు.రైతుల భ్రమలో పెట్టేది.

సరే...ఒక్కమాట మనకోసమే అనుకుందాం...పెట్టుబడి కోసమే ఇత్తానమని జెప్పిండ్రు గదా.మరి గా ఇరవై,వందల ఎకురాలు ఉన్నోడికి పెట్టుబడి పెట్టుకునేంత లేదా?సర్కారిచ్చుడెందుకు?ఇట్లా రాష్ట్రం మొత్తంల పెద్ద కులపొల్లు,బాగా డబ్బున్నోళ్లు వందల ఎకురాలకు పట్టాలు జెపిచ్చుకొని లక్షల రూపాలు ప్రజల సొమ్ము తింటుండ్రు.ఇది బాపు సెప్పినట్టు నిజంగా దండగ ఖర్చే.ఆ పైసల తోని నా అసొంటోనికి నౌకర్లియ్యచ్చు కదా,సర్కార్ బళ్ళన్ని బాగు చెయ్యచ్చు కదా,ఇంకా రైతులు పండించిన పంటకు తగ్గ గిట్టుబాటు ధర కల్పిస్తే సాలదా.కానీ చెయ్యరు.ఇది బలిసినోడికే బలం కూడబెట్టేది.పేరుకు మాత్రమే పేదోళ్లకు.ఏదో యవుసాన్ని ,రైతును ఉద్దరిస్తున్నట్టు.రైతు బంధు- రైతుల పెట్టుబడి సహాయర్థమని ప్రగల్భాలు పలుకుతున్నారు"అంటూ అస్సలు నిజాన్ని,ప్రభుత్వ ద్వంద్వ వైఖరిని విడమరిచి చెప్పిండు కార్తిక్.

"నిజమే బాబు.సోయి లేని సర్కారు.మనం ఓటేసినం.వాడు పోటేసిండు. బతుకు పాడుగాను పెనం మీంచి పోయిల వడ్డట్టాయే..."అని తన నిస్సహాయతను బయటపెట్టుకున్నడు మల్లయ్య.

"అవునే మామ...మళ్ల ఓట్లకు రారానే కొడుకులు.అప్పుడు జెప్పుదాం వీళ్ళ సంగతి."అంటూ మనస్సు మార్చుకుని వంత పాడాడు రాజయ్య.

ఇట్లా...ఎన్నెన్నో రాష్ట్ర సంగతులు మాట్లాడుకుంటున్నరు.అంతలోనే మీ సేవ రమేష్ "మల్లయ్య"అని పేరు పిలిచిండు.

"జనమంతా ఒక్కదాటి పైకి వత్తె,మన కట్టాలు ఎంతరా...గది జరుగాలే" అనుకుంటూ లేచి వెళ్ళాడు.ఆయన వెంటే రాజయ్య లేసిండు.

సాదా బైనమా కి సంబంధించిన కాగితాలను అప్లై చేసి ఇద్దరూ బండిపై ఎక్కి ఇంటి ముఖం పట్టారు.

 

కథలు

ఊరు

                ఊరు యిడిసి అప్పుడే ఆరు సంవత్సరాలయితంది. వూరు యాదికస్తే కడుపులో దేవినట్టయితది. ఎందుకో! ఈ మధ్య కాలంలో వూరుకు పోవాలనిపించింది. పోదామని బయలుదేరాను. మనసులో ఎక్కడో చెప్పలేని ఆనందం యింకో పక్క బాధ. ఎందుకంటే! వూల్లో ఏమున్నది వూరు మొత్తం వల్లకాడులెక్కయింది....ఆ... డ్యాం అని పడి మా అందరి బతుకులను ఆగంజేసింది. ప్రజలంతా దిక్కులేని పక్షుల్లాగా అయిపోయారు. చిన్నకారు, సన్నకారు రైతులతో సహా అందరూ కూలీలయ్యారు. పదిమందికి అన్నంపెట్టిన రైతుల చేతులు యిప్పుడు కూలి అడ్డలకాడ కూలికోసం ఎదురుచుస్తున్నాయి. దీనికి తోడు వూల్లకు బ్రాండిషాపులచ్చాయి. రైతులకు మా భూములన్ని పోయి మేమిప్పుడు కూలి పనిచేయవలసి రాబట్టే అనే బాధపడేవారు. మనుషులల్లో కూడా చాలా మార్పులు వచ్చాయి. మనుషులు యింతకు ముందు వారిలాగే వుంటలేరు. ఒకరి కష్టాలల్లో యింకొకరు పాలు పంచుకోవడం లేదు. తమ మనసులోని బాధను యింకొకరికి చెప్పుకుందామంటే కూడా ఎవరు వినరు. అది ఏమిటో వారికే తెలియదు. చెప్పేవారు కూడా ఎవరులేరు. దీనికి తోడు ఆర్థిక పరమైన బాధలు. ఈ బాధలు మరిసిపోవడానికి అప్పుడప్పుడు కల్లుతాగేవారు. ఈ అప్పుడప్పుడు తాగే అలవాటు క్రమంగా రోజూ తాగేటట్టు చేసింది. సర్కారు వూరును లేపిన తరువాత గుట్టకొగలు, చెట్టుకొగలు అయినారు. పనుల కోసం ప్రజలందరు చుట్టపక్కలవుండే పట్టణాలకు పనులకు పోయి మల్లా రాత్రికి యింటికి వచ్చేవారు. మరి కొంత మందైతే పూర్తిగా పల్లెను వదిలి పట్టణాలకు వలస వెల్లారు.

            యింకా వూరు జ్ఞాపకాలు చాలా మట్టుకు నీళ్లల్లో మునిగిపోయాయి. సర్కారు ప్రతిదాన్ని పైసలతోటి ఖరీదు కట్టలేదు కదా! మేము ఆడుకున్న చెట్లు, పుట్టలు, చేండ్లు చెలుకలు, మా తీపి గుర్తులను ప్రాజెక్టు మింగింది. యింకా చాలా మంది సోపతిగాల్లు సచ్చిపోయినారు. అందుకే వూరుకు పోదామంటేనే చాలా బాధగా వుంది. అయినా పరువాలేదు, పోదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఎండకాలం కాబట్టి ప్రాజెక్టులో నీళ్లు తగ్గుతాయి. పాత వూరు నీల్లల్ల నుంచి లేచి కనబడుతుంది. కాబట్టి అంతా తిరిగి చూడవచ్చునని బయలుదేరాను.

            పొద్దున బయలు దేరి సాయంత్రం కల్ల వూరుకి చేరుకున్నాను. వూరు సొర్రుదలకు అక్కడ ఎత్తైన స్థూపం వుంటుంది. ఆ స్థూపాన్ని చూసిన నాకు పాత రోజులు గుర్తు వచ్చాయి. మనస్సులో ఎక్కడో గడ్డకట్టుకపోయినట్టు అయింది. కడుపంతా సెరువైంది. ఆ స్తూపాన్ని చూస్తే ఎన్నో జ్ఞాపకాలు, వూరు దొరలను, పెత్తందార్లను, భూస్వాములను వుచ్చపోయించిన నాగన్న గుర్తుకు వచ్చాడు. ఎంతమంచివాడో నాగన్న, బక్కపల్చన మనిషి, కోలమొఖం గుబురు గడ్డం, అతను నవ్వుతే స్వచ్చమైన గలగల పారే వాగులాగుండేది. ప్రతి సమస్యను చిరునవ్వునవ్వి చాలా సులువుగా పరిష్కరించేవాడు. అతని గొంతు ఎంత తియ్యగుండేదో! మంచి పాటగాడు అతను పాట పాడితే గలగల పారే సెలఏరులాగుండేది. అన్యాయాన్ని ఎదిరించిండు, పేదలందరిని కూడగట్టి ఎన్నో పోరాటాలు చేశాడు. వూరి దొరల మెడలువంచి అన్యాయాన్ని ఎదిరించిండు. దొరల జులుం మెల్లె మెల్లెగా తగ్గింది. దొరలు ఊళ్లోని ఆడోల్ల జోలికి రావడంలేదు. కూలిరేట్లు పెరిగినయి. మాల, మాదిగల పిల్లలు, పేద ప్రజల పిల్లలు బడికి పోతున్నారు. అందరు తెలివికి వస్తున్నారు. దొరలు, షావుకార్లు, పటేండ్లు, కూలీలను పేరు పెట్టి పిలుస్తున్నారు. యింతకు ముందులెక్క ఆసి, తోసి, అంటలేరు. వూల్లో చాలా మార్పులు వచ్చాయి. అంతకు ముందు వూరిలో పేదవాల్లు టి.వి చూడటానికి షావుకార్ల యిండ్లకు పోయేవారు. వారు వీల్లను రానిచ్చేవారు కాదు. షావుకార్ల యిండ్లన్ని తిరుగంగా, తిరుగంగా ఎవరో ఒకరు రానిచ్చేవారు. అయితే అది ఆంక్షలతో కూడింది. టి.వి చూసి యింటికి వచ్చే ముందు వాళ్లు టి.వి పెట్టిన ఆరుగు కడిగి రావాలి. యిట్లా చాలా యిబ్బందులు పడేవారు. అయితే వూల్లెకు సంఘాలు వచ్చిన తరువాత సంఘం సహాయంతో వూల్లే ఒక్క షెడ్డు నిర్మించి అందులో టి.వి. పెట్టించారు. వార్త పత్రిక కూడా ఏపిస్తున్నారు. వూరిలోని ప్రజలు పని పాటలు అయినా తరువాత టి.వి. చూసేవారు. చదువుకున్నవారు వార్త పత్రిక చదివే వారు. యిట్లా వూల్లో చాలా మార్పులు వచ్చాయి. ఈ మార్పులన్నింటికి కారణం నాగన్న. కనుక నాగన్నంటే దొరలకు మంట.

            వూరిలోని సంఘాలు బలపడుతున్నాయి. రైతులు, కూలీలు ఐక్యంగా వుంటున్నారు. ఒకరికొకరు పనులల్లో పాటలల్లో సాయం చేసుకుంటున్నారు. యిట్లా అందరి రెక్కల్లో బొక్కల్లో వున్నాడు నాగన్న.

            అయితే నాగన్న మీద దొరలకు చాలా కోపమున్నది. ఎందుకంటే వాళ్లకు ఎవరు బయపడతలేరు. వాల్ల మాటలు ఎవరు వినడంలేదు. ఎవలు కూడా దొరలకు వంగి వంగి దండాలు పెడతలేరు. యిట్లా దొరలకు కొరకరాని కొయ్యలాగా మారిన నాగన్న మీద కసిపెంచుకున్నారు. ఎలాగైనా నాగన్నను సంపించాలని దొరలు పన్నాగాలు పన్నారు. అయితే ప్రజాబలం మెండుగావున్న నాగన్నను పట్టుకోవాలంటే అంతా సులువు కాదన్న సంగతి దొరలకు, పోలీసులకు తొందరగానే అర్థం అయ్యింది. ప్రజలు కూడా నాగన్నను తమ కడుపులో పెట్టుకొని చూసుకొనేవారు. తమ కంటి పాపాల్లాగా కాపాడుకొనేవారు.

            దొరలు నాగన్నను సంపించడం కోసం చాలా ఎత్తులు వేసేవారు. వూరిలో ఏం పనిలేక తాగుతూ తిరిగే ఒక్క యువకున్ని దొరలు తమసెప్పు చేతుల్లో పెట్టుకున్నారు. ఆ యువకునికి దొరలు తాగబోయించేవారు. అట్లా మారిపోయిన అతడు ప్రజల మధ్యనే తిరుగుతూ ఎవరికి అనుమానం రాకుండా దొరలకు ప్రజలకు సంబంధించిన, నాగన్నకు సంబంధించిన అన్ని విషయాలు చెప్పేవాడు. వాడు చెప్పిన విషయాలన్ని దొరలు పోలీసులకు చెప్పేవారు.

            ఒక్క రోజు పొద్దుగాల ఏడుగంటల సమయంలో నాగన్న బస్టాండు ప్రాంతంలో వున్నాడు. మారువేషంలో వచ్చిన పోలీసోల్లు నాగన్నను పట్టుకున్నారు. మూడురోజులు చిత్రహింసలు పెట్టి కాల్లు, రెక్కలు విరిసి వూరు గోదావరి ఒడ్డుకు కాల్చిచంపారు.

            ఆ పాత విషయాలు గుర్తువచ్చి నా మనస్సంతా చెల్లా చెదురయిపోయింది. దొరలు పోలీసులు చంపిన నాగన్న అమరుడైనాడు. అతని గుర్తుగా యిక్కడ స్తూపం వెలిసింది. అప్పుడు దొరలను వుచ్చపోయించిన నాగన్న స్తూపం, యిప్పుడు ఆ వూరి ప్రజలకు ఏం సందేశం యిస్తుందో? ప్రజలు ఎట్లా ఆలోచిస్తారో చూడాలి. మనస్సంత కోల్లుదవ్విన పెంటలెక్క అయింది. గుండె బరువుతో ముందుకే నడుస్తున్నాను. వూరును ఏదో రాక్షసి మింగినట్టుగున్నది. వూరంతా వల్లకాడయింది.

            కొద్దిగా ముందుకు పోతే దొస్తువాళ్ల యిల్లు. వూరినుంచి అందరు వెల్లిపోయి సర్కారుసూపించిన భూమలల్ల యిండ్లు కట్టుకున్నారు. కొన్ని కుటుంబాలు మాత్రం సర్కారు యిచ్చే పైసలు పెండింగ్‍లోపడి యిక్కడనే వుంటున్నారు. వాళ్లకు పైసలు వస్తయో రావో కూడా తెలియదు. వీళ్ల గురించి పట్టించుకునే నాదుడేలేడు. యింకో  కొంతమందికి పైసలు తక్కువ వచ్చి, ఆ పైసలు ఎటుసాలక, యిండ్లు కట్టుకోలేక, వున్న అప్పులు కట్టుకొని యిక్కడే వుంటున్నారు. అందులో ఒక్కటి మా దొస్తువాళ్ల యిల్లు. మనసులో ఎక్కడో కలుక్కుమన్నది. యిక్కడ ఎట్లవుంటున్నారు వీళ్లు. మనుషులు లేకపోవడం వల్ల వూరినిండ తుమ్మలు, పిచ్చిచెట్లు పెరిగాయి. వూరంతా అడవీ తీరవున్నది.

            కొద్దిగా ముందుకు పోయాను. నాలుగేండ్ల కింద మిషన్‍భగీరత పనులకోసం తవ్విన పొక్కలో పడి మెడలు యిరిగి మంచానికే పరిమితమైన దోస్త్ వాళ్ల అయ్యపోశాలు మంచంలో శవం లెక్క పడివున్నాడు. దూరం నుంచే చూశాను. అతని దగ్గరికి పోయేంత గుండే ధైర్యం నాకులేదు. దు:ఖం ఆగడంలేదు. కడుపులో ఎక్కన్నో మంట కోపం, ఏమిచేయని నిస్సాహాయకస్థితి. మధాహ్నం కావడం చేత యింటికాడ ఎవలు లేరు. అందరు కూలి పనులకు పోయినట్టున్నారు. అతకు ముందు పోశాలును అతని రూపాన్ని, తలుచుకుంటే ఎంతో బాధనిపిస్తుంది. పోశాలు ఎత్తైన బలమైన మనిషి. యిప్పుడు నాలుగు ఏండ్లనుంచి మంచానికే పరిమితం కావడం వల్ల బొక్కలు తేలి పీనుగు తీర తయారయ్యిండు. అతను వూళ్లో అందరితోని కలుపుకోలుగా వుండేవాడు. మంచి మాటకారి, పంచాయితులు కూడా చేసేవాడు. అతను మంచిగా వున్నప్పుడు వాళ్ల యింటి కాడ ఎప్పుడు మందితోని సందడిగా వుండేది. పంచాయితీలకోసం, పడావులకోసం ఎప్పుడు యింటికాడ ఎవరో ఒకరు వుండేవారు. యింకా వూరికి ఎలక్షన్లు వచ్చినయంటే పోశాలు తీరిక లేకుండా వుండేవాడు. ఎలక్షన్లో నిలవడే వ్యక్తులు పోశాలును చాలా రకాలుగా వాడుకునేవారు. అలాంటిది యిప్పుడు వాళ్ల యింటి మొఖాన వచ్చిన నాదుడే లేడు. యిది వాళ్లస్థితి.

            వాళ్లస్థితి గురించి ఆలోచిస్తూ ముందుకు నడిచాను. వాళ్లియింటికాన్నుంచి వందగజాలు నడుస్తే మూడుతొవ్వలు కలిసే చోటువస్తుంది. ఈ మూడు బజార్లకాడ కూసుండుడంటే నాకు ఎంతో యిష్టం. యిక్కడ కూసుండి మాట్లాడుతూ ఎన్నిరాత్రులు గడిపినామో సోపతిగాల్లందరం కలిసి యిక్కడ ఎన్నో ఆటలు ఆడుకునేది. బొంబాయికి బతుకు దెరువుకోసం పోయిన మా సోపతిగాండ్లు వూరికి వస్తే పండగ సందడిగా వుండేది. ఒకరి మీద ఒకరికి ఎంతో ప్రేమవుండేది. వాళ్లు మళ్లా తిరిగి బొంబాయికి పోయేటప్పుడు అందరం ఏడుస్తూ సాగనంపేవాళ్లం.

            అట్లా ఎన్నో అనుభవాలతో నడుస్తున్న నాకు రామన్న కూలిపోయిన యిల్లు కనపడ్డది. ఆ యింటికాడ చాలా సేపు కూసున్నాను. ఆ యిల్లు ఎట్లా అయితే కూలిపోయిందో రామన్న కూడా ఆట్లా కూల్చివేయబడ్డాడు. అతను ఎంత మంచి మనసు కలవాడు.

            మృదుస్వభావం కలవాడు. ప్రజలకోసం దొరలను ఎదురించినవాడు. ఎన్నో పోరాటాలు తను చేస్తూ నిర్మించినవాడు. ఎందుకోగని తరువాత రామన్న పోరాటాలకు దూరంగా వుంటూవచ్చాడు. యిప్పుడు అతను ఏ పోరాటాలు చేయడంలేదు. అయినా సరే పోలీసుల వేధింపులు మాత్రం తగ్గడం లేదు. ఎప్పుడు వేధించేవారు. వూరిలోకి కొత్తవాళ్లు ఎవరు వచ్చిన రామన్నను పోలీస్‍స్టేషన్‍కు పిలిపించి వేధించేవారు. వూరిలో చాలా మంది మాజీలు వున్నారు. కాని ఎవరిని పోలీసులు వేధించేవారుకాదు. దీనికి కారణం ఏందంటే రామన్న మిగితా మాజీలల్లాగా పోలీసులకు అనుకూలంగా వుండకపోవడం, మాజీలు కొంత మంది రాజకీయ నాయకుల అవతారం ఎత్తారు, కొంత మంది రియల్‍స్టేట్‍ చేస్తున్నారు. మరి కొంత మంది పంచాయితీలు, పైరవీలు చేస్తూ చాలా సంపాదించారు. లగ్జరి జీవితం అనుభవిస్తున్నారు. వీళ్లంతా పోరాటంలో వున్నప్పుడు ఏపనులయితే చెయ్యవద్దనీ చెప్పారో యిప్పుడు అవే పనులు చేస్తున్నారు. ఈ పనులు చేయని రామన్నంటే మిగితా మాజీలకు యిష్టం వుండేది కాదు.

            సమాజం ఎప్పుడు మారుతూ వుంటుందికదా! మారుతున్న కాలంతో పాటే సమాజంలో ఎన్నో మార్పులు వచ్చాయి. ఈ మార్కెట్టు సమాజం అందరిని మాయచేస్తుంది. ఎన్నో కనపడని కుట్రలను చేస్తుంది. అందరికి చేతినిండ పని వున్నట్టే వుంటుంది, కానీ ఫలితం మాత్రం శూన్యంగా వుంటుంది. ఈ మార్కెట్టు సమాజం మనుషులను పిచ్చివాళ్లను చేస్తుంది. ఎవరిని కలిసిమెలిసి బతకనివ్వదు, అందరిమధ్య విభేదాలు సృష్టించి విడకొడుతుంది. మనుషులను పిచ్చివాళ్లను చేస్తుంది. ఈ మార్కెట్టు కాలంలో ఒకరుకూడా సుఖంగా వుండరు. అన్నదమ్ముల మధ్య చిచ్చు పెడుతుంది. భార్య భర్తలను సుఖంగా వుండనియ్యదు. తల్లులకు పిల్లలను పిల్లలకు తల్లులను కాకుండా చేస్తుంది. సమాజంలో స్వార్థం విపరీతంగా పెరిగిపోయింది. ప్రతీ పనిని పైసలతో వెల కట్టే రోజులు వచ్చాయి. యిలాంటి సమాజంతో రామన్న లాంటి వ్యక్తులు బతికే పరిస్థితి లేదు. ఈ విషపు సమాజాన్ని చూడలేక రామన్న ఒకనాడు ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడు.

            రామన్న జ్ఞాపకాలు గుర్తుకు వస్తె మెదడు కోల్లు తవ్విన పెంట తీర్గ అయితది. బరువెక్కిన హృదయంతో నడుస్తున్నాను. ఈ లోకంలో ప్రతీది ఒక్క అనుభవమే కదా! ప్రతీ అనుభవం నుంచి మనం ఏదో ఒకటి నేర్చుకోవాలి. ఈ సమాజమే ఒక పెద్ద పాఠశాల. ఎంత నేర్చుకుంటే అంతా నేర్పిస్తుంది. ఈ తలకిందుల సమాజాన్ని సీదచెయ్యటంకోసం ఎంత మంది తల్లులు తమ కడుపుకోతను అనుభవించారు. వాళ్ల మరణాల రక్తపు గుర్తులు మనకు ఏమ్‍ చెప్పుతున్నాయి. ఏ సందేశాన్నిస్తున్నాయి. ఈ ఉల్టా పల్టా సమాజాన్ని సక్కదిద్దడానికి మనం ఏం చేస్తున్నామా? అనే ప్రశ్న ఉద్భవిస్తుంది. ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పవలసిన బాధ్యత మనందరి మీద వున్నది.

            యిలాంటి ఆలోచనలు మెదుడులో మెదులుతుంటే! తేరుకొనీ ముందుకేసి చూశాను. చెంత చెట్టు కనపడుతుంది. అదే దాసరోల్ల చింత చెట్టు.  ఆ చెట్టు కింద మేమందరం ఎన్నొ ఆటలు ఆడుకొనేది. చిర్రగోనే ఆట, గోలీలాట, కోతికొమ్మాట, అంగుడుదునుకుడు లాంటి ఆటలు ఆడేది. ఆ చింత చెట్టు పంచాయితీలకు అడ్డ. అక్కడ ఎన్నో పంచాయితులు జరిగేవి. చెట్టు కింద చీకట్ల ఏమో మీటింగులు జరిగేవి. చీకటయితే చెట్టుకింద ఎవరెవరో కొత్తవాల్లు కనపడేవారు. ఈ కొత్తవాల్లతో మా వూరి యువకులు కలిసేవారు. ఏమెమో విషయాలు రాత్రంతా మాట్లాడుకొనేవారు. వీళ్ల రాకతో వూళ్లో దండగలు, కల్లు తాగడాలు బందు అయినాయి. యింతకు ముందటి పంచాయితీలల్లో లెక్క తిమ్మిని బొమ్మ, బొమ్మను తిమ్మిచేయడం లేదు. నిజంవైపు ఎక్కువ మంది నిలబడుతున్నారు. యిట్లా వూళ్లో చాలా మార్పులు జరిగాయి.

            ఈ ప్రాజెక్టు ఆ గుర్తుల మీద బురద జల్లింది. ఆ చింత చెట్టు కూడా నీటిలో మునిగిపోయింది.

            అక్కడి నుంచి ఎడం చేయి పక్క మీదుగా పోతే పీరీల గుండం (మొహంర్రం) వస్తుంది. పీరీల పండుగ వచ్చిందంటే వూరిలో అదొక పెద్ద సందడి. కులాలకు, మతాలకు అతీతంగా అందరూ పాటలు పాడుతూ గుండం చుట్టు ఎగిరేవారు. వూరి జనమంతా అక్కన్నే వుండేవారు. ఈ పీరీలగుండాన్ని కూడా మాయదారి ప్రాజెక్టు మింగేసింది.

            పీరీలగుండం కాన్నుంచి కొద్దిగా ముందుకుపోతే రాంబాయిగడ్డ. రాంబాయి గడ్డను ఆనుకొని ఎత్తైన మట్టిగోడ, దాని మీద పాత కుమ్మరి గూనలు కప్పివున్నాయి. ఈ గోడ దాదాపుగా చుట్టు పది ఎకరాలతో వున్నది. యిదే మా వూరి దొరగడి. గడిలోనికి పోవటానికి ఎత్తైన పెద్ద దరువాజ వుంది. ఆ దరువాజ ముందు, ఆపక్క, ఈపక్క, కూసూండటానికి బండతో గద్దే కట్టించివున్నది. గోడల మీద అక్కిరి, బిక్కిరి జాజురాతలున్నాయి. ఆ జాజు రాతల మీద సున్నం వేసి వున్నది. సున్నం చాటుకు వుండలేని ఆ రాతలు ఎరర్రగా కనిపిస్తూ వేలాది ప్రశ్నలు, నాకో, మరి ఈ సమాజానికో సందిస్తున్నట్లుగా వున్నాయి.

            యిప్పుడు గడిలో మొత్తం తుమ్మలు మొలిశాయి. అండ్లకు పోవటానికి వీలు లేకుండా వున్నాయి చెట్లు, చేమలు. ఈ గడిలో ఎంత మంది తల్లుల మాన, పాణాలు, మన్నులో కలిసిపోయాయో, ఎంత మంది యువకులు పాలేర్లుగా తమ నెత్తురును ఈ దొరల పొలాలు దున్నటానికి దారవోశారో! ఎంత మంది ఈ గడీలో తన్నులు, గుద్దులు తిన్నారో, ఎన్ని నరకయాతనలు పడ్డారో. ఎంతో మంది జీవితాలను బుగ్గిపాలు చేసిన ఈ గడీలు యిప్పుడు మట్టిలో మట్టి అయినాయి. వూళ్లెకు సంఘాలు వచ్చి దొరలు పట్టణాలు వలసపోయారు. వందల ఎకరాల భూములు బీల్లు వడ్డాయి. దొరలు కూడా ఈ భూములు మీద ఆశవదులుకున్నారు. పట్టణాలకు పోయిన దొరలు వ్యాపారాలు చేస్తూ, కాంట్రక్ట్లు చేస్తూ, పెట్టుబడుదారులు అయినారు. పెట్టుబడుదారులు రాజకీయనాయకులయినారు. రాజకీయనాయకులయిన దొరలు ప్రభుత్వాలను ఏర్పటు చేసినారు. తొండ మారి వూసరవెల్లి అయింది. భూస్వాములుగా వున్నప్పుడు దొరల దోపిడి, దౌర్జన్యాలు వూల్లకే పరిమితంగా వుండేది. వాళ్లు యిప్పుడు రాజకీయనాయకులై ఏకంగా దేశాన్నే దోపిడి చేసే స్థితికి ఎదిగిపోయారు. ప్రాజెక్టు కూడా వాల్లకే న్యాయం చేసింది. వుత్తపుణ్యానికి పోతయనుకున్న భూములు కోట్లు తెచ్చిపెట్టాయి. కూలిపోయిన యిండ్లకు కూడా వాళ్ల పలుకుబడితో ఎక్కువ పైసలు తెప్పించుకున్నారు.

            వూరిలో సెంటు భూమి లేని పేదలను ఈ ప్రాజెక్టు నిండాముంచింది. ఎకురమో, ఆర ఎకురమో వున్న వాళ్లకు ఆ డబ్బులు ఎటు సాలక అప్పుల పాలయినారు.

            హనుమండ్ల గుడి, గుడివద్ద పెద్ద వేపచెట్టు, సుట్టు బండతో కట్టిన గద్దె, ఆ గద్దే మీద సాయంత్రం పూట షావుకార్లు, పటేండ్లు, దొరలు కూసుండేవారు. ఆ గద్దే కాడికి గాని, గుడి వద్దకుగాని మాల, మాదిగలకు రావడానికి అర్హతలేదు. ఆ గుడికి పోవడానికి మాల, మాదిగలు ఎన్ని పోరాటాలు చేశారో తలుసుకుంటేనే గుండెబరువెక్కుతుంది. ప్రతి దసరాకు ఏదోరకంగా మాల, మాదిగలతో వూరిలోని మిగితా కులాలు లొల్లికి దిగేటివి. లొల్లీలన్ని దొరలు వెనుక వుండి నడిపించేవారు. కులాలమధ్య అంతరాలు సృష్టించి ప్రజలు ఏకం కాకుండా చేసేవారు. గొడవల గురించే ఆలోచిస్తారు. దొరల దోపిడి గురించి ఎవరికి ఆలోచన రాదు. ఈ రకంగా దొరలు తమ పబ్బం గడుపుకునే వారు. తరువాత వూరికి వచ్చిన సంఘాలవల్ల సబ్బండ కులాలు ఒక్కటయ్యాయి. దొరలు వెలివేయబడ్డారు. దొరలను వూరి ప్రజలు తరిమి, తరిమి పొలిమేరలు దాటించారు. మాల, మాదిగలకు గుడికి పోయే రోజులు వచ్చాయి. అయితే అప్పుడూ ఈ ప్రాజెక్టును గాని, ప్రాజెక్టును నిర్మించే ప్రభుత్వాన్ని గాని ఎదురించలేక పోతున్నారు....ఎందుకోమరీ....

            మా వూరి బడి ఎన్నో సంవత్సరాల చరిత్ర గలిగిన బడి, యిప్పుడు వెలవెలబోయింది. బడిని చూస్తే ఎన్ని మధుర జ్ఞాపకాలో గుర్తుకు వస్తాయి. మమ్ములను మనుషులుగా తీర్చిదిద్దిన బడికి కూడా తప్పలేదు ప్రాజెక్టులో మునుగుడు. దాదాపు నలబై, యాబై సంవత్సరాలుగా ఏడవ తరగతికే పరిమితమైన బడిలో యిప్పుడు పదవ తరగతి వరకు వున్నది. దొరల కాలంలో బల్లకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యత యిచ్చే వారు కాదు. పేదవాళ్లు ముఖ్యంగా  మాల, మాదిగలు చదువుకుంటే తెలివిమంతులు అయితారని బడిని అభివృద్దికాకుండా చూసెవారు. బడికోసం వచ్చే పంతుల్లను కూడా వాళ్ల చెప్పుచేతుల్లో పెట్టుకొనేవారు. వాళ్ళ యిండ్లల్లోనే వుంచుకొని తమ పిల్లలకు చదువు చెప్పించుకునేవారు. యిది ఆ రోజుల్లో బడి పరిస్థితి.

            అలాంటి బడి 10వ.తరగతి వరకు అవడానికి ముఖ్యకారకుడు రెడ్డిసారు. ఆయన రాకతోనే వూరి బడి స్థితిగతులు మొత్తం మారిపోయాయి. సారు బడికోసం ఎంత తపన పడేవాడో తలుసుకుంటే చాలా బాధకలుగుతుంది. ఎంతో మందికి కంటు అయి మా బడిని 10వ. తరగతి వరకు తీసుకవచ్చాడు. మా బడితో మొట్టమొదటి సారి తల్లి దండ్రుల కమిటి వేసి నవాడు. ప్రతినెల మీటింగు పెట్టి, వూరిలోని ప్రజలందరికి బడియొక్క స్థితి గురించి చెప్పేవాడు. తల్లి దండ్రులకు పిల్లల చదువు గురించి చెప్పేవాడు. అట్లాగే బడిలోనికి యూనిఫామ్‍ తీసుకవచ్చిన వాడు కూడా రెడ్డిసారే. ఈ విధంగా బడి అభివృద్దిచెందడానికి చాలా ప్రయత్నాలు చేశాడు. 10వ. తరగతి వరకు బడిని అభివృద్ది చేయడం ఒక ఎత్తు అయితే తరగతులు నిర్వహించడం కోసం గదులు నిర్మించడం పెద్ద సమస్య అయ్యింది. ఒక్కొక్క సంవత్సరం ఒక్కోక్క తరగతికి పరిమిషన్‍ రావడం జరిగింది. మొదటగా 8వ.తరగతికి, ఆ తరువాత 9వ.10వ. తరగతులకు పరిమిషన్‍ రావడం జరిగింది. యిప్పుడు ఉపాధ్యాయుల సమస్య మొదలయింది. తరగతులు పెరిగినయి కనుక టీచర్లు కావాలి. ప్రభుత్వం టీచర్లను పంపించేటట్టులేదు కనుక విద్యార్థులకు చదువు విషయంలో యిబ్బందికలుగకుండా బడిలో తల్లి దండ్రులమీటింగ్‍ ఏర్పాటు చేసి ప్రైవేటు టీచర్ల అవసరం గురించి చెప్పాడు. మనకు గవర్నమెంటు టీచర్లను పంపించాలంటే సమయం పడుతుంది. అప్పటిదాక పిల్లలకు చదువు విషయంలో అన్యాయం జరుగుతుంది. కనుక మీరందరు ఒప్పుకుంటే ప్రైవేటు టీచర్లను పెట్టుకుందాం అన్నాడు. మీటింగ్‍లోని తల్లి దండ్రులు కొంత సేపు ఆలోచన చేసి, చివరకు అందరు ఒప్పుకున్నారు. గవర్నమెంటు టీచర్లు, ముగ్గురు, ప్రైవేటు టీచర్లు ముగ్గురు కలిపి బడిని నడిపించారు. ఒక్కొక్క టీచరు మూడు నుంచి నాలుగు సబ్జెక్టులు చెప్పేవారు. అలా చెప్పడంకోసం సార్లు చాలా కష్టపడేవారు. మొత్తానికి బడిని మాత్రం నడిపించేవారు.

            ఇక పోతే గదులు గవర్నమెంటు బడి బిల్డింగ్‍ నిర్మించాలంటే చాలా సమయం పడుతుంది. కనుక మనం తాత్కలికమైన షెడ్లు నిర్మించుకోవాలని అందరం నిర్ణయించుకున్నాము. తక్కువఖర్చుతో షెడ్లు కావాలంటే కర్రతో కూడా షెడ్లు నిర్మించాలి. అలా నిర్మించాలంటే అడవికిపోవాలి. కనుక వూరిలోని పెద్దమనుషులతో ప్రజలతో మాట్లాడి ఎడ్లబండ్లు కట్టుకొని టీచర్లు, రెడ్డిసారు, మోహన్‍సారు, సురేష్‍సారు పిల్లలం, మా తల్లిదండ్రులు, వూరిలోని బడిమీద ప్రేమ వున్న కొంతమంది యువకులు, యిట్లా అందరం కలిసి అడివికి పోయి, వాసాలు, కంకలు, పొరక మొదలైన వాటిని కొట్టుకొని వచ్చాము. మీది కప్పుకోసం వూరిలో చందాలు జమచేసి డాంబరు వట్టలు తెచ్చి కప్పాము. ఈ విధంగా 8,9,10వ తరగతులకు సంబంధించిన షెడ్లు ఏర్పడినాయి.

            10వ తరగతి మొదటి బ్యాచ్‍ మాది. 10వ తరగతికి పరిమిషన్‍  తేవడం కోసం సారు చాలా కష్టపడ్డాడు. అయినా పదవ తరగతికి పరిమిషన్‍ రాలేదు. మేము పదవ తరగతి ప్రైవేటుగా వేరే స్కూల్లో ఎగ్జామ్‍ ఫీజు కట్టి పరీక్షలు రాశాము. మా పదవతరగతి అయినపోయిన తరువాత బడికి 10వ తరగతి పర్మిషన్‍ రావడం జరిగింది. అట్లా మా పదవ తరగతి పూర్తి అయ్యింది.

            ఎన్నో అనుభవాలు నేర్పిన బడిని దాటి ముందుకు పోతే గుండోల్ల మూల, దీన్ని అనుకొని గ్రామపంచాయితి ఆఫీసుంటుంది. వెనుకట ఎందరో దొరలు పాలించినటువంటి ఈ గ్రామపంచాయితి తరువాత వూరితో వచ్చిన మార్పులతో ఆ అధికారం కిందిస్థాయి వాళ్లకు కూడా రావడం జరిగింది. ఎవరు అధికారంలో వున్న ప్రజలకు ఒరిగింది మాత్రం ఏమిలేదు. ఎన్నికలలో గెలిచే అధికారం చేజిక్కించుకున్నవారు దొరల మాదిరి రాజకీయాలనీ చేయడం జరిగింది. వూరిలో కొత్తరకమైన రాజకీయాలు చేస్తూ ప్రజల మధ్య చిచ్చులు పెట్టేవారు. లంపెన్‍ రాజకీయాలు నడిపేవారు. యువకులను రెండు వర్గాలు చేసి లొల్లీలు పెట్టించేవారు. పోలీసుకేసులు పెట్టించేవారు. వూరిలోని పేద ప్రజలు ముఖ్యంగా  మాల, మాదిగలు రెండు పక్షాలుగా విడిపోయారు. ఒకటి పాలక పక్షం, రెండోది ప్రతిపక్షం. ఈ ప్రతిపక్షానికి నాయకత్వం వహించేవ్యక్తి పాలక పక్షంలోని వ్యక్తి మీద వాళ్ల మనుషుల మీద ఎప్పుడూ ఆరోపణలు చేస్తూ వాళ్లమీద ప్రజలకు పూర్తి వ్యతిరేకం వచ్చేటట్టుగా చేసేవాడు. సర్పంచ్‍ విల్ల మీద కేసులు బనాయిస్తు పోలీసుల ద్వారా వేధింపులు చేపించేవాడు. సర్పంచి చేసిన కొన్ని స్కాంలు ఋజువు కావడం జరిగింది. మెల్లెమెల్లగా సర్పంచి మీద ప్రజలకు వ్యతిరేకత ఏర్పడ్డది. దీనిని ఆసరచేసుకొని ప్రతిపక్షంలోని వ్యక్తి సర్పంచిని ప్రజల మధ్య నిలవకుంట చేసినాడు. యిట్లా కొట్లాటలు జరుగుతుండగానే ఎలక్షన్లు రావడం, మల్లా ఈ యిద్దరు వ్యక్తులే పోటిలో వుండటం జరిగింది. సర్పంచి మీద వున్న వ్యతిరేకత అతను ఓడిపోవడం జరిగింది. ప్రతిపక్షంలోని నాయకుడు పాలకపక్షం లోకి రావడం జరిగింది. అధికారమార్పిడి జరిగింది.

            కొన్ని రోజులకు వూరికి యిసుక టెండర్‍ రావడం జరిగింది. వూరిని అనుకొని గోదావరి వుండటం అండ్ల విపరీతమైన యిసుక వుండటంతో యిసుక కాంట్ట్రర్లకు యిక్కడి యిసుక మీద కన్ను పడ్డది. ఎలాగైనా యిసుకను యిక్కడి నుంచి తీసుకపోవాలి. అనుకున్నారు. అయితే కొంత మంది యువకులు యిసుక తీయడాన్ని వ్యతిరేకించారు. యిసుక తీస్తే భూగర్భ జలాలు యినికిపోతాయని యువకులు వాదించేవారు. ఫలితంగా తాగునీరు, సాగునీరుకు చాలా ఇబ్బందులు వస్తాయని కొందరు యువకులు ప్రజలకుచెప్పేవారు. యిసుక టెండరు కోసం వచ్చిన కాంట్రక్టరుతో యువకులు కొందరు  గొడవపడ్డారు. యిట్లా గొడవలు జరుగుతుండగానే కాంట్రక్టర్‍, ఎవరితోనైతే పనిసులబంగా అయితదో వాన్నే పట్టుకున్నాడు. ఆ వ్యక్తీ మా వూరి కొత్త సర్పంచి యిట్లా మా వూరి సర్పంచి కాంట్రక్టర్‍ యిచ్చే కమిషన్లకు కక్కుర్తిపడి మా వూరిని, మన్ను పాలు చేశాడు. వూరిలోని ప్రజలు, యువకులు, ఎంత ఆశతోటి గెలిపించుకున్నారో, అంతా నిరాశే మిగిలింది.

            ప్రజల మర్మం తెలిసిన సర్పంచి వాళ్లను ఎట్లా మాయల పడగొట్టాలో అట్లా పడగొట్టాడు. యిక్కడ వున్నటువంటి పెద్ద సమస్య ఏందంటే! మా వూరి యువకులు బొంబాయిలాంటి ప్రదేశాలకు పనికోసం వలస వెల్లేవారు. అటువంటి పాయింట్‍ను పట్టుకున్న సర్పంచి యువకులను మచ్చిక చేసుకొన్నాడు. ఒక రోజు గ్రామ పంచాయితికాడ మీటింగ్‍ ఏర్పాటు చేశాడు. మీటింగుకు వచ్చిన ప్రజలనుద్దేశించి! చూడుండ్లి....మనకు యిసుక టెండరు పడుతే మన బతుకులు బాగుపడుతయి, మీ రందరు బొంబాయికి వలస పోవడం బందు అయితది. అట్లాగే మన గ్రామ పంచాయితికి నిధులు కూడా వస్తాయి. ఆ నిధుల ద్వారా మన గ్రామ పంచాయితిని అభివృద్ది చేసుకోవచ్చు. అని చెప్పుకొచ్చాడు. అయితే చాలా మందికి చాలా అనుమానాలున్నాయి. కొంత మందియువకులు వ్యతిరేకించారు. కానీ ఫలితం లేకుండా అయిపోయింది. ఎందుకంటే చుట్టుపక్కల వూల్లల్ల యిసుక టెండర్లు నడుస్తున్నాయి. పనికిపోయిన కూలీలకు రోజువారి కూలికంటే ఎక్కువగానే పైసలు రావడంతో మా వూరి ప్రజలకు కూడా టెండర్‍ అయితేనే బాగుండు అనుకున్నారు. మొత్తానికైతే మా వూరి యిసుకటెండరు పట్టిన కాంట్రక్టరు పనులు ప్రారంభించాడు.

            యిసుక పనులు జోరుగా నడుస్తున్నాయి. ప్రజలచేతుల్లో పైసలు గలగల మంటున్నాయి. వూరికి బ్రాండిషాపులు వచ్చాయి. యిసుక పనులకు పోయిన కూలీలు ఎక్కువగా మధ్యానికి అలవాటు పడ్డారు. కూలికి పోతే వచ్చిన డబ్బులను మధ్యం షాపులకు దారబోసేవారు. వూరిలోని యిసుకంతా పట్టణాలకు తరలిపోయింది. కాసులు కాంట్రక్టర్‍ జేబులు నిండాయి. కమీషన్లు సర్పంచికి దక్కాయి. ప్రజలకు మాత్రము కష్టం తప్పా ఏమి మిగులలేదు. గోదావరిలోని యిసుక తీయడంతో వ్యవసాయ బావులు, తాగునీటి బావులు ఎండిపోయినాయి. ఫలితంగా పంటలు పండకుంట అయినాయి. వూరిలో గోరమైన కరువు తాండవించింది. యిట్లా నడుస్తున్న క్రమంలోనే వూరిని ప్రాజెక్టు కింద లేపుతమని అధికారులు వచ్చారు. ప్రజలకు ఏం అర్థం కాని అయోమయస్థితి ఏర్పడ్డది. ప్రజలంతా పిసపిస అయితండ్లు. యిలాంటి అయోమయ పరిస్థితిలో ప్రజలంతా ఒక్క నిర్ణయానికి వచ్చారు. వూరికి వచ్చే సర్వేర్లను అడ్డుకోవాలి అనుకున్నారు. మన వూరు మునుగుతే మనం బతకలేము. గుట్టకొక్కలం, చెట్టుకొక్కలం అయితం, ఆగన్నపక్షులం అయితం, అనీ అందరు సర్వేర్లను వూరికి రానీయద్దని నిర్ణయించుకున్నారు.

            వూరికి వచ్చిన సర్వేర్లను ప్రజలు అడ్డుకున్నారు. ఏం చేయలేక సర్వేర్లు తిరిగివెళ్లిపోయారు. అయితే అధికార్లు సర్పంచితోని మంతనాలు జరిపి వూల్లోకి వచ్చారు. మళ్లా యిప్పుడు కూడా ప్రజలు ప్రతిఘటించారు. అయితే సర్పంచి కలిపించుకొని, ప్రజలారా సూడుండ్లి ప్రాజెక్టు అనేది మనం కట్టేది కాదు. యిది సర్కారు నిర్ణయం కావున మనమందరం దీనికి సహకరించాలి. అందుకు తగ్గట్టుగా మనకు నష్టపరిహరం యిప్పిస్తాను. భూములు పోయిన వాళ్లకు పైసలు యిస్తారు. అని అన్నాడోలేదో ప్రజల నుంచి ఒక్కసారి లొల్లి మొదలయింది. మందిలో నుంచి ఎవరో లేచి మాకు భూములకు పైసలు  వద్దు, భూములకు బదులుగా భూములు యిప్పించుండ్లి, అని అన్నాడు. మేము మా తాతల ముత్తాతల నుంచి గీ భూమినే నమ్ముకొని బతుకుతున్నాము. మాకు భూమి లేకుంటే మేము బతకలేము. అని లొల్లి పెట్టారు. అప్పుడు ఒక అధికారి కలిపించుకొని సూడుండ్లి మీరు మాకు యిష్టమున్నా లేకపోయినా భూములు యివ్వాలి. లేకపోతే సర్కారు పోలీసులను పెట్టి జబర్దస్తిగా భూములు గుంజుకుటుంది. ఆ తరువాత మీ యిష్టం అన్నాడు. మా భూములను గుంజుకోవడానికి వాడెవడు. యిది ఎవరి జాగీరుకాదు. ఎట్లా గుంజుకుంటరో మేము చూస్తం అని ప్రజలన్నారు. గుంపులో నుంచి ఒక్క ముసల్ది లేసి సర్పంచి కెల్లి సూసి, ఏమయ్యా! బెల్లంకొట్టిన రాయోలే సూత్తన్నవ్‍, ఏంది మన బతుకులన్నది? ఆ మాటలకు సర్పంచి ఏం మాట్లాడకుండా నేల చూపులు చూస్తండు. అప్పుడు ఒక్క యూవకుడు లేసి యింకా సర్పించి ఏంది గిర్పంచేంది, వాడు ఎప్పుడో అమ్ముడు పోయిండు. అని కుండ బద్దలు గొట్టినట్టున్నడు. ఆ మాటలకు కూడా సర్పంచి ఏం మాట్లాడలేదు. అధికార్లు, సర్పంచి ఏం మాట్లాడలేదు. అధికార్లు, సర్పంచి, ప్రజలు ఎటొల్లటు వెల్లిపోయిండ్లు.

            మల్లా తెల్లారి అధికార్లు పోలీసులను తీసుకొని వచ్చారు. ప్రజలు ప్రతిఘటించారు. పోలీసులు లాఠిచార్జి చేశారు. ఒక్క సారిగా కొట్టుకొల్లు, మొత్తుకోల్లు. లాఠీలు పెడీలు, పెడీలుమని ప్రజల మీద తిరిగాయి. ఎవలయితే ఎక్కువగా మాట్లాడిండ్లో వాళ్ల మీద కేసులు అయినయి.

            యిట్లా ఒక్క వారం రోజులు గడిచిన తరువాత వూరికి మళ్లా అధికార్లు, పోలీసులను తీసుకొని వచ్చారు. కాకపోతే యిప్పుడు రాయబారిగా ఆర్డివో వచ్చాడు. ఆర్డివో సర్పంచి ద్వారా వూరిలో మీటింగు పెట్టించాడు. జమ అయిన ప్రజతోని ఆర్డివో యిట్లా చూడండి! మీరు పంతానికి పోతే ఏంరాదు. గవర్నమెంటు యిచ్చే కాంపన్‍జేషన్‍ తీసుకొని మాకు సహకరించండి. అన్నాడు. మీరు సహకరిస్తే మీమీద పెట్టిన కేసులు ఎత్తివేస్తం, అన్నాడు. అయితే చేసేది ఏమిలేక విసిగిపోయినటువంటి ప్రజలు సరే అన్నట్టుగా తలలూపారు.

            సర్వేర్లు సర్వేచేయడం ప్రాంభించారు. సర్వేలల్లో కూడా చాలా అవకతవకలు జరిగాయి. వున్న వాళ్లు పైసలు బెట్టి వాళ్ల యిండ్లకు ఎస్టిమేషన్లు ఎక్కువగా వేపించుకున్నారు. మరో కొత్త విషయం ఏందంటే? వూరికి దొరలు రావడం, వారి యొక్క యిండ్లను దగ్గెరవుండి, తమ పలుకు బడితో ఎక్కువ ఎస్టిమేషన్లు తెప్పించుకోవడం జరిగింది. వుత్తపుణ్యానికి పోతయనుకున్న భూములకు కోట్లు రావడం దొరలకు సంతోషకరమైన విషయం. యిట్లా వాళ్ల భూమలకు, యిండ్లకు కోట్లు రావడం జరిగింది.

            మామూలు యిండ్లున్న పేద ప్రజలకు చాలా తక్కువగా పైసలు రావడం జరిగింది. అయితే ఏం చేయలేక ప్రజలు నోర్లు మూసుకున్నారు.

            ప్రజలల్లో ఒకరకమైన అసహనం ఏర్పడ్డది. అన్నలు జెండలు పాతిన భూములన్నీ దొరలకు పిల్లలు జేసి పైసలు తెచ్చిపెట్టే, ఎప్పటికైనా దొరలు, దొరలే అనుకున్నారు. కొంతమంది మాత్రం అన్నలు భూములల్లా జెండాలు పాతి దున్నుకోండ్లంటే ఎవరన్న ముందుకువచ్చిండ్లా? మన చేతకాని తనానికి వాళ్లనంటే ఏం లాభం అనుకున్నారు.

            దొరలు మాత్రం విజయగర్వంతో మీరు మమ్ములను ఏం చేయలేరు? మాకు అండగా గవర్నమెంటున్నది. పోలీసులున్నరు. అని వాళ్లకే వాళ్లే అనుకుంటా వూరిమీద కోపంతో వెళ్లిపోయారు.

            మా వూరి సర్పంచికి కూడా లాభం బాగానే జరిగింది. తనయొక్క యిల్లుకు ఎస్టిమేషన్‍ ఎక్కువగా ఏపించుకున్నాడు. కుక్కపేరునక్కపేరు బెట్టి కూలి వేతనాలు దొబ్బాడు. యిట్లా సర్పంచి కోట్లు గడించాడు. యిప్పుడు అతనికి ఇరువై ముప్పైమంది మనుషులు. యిప్పుడు వూరికి నయా దొర అయ్యిండు.

 

            ‘అధికారం డబ్బు, పలుకుబడి  ఎవరి దగ్గెర వుంటుందో వాడే దొరఎంంతో మంది కరుడుగట్టిన భూస్వాములను, నరహంతక దొరలను వూల్లల్లనుంచి తరిమి కొట్టిన ప్రజలు ఈ నయా దొరకు ఏ విధంగా గుణపాఠం చెప్పుతారోమరి చూడాలి.

            ఈ జ్ఞాపకాలన్ని గుర్తుకువచ్చేటప్పటికి నా గుండె మొద్దు బారిపోయింది. అయినా సరే ముందుకే పోవాలి. యిట్లా ఆలోచిస్తూ! గ్రామపంచాయితి దాటిపోతున్నా నాకు ఎడుమవైపు పడమరదిక్కుగా ఎన్నో బీడు భూములు కనిపించాయి. గ్రామపంచాయితి కాన్నుంచి చూస్తే కంటినదరుకు కనిపియ్యనంత దూరం మొత్తం దొరల భూములే. ఈ భూములల్లో ఎంతమంది రక్తం ఏరులై పారిందో, ఎంతమంది తల్లులను కైకిల్లకు తీసుకపోయి చెరిచారో, ఎంతో మంది ప్రాణాలతో ఈ రూపం తీసుకున్న  భూములు, యిప్పుడు ప్రాజెక్టులో మునిగిపోయాయి. మల్లా ప్రాజెక్టువల్ల దొరలకే లాభం జరిగింది. కొన్ని కోట్ల రూపాయాలు దొరలకు వచ్చాయి.

            అంతా....తల్ల కిందుల సమాజం. ఈ తల్లకిందుల సమాజం సీద అయ్యే వరకు ఈ లోకంలో ఈ దేశంలో పేదలు, కష్టజీవులు, శ్రమజీవులు బతకలేరు....బతకరు.....బతకలేరు....

            యిట్లా నడుచుకుంటూ కొంచెం ముందుకు పోయినకొద్ది  ప్రాజెక్టునీల్లు కనబడుతున్నాయి. ‘‘ప్రాజెక్టు మున్నుతిన్న మంజేరుగున్న తీరుగాకనపడుతంది’’ ఈ నీల్లను చూస్తే ఒకపక్క సంతోషం, యింకోపక్కబాధ. ఈ నీల్లు ఎవరికి వుపయోగపడుతున్నాయి. యిక్కడి భూములను, మనుషుల బతుకులను, సర్వం మింగిన ప్రాజెక్టు యిక్కడి ప్రజలకు మాత్రం వుపయోగపడదు. ఎక్కడో రెండు, మూడు వందల కిలోమీటర్ల దూరంలో వున్న పెద్దనగరాలకు వుపయోగపడుతున్నాయి నీల్లు. మా పక్కనే పెద్ద సముద్రం లెక్క ప్రాజెక్టువుంటుంది. మాకు మాత్రం తాగుదామంటే గుటికెడు నీల్లుండవు. మా ఒక్క  గుంటెడు భూమిని కూడా ఈ నీల్లు తడుపవు. మాకు ఎంత మాత్రం వుపయోగపడని ఈ ప్రాజెక్టు మాకెందుకు? ప్రాజెక్టులకు భూములు యివ్వడమంటే తాము సచ్చి యింకొకరికి నీల్లు యివ్వడమే. యిది ఈ దేశంలో ప్రాజెక్టుకింద భూములు పోయిన ప్రజల దుస్థితి.

            యిప్పటికైనా ప్రభుత్వాలు కల్లు తెరిసి ప్రాజెక్టు చుట్టుపక్కల వున్న చెరువులకు పంపింగ్‍ ద్వారా ప్రాజెక్టునీల్లు పంపించి స్టోరేజ్‍ చేసి రైతులకు వుపయోగపడేవిధంగా చేయాలి. యిట్లా చేస్తే పంటలు పండే అవకాశం వుంటుంది. అలాగే ప్రాజెక్టు చుట్టు పక్కల ప్రజలకు తాగునీరిందంచాలి.

            చీకటి అయితంది...నేను తిరుగు ప్రయాణమయ్యాను. ఆ సూర్యుడు చీకటిలోకి ఎట్లా వెళ్లిపోతున్నాడో నా మనసు కూడా దు:ఖం అనే చీకటిలోకి వెళ్లి పోతుంది. ‘‘అస్తమించిన సూర్యుడు వుదయించకమానడు. అట్లాగే చీకటితో గడ్డకట్టుకపోయిన నా హృదయం వెలుగునివ్వక మానదు

కథలు

అనుబంధాలు 

మీ అక్క ఊర్లోకి వచ్చారటండీ. బజారులో రవి కనపడి చెప్పాడుఅనిత  చెప్తుంటే అభావంగా వింటూ ఆహాఅన్నాను. ముఖంలో భావాలు పసికడితే ఎప్పుడూ డబ్బుల గురించే కాదు, బంధాలు, బాధ్యతల గురించి కూడా ఆలోచించాలిఅంటూ మళ్ళీ నాకు పాఠాలు చెప్పటం మొదలు పెడుతుంది. ఆ మాటల్లో నిజాలు కాదనలేను, అవుననే పరిస్థితి లేదు అందుకే మౌనం వహించటం ఉత్తమం అని ఊరుకున్నాను.

మౌనంలో భావాలు అనితకి బాగా అర్ధం అవుతాయి. అందుకే తానూ ఇంకేం మాట్లాడకుండా వెళ్ళిపోయింది. అక్క... పోయిన నాన్నా, అమ్మల గుర్తుగా నాకు ఈ లోకంలో మిగిలిన ఒకే ఒక బంధం. నా కన్నా పది, పన్నెండు సంవత్సరాలు ముందు పుట్టింది. రక్త సంబంధం అయినా ఆర్ధిక అసమానతల ముందు నిలబడలేదు అని అక్కను చూసే నేర్చుకున్నాను. 

నాన్న ఆ రోజులలో అక్కకి వైభవంగా పెళ్లి చేశారు. అప్పులే తెచ్చారో, ఆస్తులో అమ్మారో తెలిసే వయసు నాకు లేదు, తెలుసుకోవాలనే ఆలోచన పెళ్లి వయసులో ఉన్న అక్కకి రాలేదనుకుంటాను. కాన్వెంట్ లో చదివే నా చదువు ప్రభుత్వ బడులలోకి ఎలా వచ్చిందో, ఇంజనీరింగ్ చదవాలనే ఆశ కనీసం డిగ్రీ పూర్తవుతే చాలనే నిరాశగా ఎప్పుడు మారిందో తెలియనే లేదు.

తెప్పరిల్లేసరికి, అమ్మ, నాన్న గోడ మీద చిత్రాలుగా, అక్క అక్కడ అమెరికాలో, ఇక్కడ నేను అద్దె ఇంట్లో ఇద్దరు పిల్లల సంసారాన్ని ప్రైవేట్ ఉద్యోగంతో ఈదుతూ మిగిలిపోయాము. ఎప్పుడైనా ఊరికి వస్తే అక్క వాళ్ళ అత్తగారి ఇంట్లోనే దిగుతుంది ఇంటికి అలా వచ్చి ఇలా వెళ్తుంది, అక్కడ నుంచి తెచ్చిన చాక్లెట్లు, బిస్కెట్లు పిల్లలకి ఇస్తుంది.

అక్క బాగున్నందుకో, నేను బాగా లేనందుకో తెలియదు, అక్క వస్తే ఏదో తెలియని బాధ. అనితకి మాత్రం ఇవేం పట్టవేమో. అక్క ఊరిలోకి వచ్చిందని తెలిస్తే చాలు ఇంట్లో పిండి వంటలు, చెయ్యటం మొదలు పెట్టేస్తుంది. ఆవిడ ఇంటికి వచ్చి ఉండే పది నిమిషాలలోనే సకల మర్యాదలూ చేసి చీర సారెలు, పిండి వంటలు, పచ్చళ్ళు ఇచ్చి పంపిస్తుంది. అక్క వచ్చిందంటే అనిత  చేసే హడావుడి అంటే నాకు భయం. ఆ నెల మళ్ళీ లోటు బడ్జెట్తో మిగిలిపోవాలని. అనిత  మాత్రం పుట్టింటికి వస్తే ఆ మాత్రం చెయ్యకపోతే ఎలా అంటుంది. చెప్పద్దూ అందరి భార్యల్లా నా భార్య గయ్యాళిలా, అసూయతో ఎందుకుండదు అనిపిస్తుంది ఈ విషయంలో మాత్రం. ఇప్పుడు మళ్ళీ నాకు ఖర్చు…. అనుకుంటూ కుర్చీలోంచి లేచాను.

ఆఫీస్ లో పరధ్యానంగా, యాంత్రికంగా పని చేసుకుంటుంటే అనిత  ఫోన్. సాయంత్రం అక్క వస్తారట తొందరగా రండి అని. రెండు రోజులుగా ఇంట్లో పచ్చళ్ళు, పిండి వంటల వాసనలు వస్తూనే ఉన్నాయి. అక్క కోసం పక్కింట్లో వాయిదాల మీద తెచ్చిన, నా జీతంలో సగం ఖరీదు చేసే చీరని కూడా నా కళ్ళు చూసి గుండెని ఓదార్చాయి. నిట్టూరుస్తూ లేచాను పర్మిషన్ తీసుకోటానికి.

ఇల్లు చేరే సరికి అక్క వచ్చి ఉంది. ఏరా ఎలా ఉన్నావు అంటూ పలకరించింది. ఇల్లంతా చూస్తూ దరిద్రాన్ని కొలుస్తున్నట్లు అనిపించింది. అనిత  మర్యాద చెయ్యటంలో మునిగిపోయింది. అక్క కబుర్లు మాత్రం బాగా చెప్తుంది గలగలా.  అలా వింటూ కూర్చున్నాను.

ఇంతలో ఇంటి యజమాని వచ్చాడు. ఇల్లు అమ్మాలనుకుంటున్నాను, మీరు ఖాళీ చెయ్యాల్సి ఉంటుంది అని చెప్తుంటే గుండెల్లో రాయి పడింది. అక్క ముందు తల కొట్టేసినట్లు అయ్యింది. అన్నిటికి సౌకర్యంగా, దాదాపు పెళ్ళైనప్పటి నుంచి ఉంటున్న ఇల్లు. పిల్లల చదువులు, డబ్బు సర్దుబాటు, ఇల్లు మారటంలో కష్టాల గురించి అనిత చెప్తుంటే అక్క ముభావంగా టక్కున లేవటం చూసి ఎక్కడో చివుక్కుమంది. అక్క బయలుదేరుతుంటే కారు శబ్దం కంటే, బంధాల దారప్పోగు తెగిపోతున్న చప్పుడు గట్టిగా వినిపించింది.

అక్క వెళ్లిన మూడు, నాలుగు రోజుల తరువాత ఇంటికి రాగానే అనిత  ఏదో కవర్ తెచ్చి ఇచ్చింది. తెరిచి చూస్తే  ఉత్తరం. " తమ్ముడూ , నా తమ్ముడికి సహాయం చెయ్యండి అని నా భర్తని అడగటానికి అహం అడ్డం వచ్చింది ఇన్నాళ్లు. ఇంటికొచ్చి వెళ్ళినప్పుడల్లా బాధతో వెళ్లేదాన్ని. మీకు భారమేమో అని ఎప్పుడూ పట్టుమని నాలుగు రోజులు మీ ఇంట్లో ఉండలేకపోయాను. నాన్న పెళ్లి కానుకగా పసుపు, కుంకుమ కింద నాకు ఇచ్చిన స్థలం అమ్మటానికి వచ్చాము ఇప్పుడు. అంటే ఇది అచ్చంగా నా  డబ్బు. డబ్బు పంపిస్తున్నాను. అనిత పేరున ఇల్లు కొను. పుట్టింట్లో ఇప్పుడు నాకు ఉన్న అమ్మకి ఇంతకంటే ఏం చెయ్యాలో నాకు తోచలేదు. ఆశీస్సులు".  నాలుగే నాలుగు ముక్కలు ఉత్తరంలో.  అభావంగా ఉండటం బహుశా మా కుటుంబ లక్షణమేమో. అక్క ఎప్పుడూ ఏ భావాలు ముఖంలో చూపించలేదు.

తలెత్తి చూస్తే అనిత  నన్నే చూస్తోంది. నా మొహంలో ఆనందం, ఆశ్చర్యం, అపనమ్మకం లాంటివి ఏవైనా ఇప్పుడైనా కనిపిస్తాయేమో అని.  క్షేమంగా చేరానని అక్క ఫోన్ చేసిందాఅని ఎన్నడూ లేని విధంగా నేను అడుగుతుంటే నా గొంతు నాకే కృతకంగా వినిపించింది. నవ్వుతున్నాయో, ఎగతాళి చేస్తున్నాయో తెలియని అనిత  కళ్ళల్లోకి చూడలేక నేనే కళ్ళు దించేసాను.

 

 

కథలు

చాందిని 

హలో ..!

వరలక్ష్మి గారేనా మాట్లాడేది..??

హా..!!  అవును, మీరు..? అంటూ..సందేహం నిండిన గొంతుతో అడిగింది వరలక్ష్మీ,

" మేడం మేము సంపత్ హాస్పిటల్ నుంచి మాట్లాడుతున్నాము, సుకుమార్ మీ అబ్బాయే కదా ..! ఆక్సిడెంట్ కేస్ ..! అతను ఇప్పుడు ఐ.సి.యూ లో ఉన్నారు, మీరు  వెంటనే రండి అని చెప్పి ఫోన్ పెట్టేసింది హాస్పిటల్ రిసెప్షనిస్ట్.

 

 షాకింగ్ న్యూస్ వినడంతో, వరలక్ష్మీ కి కాళ్ళూ చేతులూ ఆడటం లేదువెంటనే భర్త కి ఫోన్ చేసి విషయం చెప్పి హాస్పిటల్ కి రమ్మని, తాను ఆటోలో బయలుదేరి వెళ్ళింది.

 

ఎమర్జెన్సీ వార్డు వద్దకు వెళ్లి విచారిస్తే వాళ్ళ అబ్బాయి రెండవ అంతస్థు ఇరవై ఏడో నెంబర్ గదిలో ఉన్నారని తెలిపినారో.. లేదో..!, పరిగెడుతూ క్షణాల్లో కొడుకు ఉండే గదిని చేరుకుంది, ఎదురుగా చూస్తే  సుకుమార్ కి రక్త దానం జరుగుతోంది, రక్తం ఇస్తున్నది తనకు తరచూ కనబడే చాందిని, ఆమెను చూసిన వెంటనే  ఒక్కసారిగా కోపంతో ఊగిపోయింది వరలక్ష్మి, అక్కడున్న నర్సును తిడుతూ రక్తం ఇస్తున్న ఆమె దగ్గరకు వెళ్లి.."చీ చీ నువ్వెంత..? నీ బ్రతుకు ఎంత.? నీలాంటి వారి రక్తం మా అబ్బాయిలో ప్రవహిస్తే వాడు కూడా నీలా నీచంగా ఐపోతాడుఅని కేకలు వేస్తూ, మా అబ్బాయికి  వచ్చే నెల పెళ్లి ఇలాంటి వారి రక్తం మా వాడిలో ప్రవహిస్తే వాడి భవిష్యత్ ఏమిగానూ..? అని చిరాకు పడుతూ... సుకుమార్ చేతికి పెట్టిన రక్త దానం జరిగే పైపును తొలగించేసింది, ఈమె రక్తం మా వాడికి వద్దు అంటూ బిగ్గరగా అరిచింది వరలక్ష్మి.

 

                                                                       *      *      * 

తిరుపతి టౌన్ క్లబ్ ఎదురుగా ఉన్న మలబార్ జ్యూవెలరీ వద్ద ఒక షేర్ ఆటో ఆగింది, అందులోంచి ఒక దేవకన్య లాంటి చాందిని దిగి షాప్ లోకి వెళ్తోంది , ఆమెతో పాటు వచ్చిన స్నేహితురాళ్లు వేస్తున్న జోకులకి వాళ్లంతా నవ్వుల పువ్వులను ఆ ప్రాంతమంతా జల్లుతున్నారు, ఒక్కసారిగా పెద్ద కేక వినబడటంతో వెనక్కి తిరిగి  చూస్తే  ,మహతి సెంటర్  వద్ద ఉన్న ఎన్.టి.ఆర్ విగ్రహం వద్ద బైక్ పై వెళ్తున్న వ్యక్తిని వెనుక నుంచి వస్తున్న కార్ ఢీకొట్టి ఆగకుండా వేగంగా వెళ్లిపోయింది,అందరూ సినిమా చూస్తున్నట్టు చూస్తున్నారే తప్ప ఎవరూ అతనికి  సాయం చేసి  ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లే ప్రయత్నం చేయడం లేదు , రక్తం ఎక్కువగా పోతోంది, వెంటనే అక్కడికి చేరుకొని అతన్ని లేపి ఆటోలో ఎక్కించుకుని సంపత్ హాస్పిటల్లో  జాయిన్ చేసారు చాందిని మరియు వారి స్నేహితురాళ్లు, వాళ్ళను అభినందించిన డాక్టర్  "మీరు కొద్దిగా లేట్ చేసినా ఈ అబ్బాయి ప్రాణాలు దక్కేవి కాదు ..కానీ ...! కానీ...! "అని నీళ్లు నమిలాడు డాక్టర్, వెంటనే చాందిని స్పందిస్తూ. " ఏమి డాక్టర్ ..? మీరు ఎదో చెప్పాలని అనుకుంటున్నా చెప్పడం లేదు , అతనికి ప్రాణభయం లేదు కదా..?? " అని అడిగింది .

"రక్తం ఎక్కువ పోయింది, కనుక పెద్ద ప్రమాదం తప్పినా కండీషన్ కొద్దిగా సీరియస్ గా ఉంది, అతని బ్లడ్ గ్రూప్  o-ve,  అది ప్రస్తుతం మన హాస్పిటల్ లో లేదు, తిరుపతి మొత్తం సమాచారం ఇచ్చాము కానీ దొరకలేదు, గంటలో మనం రక్తం ఎక్కించకుంటే అతను మరణిస్తాడు, వాళ్ళ ఇంటికి కాల్ చేసి రమ్మని చెప్పినాము,వాళ్ళు వచ్చాక రక్తం అవసరం అని వారికీ ఒక మాట చెప్తే వారి ప్రయత్నం వాళ్ళూ చేస్తారు "  అన్నాడు డాక్టర్.

 

సర్ నా రక్తం కూడా O -ve  వీలైతే నా రక్తం తీసుకోండి సర్ అని మెరిసిన కళ్ళతో వెంటనే చెప్పింది చాందిని, అవునా అయితే ఇంకెందుకు ఆలస్యం అంటూ చకచకా ఏర్పాట్లు చేసుకున్నారు..రక్త దానం జరుగుతోంది.

                                                                           *   *   *

 

కేకలు విన్న డాక్టర్ ఏమైందో అని సుకుమార్ బెడ్ వద్దకు చేరుకున్నాడు,అక్కడ ఉన్న నర్స్ ని ఉద్దేశించి " ఎం జరుగుతోంది ఇక్కడ..??ఏంటి ఈ న్యూసెన్స్..??చాందిని ఎక్కడికి పోయింది..??" అంటూ ప్రశ్నల వర్షం కురిపించాడు డాక్టర్సర్...ఈమె .. పేషంట్ వాళ్ళ  అమ్మ ,చాందిని దగ్గర బ్లడ్ తీసుకోవద్దు అని,బ్లడ్ ట్రాన్స్ఫర్ అవుతున్న పైప్ ను  లాగేసింది సర్ ..అందుకు  చాందిని వాళ్ళ  ఫ్రెండ్స్ అవమానముగా భావించి , చాందిని ని బలవంతంగా తీసుకెళ్లిపోయారు  సర్ " అని వినయంగా సమాధానం చెప్పింది డ్యూటీ నర్స్.

 

ఎమ్మా..?? అసలు మీ అబ్బాయి  కండిషన్ అసలు మీకు తెలుసా ..? రక్తం ఎక్కించకుంటే మీ అబ్బాయి మీకు దక్కడు, కండిషన్ చాలా సీరియస్ గా ఉందిమీ ప్రాబ్లమ్ ఏంటి..?? అని కోపంగా అడిగాడు డాక్టర్, సర్ మా అబ్బాయికి ర్

వచ్చేనెల పెళ్లి, ఇప్పుడు ఇలాంటి వాళ్ళ రక్తం ఎక్కిస్తే రేపు అతని భవిష్యత్ ఏమి గానూ..?? అంటూ కంగారుగా అడిగింది సుకుమార్ తల్లి వరలక్ష్మి,

 

మీకు చెప్పేది అర్థం అవుతోందా అసలు , మీ కొడుకే మీకు దక్కడు ఈ రోజు రక్తం ఎక్కించకుంటే, అది వదిలేసి మీరు, పెళ్లి ,భవిష్యత్..అంటారేంటి..??  ఇలా అయితే కష్టం మేము మీ  మీ అబ్బాయి ప్రాణాలు కాపాడలేము,మీరు హాస్పిటల్ నుంచి అతన్ని  తీసుకొని వెళ్ళండి, వేరే చోట చూపించుకోండి " అన్నాడు కోపంగా.

 

"సర్ ...అంత మాట అనొద్దు మాకు వాడు ఒక్కగానొక్క బిడ్డ, ఆ చాందిని" హిజ్రా" కదా , ఆమె రక్తం ఎక్కిస్తే  మా అబ్బాయి కి ఏమైనా అవుతుంది అని అలా అన్నాను, అంటే తప్ప మరో ఉద్దేశ్యం లేదు, అని డాక్టర్ కాళ్లపై పడి కొడుకును కాపాడమని వేడుకుంది వరలక్ష్మి.

 

"అయ్యో..మీ సందేహం ఒట్టి భ్రమ, మీరు పిచ్చిపిచ్చిగా ఆలోచించి చాందిని వాళ్ళని పంపేశారు ,మన  అందరిలో ఒకే రక్తం ప్రవహిస్తుంది, రక్తానికి భేదాలు, రంగులు ఉండవు, ఆమె హిజ్రా గా మారడానికి వారిలోని హార్మోన్ల అసమానతలు, పెరిగిన వాతావరణం, మరియు కొన్ని శారీరక క్రోమోసోముల లోపాలు..వాటికీ రక్తం కి సంబంధం లేదు..! ఆమె పూర్తిగా ఆరోగ్యంగా ఉంది, అందులోనూ చాందిని అందరిలాంటి హిజ్రా కాదు, ఆమె కష్టపడి చదివి మందుల వ్యాపారం నిర్వహిస్తోంది, బి.ఫార్మసీ వరకు చదువుకుంది, నాకు చాలా బాగా తెలుసు, చాలా మందిని కాపాడి ప్రాణదానం చేసింది, అలాంటి మంచి మనిషిని మీరు  పంపేశారు , ఇంకో విషయం ఆమె రక్తం ఎక్కించడం వల్ల మీ అబ్బాయికి ఏమి కాదు , ఆమె రక్తం మీ అబ్బాయిలో ఉండేది కొద్దిరోజులే రక్తం వయస్సు 1 రోజు నుంచి 120 రోజుల వరకు ఉంటుంది,మీ అబ్బాయికి హానికరమైన పని డాక్టర్ గా మేము చేయము కదా..! ఆ విషయం అన్నా మీరు ఆలోచించి ఉండాల్సింది మీ అబ్బాయికి తిరుపతిలో ఎక్కడా రక్తం దొరకలేదు అందుకే  మేము చాందిని రక్తం ఎక్కించే ప్రయత్నాలు చేసాము, మీరు మా ప్రయత్నాలు వృధా చేశారు, మీకు ఇప్పుడు ఒకే అవకాశం మాత్రమే ఉంది మీ కొడుకును బ్రతికించుకోవడానికి , అది చాందిని రక్తం మీ అబ్బాయికి ఎక్కించడం ఒక్కటే..!, వాళ్ళు

బాలాజీ కాలనీలో ఉంటారు వెళ్లి తీసుకొని రండి , లేకుంటే మీ అబ్బాయిని ఎవరూ కాపాడలేరు"అని చెప్పి డాక్టర్ వెళ్ళిపోయాడు.

 

అవగాహన లేకుండా ఒక మంచి మనిషిని అవమానించింది అని తనలో తానే కుమిలిపోయింది వరలక్ష్మి, వెంటనే తన తప్పు తాను తెలుసుకొని బాలాజీ కాలనీకి బయలుదేరింది, చాందిని మందుల షాప్ లో బిజీ గా ఉంది,

వరలక్ష్మీ ని చూసిన చాందిని గమనించి కూడా  ఏమి అనలేదు, వెంటనే చాందిని కాళ్ళు పట్టుకొని "అమ్మా..!! చాందిని నీ గురించి తెలీక నిన్ను అపార్ధం చేసుకున్నాను , పిచ్చిపిచ్చిగా ఆలోచించి నిన్ను అవమానించాను ..నన్ను క్షమించి నా కొడుక్కి ప్రాణదానం చేయమ్మా..!! అని కన్నీటిపర్యంతం అయ్యింది.

 

అయ్యో మీరు ముందు నా కాళ్ళు వదలండి..! మీరు పెద్దవారు, నా కాళ్ళు మీరు పట్టుకోవడం ఏంటి..?? ముందు లేవండి అని వరలక్ష్మి ని లేపి పక్కన  కుర్చీలో కూర్చొబెట్టింది.

 

"చూడండి వరలక్ష్మి గారు..మీరు చేసిన అవమానానికి నేనేమి బాధపడలేదు, హిజ్రా గా ఎన్నో అవమానాలు ఎదుర్కొంటున్నాము, మాకు నచ్చిన జీవితం మేము గడపాలని కోరుకోవడం మా ఫరిధిలోని అంశం, మాలో వచ్చిన శారీరక, జన్యు మార్పుల వల్ల ఇలా మేము ఉన్నాము, మా రూపాన్ని ఎగతాళి చేస్తారు,మేము కూడా మనుషులమే కదా.!! కొంతమంది నకిలీ హిజ్రాలు రోడ్ల పై వేధిస్తూ డబ్బులు వసూలు చేస్తారు, కొంతమంది మాత్రం పద్దతిగా జీవిస్తున్నారు, చెట్టును చూసి కాయల రుచిని మనం చూడలేము అలాగే అందరూ మీరు ఊహించినట్టుగా ఉండరు.స్త్రీ గా ఉండటం మాకు ఇష్టం అందుకే ఇలా ఉంటున్నాం ఎన్నో వివక్షలను ఎదుర్కొంటున్నాము. మనుషుల్లో మార్పు వస్తేనే, మాకు గుర్తింపు వచ్చి మా లాంటి థర్డ్ జెండర్లు కూడా గౌరవంగా బ్రతకగలరు.

అందరూ అర్థంచేసుకొని మమ్మల్ని కూడా సమాజంలో ఒక్కరుగా గుర్తింపునిస్తే చాలు"అనింది చాందిని.

క్షమించండి నేను మా గురించి చెబుతూ మీ  గురించి మర్చిపోయా..! ఇంతకీ  మీ అబ్బాయికి ఎలా ఉంది  ఇప్పుడు..?? ఎవరైనా రక్తదాత దొరికారా..?? అని అడిగింది చాందిని, లేదమ్మా..!నన్ను క్షమించి నా బిడ్డను కాపాడేందుకు నిన్ను పిలుచుకొని వెళదాం అని నీ కోసమే వచ్చాను"  అని వరలక్ష్మి అనడంతో ..అయ్యో..! అలాగా వెంటనే  పదండి అంటూ.తన స్కూటీ స్టార్ట్ చేసి ఎక్కండి హాస్పిటల్ కి పోదాం..! అని అనడంతో..చాందినిలో మనసున్న 'దేవత'ని చూసింది వరలక్ష్మి.

 

 

 

కథలు

కొంచెం టైం ఇవ్వాలి కదా!!

నాన్న నిన్నిలా ఎప్పుడైనా ఇన్సల్ట్ చేశారా అమ్మాఅని వైష్ణవి అడుగుతుంటే నవ్వొచ్చింది. ఈ కూతుళ్ళు, భార్య విషయానికి వచ్చినప్పుడు, నాన్న కూడా ఒక మామూలు మగాడే ఆన్న విషయం నమ్మటానికి కూడా యిష్టపడరు ఏమిటో అనుకున్నాను. నా కూతురు, అల్లుడు సాఫ్ట్ వేర్ లో పని చేస్తున్నారు. ఈ కరోనా, లాక్ డౌన్ వల్ల ఇద్దరూ ఇప్పుడు ఇంట్లో నుండి పని చేసుకుంటున్నారు. నిన్న పొద్దున్నే ఇక్కడకు వచ్చేసింది వైష్ణవి. వచ్చిన దగ్గర నుండి అల్లుడు మనీష్ తనకి ఎలా తగనివాడో, వాళ్ళ నాన్నలా మంచిగా ఎలా ఉండడో చెప్తూ, అవసరమైతే విడాకులు తీసుకుంటా అన్నట్లు మాట్లాడుతోంది. వైష్ణవి తెలివి తక్కువది కాదు కొంచెం కోపం ఎక్కువ. స్కూల్ లో, కాలేజీ లో టాపర్, గోల్డ్ మెడలిస్ట్. ఈ తరం పిల్లల్లాగే, చిన్నప్పటి నుండి తనకొక లక్ష్యం ఏర్పరచుకుంది. అది సాధించింది. ఏ రోజూ తనకి నేను సలహా ఇవ్వవలసిన అవసరం రాలేదు. నా వైపు నుంచి తనకు నేను చేసింది ఏదన్నా ఉంది అంటే, ఇంట్లో మంచి వాతావరణం ఎప్పుడూ ఉండేలా, మా భార్యాభర్తల గొడవల్ని పడకగది దాటి బయటకు రానివ్వకపోవటం. అందుకే తన తండ్రి చాలా మంచి భర్త అని అది అనుకోవడంలో ఆశ్చర్యం లేదు.

నాకు తెలిసి అల్లుడు చెడ్డవాడు కాదు. ఈ కరోనా వలన జీతం తగ్గిందని, ఉద్యోగం మారే ప్రయత్నాల్లో ఉన్నాడని, ఈ సమయంలో అది కూడా అంత తేలికగా అయ్యేపని కాదని ఒకసారి వైష్ణవి చెప్పింది. వాళ్ళ గొడవలకి ఈ చిరాకులు కూడా కారణం అయ్యి ఉంటాయి. అది చెప్తున్నది వింటూ ఏమి జరిగి ఉంటుందో ఊహించటానికి ప్రయత్నిస్తున్నాను. విడాకుల విషయం అది ప్రస్తావించినా నాకేమీ భయం వేయలేదు. దాని తెలివితేటలు, విచక్షణ మీద నాకు నమ్మకం. అయినా తరతరానికీ అంచనాలు, విలువలు, మంచీ, చెడూ మారుతూ ఉంటాయి కదా అందుకే నేనేమీ సలహా ఇవ్వట్లేదు. అదెప్పుడూ మనసుతో మాత్రమే కాదు, మెదడుతో కూడా ఆలోచిస్తుంది. ఈ సమస్య నుండి తేలికగా బయటపడుతుందని నాకు తెలుసు. కాబట్టే వాళ్ళ నాన్నకి కూడా ఏమీ చెప్పలేదు నేను.

ఇన్నేళ్ల నుండీ వంట చేస్తున్నావు. ఉప్మాలో నీళ్ళు ఎన్ని పోయాలో మాత్రం నీకు తెలియదు. గ్లాస్ లో పోసియ్యి తాగుతానువెటకారంగా అంటున్న తండ్రిని మొదటిసారి చూస్తున్నట్లు తెలియని భావంతో చూసింది వైష్ణవి. పెళ్లి కాకముందు తండ్రితో పాటు అదీ నవ్వేది. ఎక్కడో గుచ్చుకున్నట్లు ఉన్నా నేను వాళ్ళతో పాటు నవ్వేసేదాన్ని. ఇప్పుడు మాత్రం దాని మొహమే చూశాను. నా కళ్లలోకి చూడలేక కళ్ళు దించేసుకుంది. మొన్న అదేదో వంట పాడు చేసినప్పుడు అల్లుడు చేసిన వెటకారం గుర్తొచ్చి ఉంటుంది. అప్పుడు కూడా ఫోన్ చేసి ఏడ్చేసింది. వెనక నుండి అమ్మలూ సారీ, సారీ అంటూ అల్లుడి మాటలు కూడా ఆ రోజు నాకు వినిపించాయి. మా ఇంట్లో వెటకారాలని, తిట్లని ఫాలో అవుతూ సారీలు వినిపించవని ఈ మధ్య గమనిస్తూ ఉండే ఉంటుంది.

ఈయనను ఆఫీసుకు సాగనంపి, “కాఫీ తాగుతావా వైష్ణవీఅని నేను అడుగుతున్నా పట్టించుకోకుండా టీవి మీద దృష్టి పెట్టిన వైష్ణవిని చూసి నవ్వుకున్నాను. కళ్ళు ఇక్కడ, ధ్యాస తన ఇంట్లో ఉండి ఉంటుందని అర్ధం అయింది. అంట్లు సర్దేసి జ్యోతి కోసం ఎదురుచూస్తూ కూర్చున్నాను. జ్యోతి మా ఇంట్లో పని చేసే పిల్ల. మహా మాటకారి, ఈ మధ్యనే పెళ్లి చేసుకుంది. పాపం కరోనా వాళ్ళ బుజ్జి సంసారాన్ని కూడా బాగానే కష్టపెట్టింది. వాళ్ళ ఆయన పని చేసే హోటల్ మూసేశారు. ఇప్పుడు ఖాళీగా ఉన్నాడు. ఈ పిల్లే నాలుగు ఇళ్ళల్లో పని చేస్తూ, ఏవో చిన్న చితకా పనులు చేస్తూ నెట్టుకొస్తోంది. ఎప్పుడూ ఆలస్యంగా వచ్చేది కాదు. ఈ మధ్య తరచుగా ఆలస్యంగా వస్తోంది.

ఆలోచనలో ఉన్న నేను అంట్ల చప్పుడుకి ఉలిక్కిపడ్డాను. జ్యోతి అంట్లు తోముతోంది. వైష్ణవి ఆ పక్కనే తిరుగుతూ ఉంది. గలగల మాట్లాడే పిల్ల అసలేమీ మాట్లాడట్లేదు. ఏమైంది జ్యోతిఅని అడిగాను. జ్యోతి మళ్ళీ రాము ఏమైనా గొడవ చేస్తున్నాడా? నిన్నేమన్నా పోషిస్తున్నాడా ఏమిటి. ఇంట్లో నుంచి బయటకి పొమ్మను. తిక్క కుదురుతుందిఅంది వైష్ణవి. అదేం లేదక్కా. ఈ మధ్య లాక్ డౌన్ అప్పుడు ఇంట్లోనే ఉన్నాము కదా ఇద్దరమూ. డబ్బుల ఇబ్బంది, పని దొరుకుతుందో లేదో అనే భయం. ఇదే కాకుండా ఎప్పుడూ ఒకరికొరము ఎదురుగా కూర్చోకూడదు అక్కా. మరీ ఎక్కువ దగ్గరగా ఉన్నా ఒకళ్ళంటే ఒకళ్ళకి విసుగు వస్తుంది. దానితో గొడవలు. లాక్ డౌన్ తర్వాత తన ఉద్యోగం పోయింది. అదొక బాధ. ఆ విసుగంతా నా మీదనే చూపిస్తున్నాడుఅంది. అదే చెప్తున్నాను. ఇంట్లోనుంచి పంపించు. తెలిసి వస్తుంది. ఫ్రస్ట్రేషన్ చూపించటానికి నిన్ను ఔట్లెట్ లా వాడుకుంటాడా, అహంకారం కాకపోతేఅంది వైష్ణవి.

చేతులు తుడుచుకుని నేనిచ్చిన కాఫీ తాగుతూ నవ్వేసింది. పురుషోత్తమ్ అయ్యగారితో మాట్లాడాను అమ్మా. వాళ్ళ కారుకి డ్రైవర్ కావాలట. రేపటి నుండే రాముని రమ్మన్నారు. పనిలో పడితే అన్నీ సర్దుకుంటాయి. మనసు కుదురుకోవడానికి, ఉద్యోగంలో కుదురుకోవడానికి రాముకి కూడా కొంచెం టైమ్ ఇవ్వాలి కదాఅంది. దాని ఆత్మ విశ్వాసాన్ని, సమస్యని అనలైజ్ చేసిన తీరుని చూస్తే నాకు ఆశ్చర్యం వేసింది.

సాయంత్రం మొక్కల దగ్గర కూర్చుని టీ తాగుతుంటే, వైష్ణవి వచ్చింది. అమ్మా రేపు నేను ఇంటికి వెళ్తాను, మనీష్ కి కూడా మనసు, ఉద్యోగం కుదురుకోడానికి కొంచెం టైమ్ ఇవ్వాలి కదాఅంది చిన్నగా నవ్వుతూ. నేనేమీ సలహా ఇవ్వలేదు, ఈ సమస్య నుంచి అది తేలికగా బయటపడుతుందన్న నమ్మకం నాకు ఉంది. 

 

 

కథలు

ఉడో

            ‘‘వాడేమో రకరకాల సట్టాలు రకరకాలుగా తేవట్టే... ఈ మల్కనన్న ఓడిపోతడ.. ఓడిపోడ...?’’

            ‘‘ఏమోర ఆనికి ఎదురుగా ఉన్నోల్లు బలం కల్లోల్లు కాదాయే. ఈనికేమో పట్టపగాలు లేకుంట ఆయితన్నయి. ఇగ పోరగండ్లను సూడపోతే ఆడు సావుమంటె ఎనుక ముందాడకుంట సచ్చెటందుకు తయారైతండ్లాయే’’.

            ‘‘ఈసారి బాగ పంచుతండ్లు కింద మీద పడి గెలువల్లని’’.

            ‘‘ఆడు ఎన్ని సేసిన తెలుగు రాష్టంల రాడు, ఓడిపోతడు.’’

            ‘‘ఒక్క తెలుగు రాష్టంలో రాకపోతేనే ఓడిపోతడార. మిగిత రాష్టాలన్ని ఆని మాయలకే ఊగిసలాడవట్టె’’.

            ‘‘ఏమోర కొద్దిగ నకమొకలే అనిపిత్తంది. ఇగ మన రాష్ట నాయకుడు కూడా ఏదో ప్రంటు పెట్టె. గెలుత్తడంటవ?’’

            ‘‘ తేలు మంత్రం తెలువనోడు పాము గు....ల ఏలు పెట్టినట్టున్నది.ఈడ ఏదో బౌరూపుల ఏషం ఏసి గెలిసిండు. కాని ఆయన గొప్పలు ఏమున్నయి. మాటకీరోల్లను, భూతుకోరోల్లను, కొద్దిగ తెలివికల్లోల్లను రకరకాల ఆశ సూపి దగ్గర ఉంచుకున్నడు. సింగిబెంగి ఏగురుతండు. ఈనెది డిల్లిల పప్పు ఉడుకది.’’

            ‘‘ఎందుకో ఈసారి సెయి అత్తది అనిపిత్తంది. అమ్మ ఎంత సెసింది మనకోసం. భూములు ఇచ్చే. కైలాప్‍ ఆపె... ’’ ఇంక అనంగానే మధ్యల సొచ్చి ‘‘ఎనుకట మా తాత గుర్రం ఎక్కితే ముడ్డంత కాయకాసిందని సెప్పకు. ఇప్పుడంత  గడ్డంగాలి... ఆ మాయల పకీరు మాటలతోని గారడి సేత్తండు. ఇన్నవ...’’

            ‘‘అరే ఏం సేత్తెందిర ఆడు, ఆని కాందాను పుట్టక ముందు నుంచి తింటనం కాదుర గొడ్లను. గవ్వి తినద్దనుడేంది. ఎనుకట దేవాన దేవతలే తిన్నరు. ఇయ్యల్ల ఈనే అచ్చి ఆవు తినద్దు. అది గోమాత, దాని ఉచ్చ దాగాలే. అన్ని రోగాలు పోతయి అని ఉనుక దంచుడు దంచుకుంట మన నోటికాడి బుక్కను గుంజుకుంటండు. ఎవ్వని అలువాటు ఆనిది. పచ్చికూర పారేపిత్తదాట ఎండిన కూర ఏడిపిత్తదాట’.  ఎంత రుసిగుంటది. మంచి బలం అది. తినద్దంటడార....!’’ -- చర్చ మంచి వేడిగ సాగుతంది.

            పక్కనే కూర్చున్న ఒక్క యువకుడు ఏం మాట్లాడలేక వారి ప్రతి మాటకు తనకు తానే సమాధానం చెప్పుకుంట మౌనంగ ఉండి వారి ఆసక్తిని ఆసక్తిగా చూస్తున్నాడు.

            గొడ్డు కూర ఆనంగానే ఆ యువకునికి ఒక్కసారి పదేండ్ల కిందటి జరిగిన సంగటనలు యాదికచ్చినై.

            బడికి పోయి అచ్చెటల్లకు మొత్తం మాదిగ గూడెమంత పెద్ద పెద్ద గైల మీద గొడ్డుకూర ఆర్సేసి ఉన్నది. మాదిగ పోరగండ్లంత సంబురపడుకుంట ఉరికచ్చిండ్లు. పుస్తకాల సంచి ఆడపారేసి ‘‘గొడ్డును కోసిండ్లానే అవ్వ’’ అని అడిగిండు.

            ‘‘ఆ గాల్లది దొమ్మచ్చి సచ్చిందాట బిడ్డ. పగటీలి కోసుకచిండ్లు. కూరంత ఇప్పుడే ఆర్సేనిన. కొంత అండిన. ఇగో బొక్కలు పొయి మీద ఏసిన. ఉడుకుతన్నై.....’’

            ‘‘ఉడికనయ, సూడె బొక్కలు?’’

            ‘‘నువ్వు కాల్లైతే కడుకచ్చుకోపో...’’

            దవ్వ దవ్వ ఉరికి అంపుల కాడ లోటతోని కాలు సేతులు కడుకున్నడు సారుకలు సారుకలుగా. ఒక్క బొక్క గిన్నెల ఉడికిన బొక్కలు ఏసి ఇచ్చింది. పొయికాడనే కూసోని తల్లిదండ్రులతోని మంచిగ కంకిండు. రాతిరి కడుపురిండ తిని పన్నరు అందరు.

            రోజులాగే ఈ రోజు కూడ తెల్లారింది. నిదుర లేచి టైంకు బడికి పోదామనుకున్నడు పిలగాడు. తల్లి దండ్రి ఇద్దరు తునుకల గైని బైట ఎండల కట్టిండ్లు.

            ‘‘ఇయ్యల్ల బడికి పోకుర. ఈడ కావలుండు’’.

            ‘‘నేను ఉండ పో. బడికి పోత’’

            ‘‘ఇయ్యల్ల ఒక్కరోజు పోకపోతే ఏం కాదు తియ్యి. ఉండు కావలుండు. నేను కైకిలి పోత. ఒక్కతునుక పోయిందనుకో బిడ్డా, సెముడల్‍ తీత్త అని బెదిరిచింది’’ అవ్వ.

            ‘‘నేనుండనే నా దోస్తుగాల్లంత ఇట్లవడే పోతరు. రేపు బల్లె మల్ల నా మానం తీత్తరు. నేనుండనంటె ఉండ.’’

            ‘‘మానం తీతర? తినంగ మానం అనిపియ్యలేదా..? ముడుసు కొట్టుకొని మూలిగెం తింటివి కదా. బొక్కలు కంకితివి కదా. పిలగాడు ఏం సప్పుడు సెయ్యలే’’.

            తప్పంతా తనదే అన్నట్టు మౌనంగ ఉండిపోయాడు.

 

            సద్దిపెట్టుకొని ఎవ్వల పనులకు ఆల్లు పోయిండ్లు. ఒక్క కట్టె పట్టుకొని పుస్తకాలు ముందటేసుకొని తునుకల కావలున్నడు పిలగాడు సదువుతూ. కాకులు ఎక్కడికెల్లి అచ్చినయో వాసన పట్టుకొని. నిన్న మొన్న సూత్తామంటె ఒక్క కాకి కనిపియ్యలే. ఇయ్యల్ల సూడు ఎగేసుకోని అచ్చినై.

            కావ్‍ కావ్‍ మంటు ఒక్కటే అరుపు. చెట్టమీద ఆలి నాసి పెట్టుకుంట సూత్తన్నై.... పుస్తకం  తెరిచి ‘‘అయ్య అరకతో వచ్చాడు అరుగు మీద పెట్టాడు’’ అంటూ సదివిందే సదువుతాండు ఊగుకుంట. గింతంత కూడ సప్పుడు సెయ్యకుంట కాకులు అచ్చి గైమీద ఆలినై. పిలగాడు తల ఎత్తి సూసెటల్లకు గై మీద కాకులు. ‘‘ఉడో, ఉడో’....అంటూ ఒకటే ఆరుపులు. ఆ అరుపులకు కాకులు లేచి కాళ్ళతోని తునుకలు పట్టుకొని గాలిలోకి ఎగిరికై. అచ్చిన పని చెయ్యకుంట పోతమా...? అన్నట్టు.                  పొద్దందాక ఇదే తతంగం అయ్య అరకతో వచ్చి అరుగుమీద పెట్టుడైతలేదు. కాకులు కొట్టుడైతలేదు. మొత్తానికి పిలగాన్ని నమ్మిచి కాకులు అందిన కాడికి ఎతుక పోయినై.

            మాపటిలి కల్ల పనికి పోయినోల్లు ఇంటికచ్చిండ్లు. పిలగాని డ్యూటి అయిపోయినట్టు చెంగో బిల్ల అని ఉరికిండు. సీకటిపడే ఆల్లకు గైని ఇంట్ల కడుదామని తీత్తె తునుకలు కొన్ని కాకులు ఎత్తుక పోయినై. ‘‘కాకుల కావలుండు మంటే ఏడ ఆడుకున్నవ్‍రా...తునుకలన్ని కాకుల పాలు సేసినవ్‍’’ అని అవ్వ రెండు సరిసింది.

            ‘‘నేను ఎటు పోలేదు నీయవ్వ ఆన్నే కూసున్న సదువుకుంట’’

             ‘‘సదువుల పడి ముక్కలన్ని కాకుల పాలు చేసినవ. దొరుకుతదార కూర’’ అంటూ గైని లోపల కట్టిండ్లు.

            ఇల్లంత ఒక్కటే వాసన. ఎండ సక్కగ కొట్టక మంచిగ ఆరలేదు. తెల్లారి బడికి పోయిండు పిలగాడు. దోస్తులతోని కూసుంటే వాడు ఏసుకున్న బట్టలు కూరవాసన అత్తన్నై. కొద్దిగ ఇజ్జత్‍ అనిపిచ్చి తోటి విద్యార్థులకు దూరం జరిగి కూసున్నడు.

            దీర్ఘాలోచనలో ఉన్న యువకున్ని పిలిచిండు ఒక నడీడు మనిషి. ‘‘ఏమైందిర ఏం నప్పుడు సేత్తలేవు ఏదో ఆలోచనల పడ్డవ్‍’’ అనంగానే బాల్యం నుండి బైటికచ్చిన యువకుడు ‘‘ఏ ఏం లేదన్న మీరే దేశ రాజకీయాలు చర్చిస్తుండ్లు కదా. ఇనుకుంట కూసున్న అంతేనే....’’ బదులిచ్చాడు.

            ‘‘గంత రాజకీయాలు మాకేం తెలుసు కాని ఆడు గట్ల చెయ్యవట్టె ఏం చేసుడంటూ విచారం వ్యక్తం చేసిండు’’                

‘‘అన్నా....! నిజానికి దేశం మొత్తం రేపు ఏమైతదో మంచి మంచి మేదావులకే ప్రశ్నగ మిగిలిపోయింది. హిందు ధర్మం అంటూ మాట్లాడుతూ మనమంత ఐక్యంగ ఉండాలని ఇంట్లకచ్చి రెచ్చకొట్టె ప్రసంగాలు చేత్తండు. పూర్వం జరిగిన పోరాటాల వల్ల ఎంతో కొంత స్వేచ్చగ మనం బతుకుతన్నం. ఇప్పుడు హిందు ధర్మం అని మాట్లాడుతు మను ధర్మశాస్త్రాన్ని అమలు చేయబూనిండు. మనువు చెప్పిన చాతుర్వర్ణంల ఎక్కడ కూడ మనం ఉండం. శూద్రులను, ముస్లీంలను, కన్వర్ట్ క్రిష్టియన్స్ని ఏం చేత్తడో అర్థం అయితలేదు. హిందువునని గర్వించు హిందువుగ జీవించుఅని యావత్‍ దేశాన్ని ఉసిగొలుపుతండు. నిచ్చెన మెట్ల కులవ్యవస్థను తట్టి లేపుతండు. ఆవును దేవతఅన్నడు. కాని పూర్వం మన తాతలు తిండికి లేక పురుగులు పడ్డ గొడ్లు, బర్లు కోసుక తిన్నరు. కొంత పరిస్థితులు మారినంక పండగకో పబ్బానికో కొనుక్కచ్చి కోసుకుంటండ్లు. ఇయ్యల్ల  తినద్దు. తింటే కేసులంటండు. గోమాత దగ్గర మొదలు పెట్టి చాపకింద నీరుల ఏర్పడకుండ మన ఆర్థిక, రాజకీయ, మానసిక, స్వేచ్చల మీద గొడ్డపెట్టుగ మారిండు.

            ఇంక పచ్చిగ చెప్పలంటే మన భాష, మన స్వేచ్చ, మన రాజకీయం, (మనం మనై అనుకునేటివి) మన శరీరం మీద మనకే హక్కులేదు. మనం మనై అనుకునే సకులం మనై కాదు. మనం నవ్విన, ఏడ్చిన, దగ్గిన ఆకరుకు పిత్తిన ఆని లెక్కనే చెయ్యాలే. వాడు ఒదిలే ఊపిరి పీల్చుకుని బ్రతుకాలే....లేదంటే నువ్వు దేశద్రోహివి.

            ‘‘ఇంతకు ముందున్నోడు ఎవ్వడు గింత అద్దుమానంగ సెయ్యలేదుర. ఈడే లావు చెల్లిచ్చుకుంటండు....’’ మధ్యలో కల్పించుకొని తాత ముడ్డి కిందే సుకున్న పంచె దులుపుకుంట లేస్తు అన్నడు.

            ‘‘నిజంగనే...తాత నువ్వన్నది. కాని అందరు గసోంటోల్లె కాకపోతే ఎక్కువ తక్కువలు. వీడు ఇంతగానం చెంగలిచ్చినప్పుడు ప్రతిపక్షంల కూసున్న వాడెందుకు సప్పుడు చెయ్యలేదు. ఆల్లంత ఒక్కటే మనల దోసుక తినెటోల్లు. ఈడు సేసేది మనకు తెలుత్తంది. ఆడు సేసింది తెలువలే గంతే తేడా....’’

 

            ‘‘ఎహె....ఇయ్యల్ల ఇంట్ల రేపు మంట్లె. ఎవ్వడో అద్దంటే మనం మన అలువాట్లు మానేత్తమ? బరాబర్‍ తిందాం. రేపు గొడ్డును కోసుకుందాం’’ ఒక్క వ్యక్తి ఆవేశంగా అన్నడు.

            ‘‘ఔర నిజమే. ఎప్పుడన్న మనస్సు గుంజి కిల కూర తిందామనని తెచ్చుకుంటే రెండు వందల రూపాలాయే. కంకెడు కూర రాకపాయే. చెలో జమ చెయ్యండ్లి. తెచ్చి కోసుకుందాం. ఎవ్వడెవ్వడో లక్షల కోట్లు ముంచి పోయిండు దేశాన్ని. ఇంకొక్కడేమో మనం సావకుంట బతుకకుంట కనిపిచిందల్ల దోసుకొని దాసుకోవట్టే. ఆల్లందరు దేశానికి పెద్ద మనుసులు. మనం మావుసం కూర తింటే దొంగలమార. నీయవ్వ లంగ రాజకీయాల నోట్లేల నా లం...పియ్యి.’’ ఉగ్రమచ్చినట్టు ఊగుతండు నడీడుమనిషి.

            అప్పుటికప్పుడు పైసలు జమచేసిండ్లు. మాపటికల్ల గొడ్డును తేవాలే. నడిజాము రాతిరి మొదలు పెడుదాం. తెల్లారంగ కూర ఇంట్ల కత్తది. చాలా ఐక్యంగ సంకల్పించిన కార్యం చేయ బూనిండ్లు కూర బాదితులు. యువకుని మనస్సులో ఆలోచనల సుడులు తిరుగుతన్నయి.

            పోలీసులకు తెలుత్తె ఎట్ల..? మా ఊరి మాదిగలను అరేస్టు సేత్తర ...? రాష్ట్రంల ఉన్న మాదిగోల్లను, దేశంల ఉన్న మాదిగోల్లను...? అందరిని ఒక్కసారి అరెస్టు సెత్తర... ఏ జెల్లపెడుతరు...? రేపు కూర పుష్టిగ తినవచ్చు....! మల్లి బొక్కలు కంకవచ్చు...! తునుకల గై కాడ కావలుండల్ల...? కనుమరుగైన కాకులత్తె ఉడోఅని కొట్టల్ల...

కథలు

ఆత్మగోచరం

          కంప్యూటర్‍లో ఆ రోజు మిగిలిపోయిన ఆఫీస్‍వర్క్ పూర్తి చేసిన శర్మిష్టకు అలసటగా అనిపించింది. టైము చూసింది. ఒంటిగంట దాటి పదినిముషాలవుతున్నది.

            ‘‘చాలా రాత్రయింది. ఇక పడుకుంటాను’’ అనుకుని బాత్‍రూముకి వెళ్లొచ్చి, లైట్‍ తీసేసి పడుకుంది.

            వెంటనే నిద్రపట్టేసింది. కొన్ని గంటల తర్వాత ఏదో శబ్దానికి ఉలిక్కిపడిలేచింది. మర్చిపోయి తలుపు ఓరగా వేయడం వలన శబ్దం చక్కగా వినపడింది. ఫ్లాటు తలుపు తాళం తీసి లోపిలికెవరో వచ్చారు.

            ‘‘ఇంకెవరుంటారు? ప్రవలికే అయ్యుంటుంది’’ అనుకుని టైము చూసింది. మూడున్నర అయింది.

            ‘‘ఈ రోజు చాలా లేటయ్యిందే? శుక్రవారం రాత్రి కదా? రేపు తొందరగా లేచి ఆఫీసుకెళ్లాల్సిన పనిలేదుకదా? అందుకనే’’ అనుకుని ప్రక్కకు తిరిగి పడుకుని నిద్రపోవడానికి ప్రయత్నించింది. కానీ నిద్ర రాలేదు. ప్రవలికను గురించిన ఆలోచనలు చుట్టేశాయి.

            ఢిల్లీ ఇంజనీరింగ్‍ చదువుతున్నప్పటి నుంచి శర్మిష్ట, ప్రవలికలు మంచి స్నేహితులు.  మనస్థత్వంలో భూమ్యాకాశాలకి ఉన్నంత తేడా ఉన్నా ఒకరి మీద ఒకరికి వల్లమాలిన అభిమానం. స్నేహానికి ఇద్దరూ ప్రాణం పెడతారు.

            ప్రవలిక ఎగిరిపడే కెరటం లాంటిది. లోతుగా, గంభీరంగా ప్రవహించే నది లాంటిది శర్మిష్ట. ప్రవలిక అందగత్తే కాదు మాటకారి కూడా. ఎప్పుడూ నవ్వుతూ, ఎదుటివారిని నవ్విస్తూ మనుష్యుల్ని ఇట్టే ఆకట్టేసుకుంటుంది. శర్మిష్ట మితభాషి. కానీ ప్రసన్న వదనంతో, చిరునవ్వుతో మృదువుగా మాట్లాడుతుంది. విభిన్న వ్యక్తిత్వాలున్న వాళ్లిద్దరినీ చూసి, వాళ్ల స్నేహన్ని చూసి అందరూ ఆశ్చర్యపడుతుండేవారు.

            ఇంజనీరింగ్‍ పూర్తయిన తర్వాత కాంపస్‍ ఇంటర్యూలలో వాళ్లిద్దరికీ బెంగుళూరులోని రెండు సాఫ్ట్వేర్‍ కంపెనీలలో ఉద్యోగాలు వచ్చాయి. ఇద్దరికీ ఒకే ఊళ్లో ఉద్యోగాలు రావడంతో ఎంతో సంతోషపడ్డారు. వాళ్ల తల్లి దండ్రులను కూడా ఈ విషయం ఆనందపరిచింది. ఎందుకంటే ఇద్దరూ ఒకరికొకరు తోడుగా ఉంటారు కదా అని. బెంగుళూరులోని ఇందిరానగర్‍లో రెండు బెడ్‍రూముల ఫ్లాటు తీసుకుని కొత్త జీవితాన్ని ప్రారంభించారు. అద్దె, ఇంటికయ్యే ఖర్చులు, పనిమనిషి, వంట మనషులకిచ్చే జీతాలు - వీటన్నింటినీ సమంగా సంచుకుంటూ సరదాగా ఉండసాగారు.

            ఇక్కడికి వచ్చాక, తల్లిదండ్రుల నిఘా లేకపోవడం, స్వేచ్ఛా జీవితం, ఏం చేసినా ఎందుకు అని అడిగేవాళ్లు లేకపోవడం, ఇవన్నీ ప్రవలికకెంతో నచ్చాయి. అలా అని ఢిల్లీలో తల్లిదండ్రుల దగ్గరుండి చదువుకునేప్పుడు ఆమె అణిగిమణిగి ఉంటూ, భయపడుతూ ఉందా అంటే అదేం లేదు. తల్లిదండ్రులకు తెలియకుండా స్వేచ్ఛా జీవితం గడిపేది. మగపిల్లలతో భయం లేకుండా సంచరించేది. ఎప్పుడూ ఎవరో ఒక బాయ్ ఫ్రెండ్  తో  తిరిగేది. కొన్ని రోజుల సాహచర్యం తర్వాత, ఎవరయినా నచ్చకపోతే వదిలేసేది. ఇంకొకళ్లతో సంబంధం కలుపుకునేది.

            ఇవన్నీ శర్మష్టకు నచ్చేవి కాదు. వాళ్లిద్దరి మధ్య వీటిని గురించిన సంభాషణలు జరుగుతుండేవి.

            ‘‘మరీ అలా విచ్చలవిడిగా ప్రవర్తించకు. మీ అమ్మా, నాన్నలకు తెలిస్తే ప్రమాదం’’ అని హెచ్చరించేది శర్మిష్ట.

            ‘‘అరే! నీలాగా నేను మడికట్టుకుని కూర్చోలేను! జీవితంలో ఎంజాయ్‍ చెయ్యడం నాకిష్టం! మా అమ్మానాన్నలకు తెలుస్తుందని నువ్వు భయపడకు. నా జాగ్రత్తలో నేనుంటాను. సమస్యల్ని ఎలా పరిష్కరించుకోవాలో నాకు తెలుసు’’ అని ధైర్యంగా మాట్లాడేది.

            ఆమె ధైర్యం చూసి శర్మిష్టకు ఆశ్చర్యం కలిగేది. మగ పిల్లలతో ఆమె ప్రవర్తించే తీరు, తల్లిదండ్రులకు అబద్దాలు చెప్పి సినిమాలకు, పిక్‍నిక్‍లకు వెళ్లడం, ఒక్కోసారి డ్రింక్‍ చెయ్యడం, బాయ్‍ఫ్రెండ్స్ని ఎటువంటి సంకోచం లేకుండా మారుస్తుండటం చూసి మౌనంగా బాధపడేది. తనేం చెప్పినా వినిపించుకోదని తెలిసి చెప్పడం మానేసింది. కానీ ఇన్ని జరుగుతున్నా ప్రవలిక స్నేహన్ని వదులుకోలేకపోయింది. తనపట్ల ఆమె చూపే ప్రేమాభిమానాలు ఆమెని కట్టిపడేశాయి. తనకోసం ఏం చెయ్యడానికైనా సిద్ధమయ్యే ప్రవలిక అంటే ఆమెకెంతో ఇష్టం. తన మనస్తత్వానికి భిన్నంగా ఎప్పుడూ నవ్వుతూ, తుళ్లుతూ, నవ్విస్తూ ఉండే ఆమె పట్ల ఒక విధమైన ఆకర్షణ ఉండేది.

            మృదువుగా మాట్లాడుతూ, ప్రసన్నంగా నవ్వే శర్మిష్ట అంటే కూడా ప్రవలికకు మరింత ఇష్టం. ఒక్కోసారి కొన్ని విషయాల్లో తను తొందరపడినా, ఓర్పుగా ఉండే శర్మిష్ట అంటే ఆమెకి ఒక విధమైన అభిమానం. ఆఫీసులో కొలీగ్స్తో గాని, ఇతరులతోగాని విభేదాలొస్తే ముందుగా శర్మిష్టతో చెప్పుకుంటుంది. బాగా లోతుగా ఆలోచించి, పరిశీలించి పరిష్కారాలు చెప్పే శర్మిష్ట అంటే ఆమెకి గౌరవం కూడా!

            యువతీయువకులు ఉద్యోగరీత్యా ఇతర రాష్ట్రాలనుండి బెంగుళూరు వస్తున్నారు. స్వతంత్ర జీవనం గడుపుతున్నారు. వారితో సాహచర్యం, ఉద్యోగంతో వచ్చిన ఆర్థిక స్వాతంత్య్రం ప్రవలికను అందలం ఎక్కించాయి. ఆ స్పేచ్ఛా వాతావరణంలో విహంగంలా విహరించసాగింది!

            మొదట్లో తన కంపెనీలోనే పనిచేస్తున్న రంజీత్‍తో స్నేహం ఇట్టే కలిసింది. ఆ స్నేహం ఆకర్షణలోకి దారితీసింది. ఇక ఎక్కడ చూసినా వాళ్లిద్దరే! చెట్టాపట్టాలేసుకుని తిరిగేవారు! ప్రవలిక అతని ఫ్లాటుకి కూడా వెళుతుండేది. రాత్రిళ్లు ఒక్కోసారి లేటుగా వచ్చేది. శుక్రవారం, శనివారం అయితే మరీ ఆలస్యం అయ్యేది. శర్మిష్ట దగ్గర రంజీత్‍ గురించి తెగ చెప్పేది! రంజీత్‍ ఇలా అన్నాడు, అలా చేశాడు అనే కబుర్లే ఎప్పుడూ!

            శర్మిష్టకు మాత్రం చాలా వరకూ ఇల్లూ, ఆఫీసు, స్నేహితురాళ్లు ఇదే జీవితం. అలా అని ఆమెకి మగ స్నేహితులు లేరా అంటే, ఉన్నారు కాని వాళ్లు స్నేహం వరకే పరిమితం. ఇంజనీరింగ్‍ చదివేటప్పుడు ఆమె తన సీనియర్‍ అయిన అనురాగ్‍ని ప్రేమించింది. అనురాగ్ కి కూడా ఆమె అంటే ఎంతో ఇష్టం. అతను ఢిల్లీలో ఒక కంపెనీలో ఉద్యోగం చేస్తున్నాడు. బెంగుళూరులో ఉద్యోగానికి ప్రయత్నాలు చేస్తున్నాడు. సరైన ఉద్యోగం రాగానే ఇద్దరూ వివాహం చేసుకుందామని అనుకుంటున్నారు. వారి తల్లి దండ్రులకు కూడా ఈ విషయం తెలుసు.

                                            *  *  *

            ప్రవలికకు రంజీత్‍తో స్నేహం కలిసి ఆరునెలలపైన అయింది. యథాలాపంగా కలుసుకుంటున్నారు. ఆ తర్వాత నెమ్మది, నెమ్మదిగా ప్రవలికలో మార్పు గమనించింది. శర్మిష్ట రంజీత్‍ గురించి ఈ మధ్య ఎక్కువగా మాట్లాడటంలేదు. ఇంటికి కూడా ఆలస్యంగా కాకుండా మామూలు టైముకి రావడం మొదలెట్టింది. రంజీత్‍ గురించిన ప్రస్తావన వస్తే మాట మారుస్తూ ఉండేది. వాళ్లిద్దరూ ఇదివరకటిలాగా కలుసుకోవడం లేదేమొనని శర్మిష్టకి అనుమానం వచ్చింది.

            ఒక ఆదివారం ఇద్దరూ తీరిగ్గా లేచారు. శర్మిష్ట ఇద్దరికి చాయ్‍పెట్టింది. తాగుతూ ఇద్దరూ బాల్కనీలో కూర్చున్నారు. పిచ్చాపాటి మాట్లాడుకుంటున్నారు.

            హఠాత్తుగా శర్మిష్ట ‘‘ప్రవీ! నేనొకటి అడుగుతాను ఏమి అనుకోవుగా!’’ అంది.

            ‘‘అదేమిటి వింతగా అడుగుతున్నావు? నువ్వేదన్నా అడిగితే నేనింకోలా అనుకోవడం కూడా ఉంటుందా?’’ అంది ప్రవలిక.

            ‘‘సరే అయితే! నువ్వీమధ్య రంజీత్‍ గురించి ఎక్కువ మాట్లాడటం లేదు! అసలు మీరిద్దరూ ఇదివరకటిలాగా కలుసుకుంటున్నారా?’’

            ఆ ప్రసక్తి తేవడం ఇష్టంలేనట్లు చూసింది ప్రవలిక. తన వంక సూటిగా చూస్తూ, జవాబు ఆశిస్తున్న శర్మిష్టను చూసి ఇక తప్పదనట్లు మాట్లాడటం మొదలెట్టింది.

            ‘‘అతను ఈ మధ్య ముభావంగా ఉంటున్నాడు. ఇదివరకటిలాగా కలుసుకోవడంలేదు’’ అంది ప్రవలిక.

            ‘‘ఎందుకని? ఏమన్నా మనస్పర్థలొచ్చాయా?’’ అడిగింది శర్మిష్ట.

            ‘‘అవును అతని వ్యవహారం నాకు నచ్చటం లేదు. ఎంతసేపూ పెళ్లి చేసుకుని సెటిల్‍ అవుదామని అంటున్నాడు. అతనిలో ఆధునిక భావాలు మృగ్యం. సాంప్రదాయ పద్ధతిలో పోవాలంటాడు ఎంతసేపూ!’’

            ‘‘అతనన్నదానిలో తప్పేముంది? నీతో జీవితాంతం ఉండే సంబంధం పెట్టుకోవాలని చూస్తున్నాడు. పెళ్లి చేసుకోవచ్చు కదా?’’ అంది శర్మిష్ట.

            ‘‘ఛీ! ఛీ! అప్పుడే పెళ్లేంటి? జీవితంలో ఇంకా బాగా ఎంజాయ్‍ చెయ్యాలిగాని? ఇప్పటి నుంచే ఆ బంధాల్లో ఇరుక్కుపోవడం నాకిష్టంలేదు. అతని పోరు భరించలేక అతనితో కలిసి తిరగడం మానేశాను. నాకిప్పుడు హాయిగా ఉంది’’ అంది ప్రవలిక.

            శర్మిష్ట ఇంకేమి మాట్లాడలేకపోయింది. జీవితం పట్ల ప్రవలికకున్న నిర్ధిష్ట భావాలను ఎవరూ మార్చలేరన్న సంగతి ఆమెకు బాగా తెలుసు.

                                            *  *  *

 

            కొన్ని నెలలు గడిచాయి. ప్రవలికకు మరో బాయ్‍ఫ్రెండ్‍ తోడయ్యాడు. అతని పేరు ఆదిత్య. ప్రవలిక ఆఫీసులో పనిచేస్తున్న కొలీగ్‍కి కజిన్‍ అతను. ప్రవలిక మళ్లీ అదివరకటిటాగే ఉత్సాహంగా తయారయ్యింది. ఎప్పుడూ ఆదిత్య గురించి మాట్లాటం, సినిమాలు, షికార్లు, లేట్‍గా రావడం జరుగుతున్నాయి. ఒకసారి దగ్గర గ్రామంలో ఉన్న ఆదిత్య ఇంటికి కూడా వెళ్లొచ్చారు. ఆ తర్వాత మళ్లీ మామూలే! ప్రవలికకు ఆదిత్య అంటే విరక్తి కలిగింది. ఇద్దరూ కలుసుకోవడం తగ్గించారు.

            ఒక రోజు శర్మిష్ట ఆపుకోలేక అడిగేసింది. ‘‘ఈసారేమయింది? ఏమన్నా పోట్లాడుకున్నారా?’’

            ‘‘షరామామూలే! మగవాళ్లంతా ఇలాగే ఆలోచిస్తారెందుకని? ఆదిత్య కూడా రంజీత్‍లాగే మాట్లాడటం మొదలెట్టాడు. కాకపోతే ఒకటే తేడా. ఆదిత్య తల్లిదండ్రులకు నేను బాగా నచ్చానట! నన్ను పెళ్లి చేసుకుని సెటిల్‍ అవమని బలవంతపెడుతున్నారట! తల్లిదండ్రుల మాట తీసెయ్యలేనని, నన్ను ఒప్పుకోమని ఒకటే పోరు పెడుతున్నాడు. నా సంగతి నీకు తెలుసుగా? నేను ససేమిరా అన్నాను. ఇంకా మూడు నాలుగు సంవత్సరాలు ఆగుదాం అన్నాను. దానికి అతనికెంతో కోపం వచ్చింది. మాట్లాడటం మానేశాడు’’ అంది.

            ఇది రెండో కేసు అనుకుంది శర్మిష్ట.

                                            *  *  *

            ప్రవలికకు ఇలాంటి కేసులు తగలడంతో కొంచెం నిరాశకు గురయ్యి కొన్ని నెలలు ఎవరితో సంబంధం పెట్టుకోకుండా ఉంది.

            ఆ రోజు శనివారం. తొమ్మిదైనా వాళ్లిద్దరూ ఇంకా లేవలేదు. ఇంతలో కాలింగ్‍ బెల్‍ మ్రోగింది. ప్రవలిక లేచి తలుపు తీసింది. తర్వాత ఉత్సాహంగా మాట్లాడుతున్న ప్రవలిక మాటలు, వచ్చిన ఆ వ్యక్తి మాటలు వినిపించాయి శర్మిష్టకి. కాసేపటికి ప్రవలిక వచ్చి...

            ‘‘శర్మీ! శశాంక్‍ వచ్చాడు. నీకు పరిచయం చేస్తా! త్వరగా ముఖం కడుక్కుని రా!’’ అని ముందుగదిలోకెళ్లెంది.

            శర్మిష్ట ముఖం కడుక్కుని డ్రాయింగ్‍ రూమ్‍లోకి వచ్చింది. దృఢంగా, ఎత్తుగా ఉండి, కన్ను, ముక్కుతీరు చక్కగా       ఉన్న యువకుడు మాట్లాడుతున్నాడు. అతన్ని అదివరకు చూడలేదు.

            ‘‘శర్మీ! ఇతను శశాంక్‍ ఇద్దరం ఢిల్లీ స్కూల్లో క్లాస్‍మేట్సమి. ఈ మధ్యనే బెంగుళూరులో జాబ్‍ వచ్చింది. మా ఆఫీసు పక్కనే శశాంక్‍ ఆఫీసు. అనుకోకుండా కలుసుకున్నాం. శశాంక్‍! ఇది శర్మిష్ట. నా ప్రియ స్నేహితురాలు’’ అని పరిచయం చేసింది.

            పరిచయాలయ్యాక ముగ్గురూ కలిసి చాలాసేపు మాట్లాడుకున్నారు. టిఫిన్‍, కాఫీలు సేవించారు. శశాంక్‍ అంటే శర్మిష్టకి మంచి అభిప్రాయం కలిగింది. శశాంక్‍ వెళ్లిపోయాక అదే చెప్పింది ప్రవలికకి.

            ‘‘అవును శశాంక్‍ చాలా డీసెంట్‍. ట్వెల్త్ క్లాసులో మా స్కూలు ఫస్ట్ కూడా వచ్చాడు తెలుసా?’’ అంది.

            ఆ తర్వాత నెమ్మదిగా శశాంక్‍, ప్రవలికల మధ్య స్నేహం, ఆకర్షణ పెరిగాయి. తరుచు కలుసుకోవడం మొదలెట్టారు. ప్రవలిక జీవితం అదివరకటిలా మారింది. ఇలా కొన్ని నెలలు గడిచాయి. ఆ తర్వాత నెమ్మదిగా సంవత్సరం గడిచింది.

            ఈ మధ్యలో ప్రవలికలో మార్పు కనపడింది శర్మిష్టకి. ఒకొక్కసారి మాట్లాడుతూ, మాట్లాడుతూ ఆలోచనలో పడిపోతుంది. అదివరకటి తుంటరితనం, చిన్నతనం, కొంతవరకు తగ్గిపోయి, మనిషిలో పరిపక్వత చోటు చేసుకుంది. శశాంక్‍ని గురించి మాట్లాడేటప్పుడు ఒక విధమైన తన్మయత్వంతో మాట్లాడుతుంది, కళ్లలో మెరుపు కనబడుతుంది. అతని పేరత్తగానే ముఖంలో మార్పు వచ్చి, మనిషి మృదువుగా ప్రవర్తిస్తుంది. అప్పుడప్పుడు సిగ్గుపడుతుంది కూడా!

            శర్మిష్ట ఇదంతా గమనించి ప్రవలికను ఆటపట్టించసాగింది. అయినా ప్రవలిక కోపం తెచ్చుకోవడంలేదు.

            ఒక రోజు ఉండబట్టలేక శర్మిష్ట అడిగేసింది’’ ప్రవీ! నువ్వు ప్రేమలో పడ్డట్టున్నావు? నిన్నీస్థితిలో ఎప్పుడూ చూడలేదు. అదివరకటి అఫైర్స్ అన్నింటిని ఆషామాషిగా, లైట్‍గా తీసుకునే దానివి. కానీ ఈసారి మాత్రం అలా అనిపించడంలేదు!’’ అంది.

            ‘‘అవును శర్మీ! నేను నిజంగా ప్రేమలో పడ్డట్టున్నాను! నాలో ఈ మార్పు నాకే వింతగా అనిపిస్తున్నది! లైఫ్‍ని ఎంజాయ్‍ చెయ్యాలన్న నా ఫిలాసఫీ ఏమిటి ఇలా మారిపోయింది? శశాంక్‍తో శాశ్వత సంబంధం పెట్టుకోవాలని, పెళ్లిచేసుకుందామా అని అడగాలని అనిపిస్తున్నది. నువ్వు చెప్పు ఏం చెయ్యమంటావో? నీ సలహా ఇవ్వు’’ అంది....

            ‘‘తప్పకుండా అడుగు. అతనికి కూడా నువ్వంటే ఇష్టమేగా? శని, ఆదివారాల్లో ఇద్దరూ బయటికి ఎక్కడికో                     వెళ్తున్నారుగా? అప్పుడు అడిగేసెయ్యి’’ అంది శర్మిష్ట.

            కృతజ్ఞతగా స్నేహితురాలి వంక చూసింది ప్రవలిక.

                                            *  *  *

            అనుకున్నట్లే శుక్రవారం రాత్రి ప్రవలిక, శశాంక్‍లు కూర్గు ట్రి వేసుకున్నారు. బస్సులో వెళ్లి, బస్సులో వచ్చేటట్లు టికెట్స్ కొనుక్కున్నారు. సోమవారం ప్రొద్దున్నే బెంగుళూరుకి తిరిగివచ్చి ఆఫీసుకెళ్లే విధంగా ఏర్పాట్లు చేసుకున్నారు.

            సోమవారం ప్రొద్దున శర్మిష్ట ఆఫీసుకెళ్లడానికి తయారవుతుంది. ఇంతలో కాలింగ్‍బెల్‍ మ్రోగింది. తలుపు తీసింది. ప్రవలిక కూర్గు ట్రినుంచి వచ్చింది. మనిషి అన్యమనస్కంగా ఉంది. ముఖం కూడా చిన్నబోయి ఉంది.

            ‘‘ఏంటి అలా ఉన్నావు?’’ అడిగింది శర్మిష్ట.

            ‘‘ఏమీలేదు. బాగా అలసి పోయాను’’ అని తనగదిలోకి వెళ్లిపోయింది.

            ‘‘ఇక ఇప్పుడు కాదు, సాయంత్రం మాట్లాడుతాను’’ అనుకుని శర్మిష్ట ఆఫీసుకెళ్లింది.

            సాయంత్రం ఇంటికి వచ్చి చూస్తే ప్రవలిక నీస్తేజంగా కూర్చుని కనిపించింది. ఆఫీసుకు కూడా వెళ్లలేదట!

            ‘‘ఏమయింది ప్రవీ? శశాంక్‍ని అడిగావా’’?

            ప్రవలిక కళ్లనీళ్లు పెట్టుకుంది. ఆమెని ఈ స్థితిలో చూడటం ఇదే మొదటిసారి.

            మృదువుగా చెయ్యి పట్టుకుని ‘‘ఏమయిందో నాకు చెప్పు ప్రవీ!’’ అంది.

            ‘‘శశాంక్‍ని అడిగాను. ఇప్పుడు తొందరేముంది? ఇంకా మనం లైఫ్‍ ఎంజాయ్‍ చెయ్యాలికదా? మూడు,                   నాలుగేళ్లు ఆగి ఆలోచిద్దాం! అప్పటికి కూడా మనం ఒకరినొకరం ఇష్టపడుతుంటే పెళ్లి చేసుకుందాం అన్నాడు’’ అంది ప్రవలిక.

            ఈ పరిణామానికి విస్తుపోయింది శర్మిష్ట. ‘‘వాట్‍ ఏన్‍ ఐరనీ ఆఫ్‍ లైఫ్‍’’ అనుకుంది. ప్రవలికను ఎలా ఓదార్చాలో ఆమెకి తెలియలేదు.

                                            *  *  *

 

            ఆ తర్వాత ప్రవలికలో ఆశ్చర్యకరమైన పరివర్తన కలిగింది. మనిషిలో గంభీరత చోటు చేసుకుంది. అవసరం అయితేనే మాట్లాడటం చేస్తుంది. శశాంక్‍ని కూడా కలవడం మానేసింది. ఒక్క శర్మిష్టను తప్ప మిగతావారిని దూరంగా         ఉంచుతుంది. పుస్తకాలు చదవడం వ్యాపకంగా పెట్టుకుంది. ఈ మధ్య ఇల్లు, ఆఫీస్‍, పుస్తకాలు తప్ప వేరే ప్రపంచం లేదు.

            కొన్ని రోజుల తర్వాత శని, ఆదివారాలు కూడా ఏ ఆలోచనలూ లేకుండా బిజీగా ఉండాలని ఒక స్వచ్ఛంద సేవాసంస్థలో చేరింది. ఆ సంస్థయొక్క వయోజనవిద్య, స్త్రీ సంక్షేమ పథకాలు, అనాథ పిల్లల సంరక్షణ వంటి కార్యక్రమాల్లోకి చురుకుగా పాల్గొనడం మొదలు పెట్టింది. ఆ పనులు చేసేటప్పుడు ఆమె చూపించే ఏకాగ్రత, అంకిత భావం అందరిని ఆశ్చర్యపరుస్తున్నది. ఈమె అసలు ప్రవలికేనా అన్న సందేహం చాలా మందికి కలగసాగింది.

            ‘‘ప్రవలిక శశాంక్‍ని గాఢంగా ప్రేమించింది. అతనితోనే లోకం అనుకుంది. అందుకే శశాంక్‍ ధోరణి ఆమె హృదయాన్ని గాయపరచింది. ఆ గాయాన్ని నెమ్మదిగా కాలమే మానేలా చేస్తుంది’’ అనుకుంది శర్మిష్ట.

 

* * *

            ఆరునెలలు గడిచిపోయాయి. అనురాగ్‍కి బెంగుళూరులో ఉద్యోగం వచ్చింది. ఉద్యోగంలో చేరకముందే శర్మిష్ట, అనురాగ్‍ల వివాహం ఢిల్లీలో జరిగింది. స్నేహితురాలి పెళ్లిలో కీలకపాత్ర వహించింది ప్రవలిక. ముందుగా ప్రవలిక, ఆ తర్వాత శర్మిష్ట బెంగుళూరు చేరుకున్నారు. ఇందిరానగర్‍లో కొంచెం దూరంలో శర్మిష్ట, అనురాగ్‍ల కోసం ఫ్లాట్‍ వెదికి పట్టుకున్నారు. చాలా వరకు తన సామాను అక్కడికి చేరవేసింది శర్మిష్ట. అనురాగ్‍ ఇక రెండు రోజుల్లో వస్తాడని తెలిసి, మరుసటిరోజు తన ఫ్లాటుకి వెళ్లాలనుకుంది.

            కానీ ప్రవలికను వదిలి వెళ్లడం ఆమెకి ఎంతో కష్టం అనిపించిసాగింది. ఆ రాత్రి స్నేహితురాళ్లిద్దరూ చాలా సేపటి వరకు మాట్లాడుతూ కూర్చున్నారు. దిగులుగా ఉన్న శర్మిష్ట ముఖం చూసి ప్రవలిక...

            ‘‘అరే! శర్మీ! ఎందుకంత దిగులు? మనం కలుసుకుంటూనే ఉంటాం కదా? నాతో పాటు ఇక్కడ ఉండటానికి నా కొలీగ్‍ అపర్ణ వస్తుంది కదా?’’ అంది.

            శర్మిష్ట కొంత సర్దుకుంది. ప్రవలిక వంక దీర్ఘంగా చూసింది. ‘‘ఎన్నో రోజులనుంచో ప్రవలికను అడగాలనుకున్న విషయాలు ఇప్పుడే అడిగేస్తాను’’ అనుకుంది.

            ‘‘ప్రవీ! నువ్వు చాలా మారిపోయావు. నిన్ను చూస్తుంటే నాకు  దిగులుగా ఉంది’’ అంది.

            ‘‘శర్మీ! నాలో మార్పు నా మంచికే వచ్చింది. నాలోకి నేను చూసుకున్నాను. నన్ను నేను తెలుసుకున్నాను. ఇప్పుడే నాకు నిజమైన స్వేచ్ఛాస్వాతంత్రాలు వచ్చినట్లు అనిపించసాగింది. ఒకరి కోసం కాకుండా నా కోసం నేను బతుకుతున్నానన్న తృప్తి కలగసాగింది. నేను చేసే పనుల్లో ఊహించని ఆనందాన్ని పొందుతున్నాను’’ అంది.

            ‘‘మరి శశాంక్‍ సంగతేంటి?’’

            ‘‘అతన్ని నేను ఇప్పటికీ ప్రేమిస్తున్నాను. తనంతట తనే వచ్చి పెళ్లి చేసుకుందాం అంటే నేను ఒప్పుకుంటాను. ఒకవేళ రాకపోయినా ఫర్వాలేదు. నేను నేనుగా జీవంచగలను. నాలో వచ్చిన ఈ మార్పు నన్ను నిర్భయంగా ముందుకు సాగమంటున్నది’’ అంది.

            ప్రవలిక ముఖంలో కనపడే ఆత్మవిశ్వాసం శర్మిష్టను శాంత పరచింది. స్నేహితురాలిని ఆప్యాయంగా కౌగిలించుకుంది

కథలు

ఒక కథ

(కళ్యాణ సుందరి జగన్నాథ్ తన అలరాస పుట్టిల్లు ముందుమాటలో  తన మొదటి కథను, దాని వివరాలను  గురించి ప్రస్తావించారు. ఈ కథ “అలరాస పుట్టిల్లు”లో లేదు  అలా  ప్రస్తావించిన వివరాల ఆధారంగా సజ్జా వెంకటేశ్వర్లు భారతి పత్రికను వెతికి ఆ కథను వెలికి తీసారు.  “ఒక కథ” పేరుతో “అజ్ఞాత్” అనే కలం పేరుతో ఈ కథను వ్రాసారు.  ఈ కథ 13-7-2020 నాడు  సాక్షి దిన పత్రికలో ఒక యుద్ద కథ  అనే పేరుతో సంక్షిప్తం చేసి వేసారు.  కళ్యాణ సుందరి జగన్నాథ్ మొదటి కథను పాఠకుల కోసం పూర్తి కథను అందిస్తున్నాం)

08-01-39

బొంబాయి.

          ‘‘ఇప్పటికి సరిగా వారంరోజులయింది మిమ్మల్నందరిని వదిలిపెట్టి. ధర్మవరం దాటగానే నాకు వెనక్కి తిరిగి ఇంటి కొచ్చెయ్యాలనిపించింది. కాని దాసు చాలా ప్రోత్సాహించాడు మళ్లా. అంచేత అంత బెంగ లేకుండా ఇక్కడికొచ్చాను.

                  నిన్ను చూచిచూచి రావడానికి కాళ్లడలేదు. కాని లక్ష్మీ, భగవంతునిదయ యుంటే, ఏమో మనం అనుకున్నట్టూ ఈ యారు నెల లయిన తరువాత సర్కారు ఓ పదెకరాలిస్తే! ఇస్తారుట ఎట్లాగైనా ఆఖరికి నాలుగైనా. ఏమో మన కలలన్నీ నిజమవుతాయేమో? హాయిగా కూర్చుని పండించుకోవచ్చు. పిల్లలదృష్టం. ఇప్పుడేగదూ ఈ రాత్రనక పగలనక ఈ కష్టం. యుద్ధమా మాట్లా? తరవాత రోజులన్నీ మన ఇష్టం. గువ్వల్లా గూట్లో పడి ఆ కాస్తగింజలూ పండించుకోవచ్చు.

          పిల్లలు కళ్లల్లో కట్టినట్టున్నారు. నేను బయలుదేరేటప్పుడు కారు కదిలేవరకూ నీ ముఖం చూడడానికి ధైర్యం లేకపోయింది. ని వ్వెంత దు:ఖమాపుకున్నావో నాకు తెలుసును. ఏం చేస్తాం. బెంగపెట్టుకోకు. కోతలవంగానే తిరిగీ వచ్చేస్తా. దేవుడిచ్చిన ఆయుస్సు తిన్నగా వుంటే మనకేం భయంలేదు.

            చేను జాగ్రత్తగా చూచుకొంటూండు. రాముణ్ణి నూతిదగ్గెర ఆడుకోనివ్వవద్దు. అమ్మనీ పిల్లల్ని ఎంత భద్రంగా చూచుకొంటావో. ఓడ ఎక్కగానే వ్రాస్తా మళ్లీ. అమ్మకి దణ్ణాలు.’’

            ఉత్తరం చదివించి విన్నది. అత్తగారితో పిల్లలిద్దరూ వాకిట్లో ఆడుకుంటున్నారు. గుమ్మంలోకి వచ్చింది లక్ష్మి కర్ణంగారింటి నుంచి. కళ్లల్లో నీళ్లు గిర్రున తిరిగాయి. రాముడి వేపు చూచింది. రాముడు కనబడలేదు. నీళ్లడ్డం. రాముడు చిన్ని ముఖం ఎత్తి పలుకరించాడు.

            ‘‘అమ్మా, నాన్నెప్పుడొత్తాడే? నాక్కుక్కబండి తెత్తాడా?’’

               లక్ష్మికి  యేడు పాగలేదు. రాముడు తల్లి కాళ్లు చుట్టేసుకున్నాడు.

                                                                        ----

 

            కోడి కూసింది... మలుకోడి.

            లక్ష్మి యథాప్రకారం లేచింది. రాత్రంతా ఏమేమో కలలు. ఒక దారీ తెన్నూలేని ఊహలు. ఒకళ్లనొకళ్లు చంపుకోడం, రక్తప్రవాహాలు, గుఱ్ఱాలు, పెద్దపెద్ద ఓడలు, రైలుబండ్లు. నారాయణా తానూ చేలో కలిసి కలుపు తీస్తూ ఎందుకో పకపక నవ్వేశారట. ఇంకా చాలా. అర్థంలేదు.

            మంచుతో బరువుగా చిన్ని గాలి వీస్తోంది. రాత్రి ఒకజల్లు కురిసి ఆగినట్టుంది వాన. వాకిలి కొంచెం చెమ్మగా వుంది. వెన్నెల. లక్ష్మి ముఖం కడుక్కుని చల్లచేసుకుంది. గొడ్ల సావిట్లోకి వెళ్లి పనిచేసుకుంటూంది. తెల్లవార్తోంది తూర్పున. ఇప్పటికి పదిహేనుసార్లు ఈ విధంగా తెల్లవారింది నారాయణ పటాలంలోకి వెళ్లిన తరువాత. ఇన్ని రోజులకీ ఈ నాడు ప్రొద్దున్న మాత్రం హృదయం కాస్త భారం తగ్గినట్టుంది లక్ష్మికి. ఆరుమాసాలే గదూ. ఆరమావాస్యలు, ఆరుపున్నాలు అంతే.  యెర్రావు ఈనేటప్పటికి తిరిగి రావాలి మరి. అదృష్టం వుంటే పుల్లావూ కోడె దూడ్నికూడా వెయ్యాలి. లక్ష్మి భావాలు పరిగెడుతున్నాయి. పాలు తీసి లేగల్ని విప్పింది.

            తూర్పున దేవుడికి దణ్ణం పెట్టి, పిల్లలకి అన్నం పెట్టి తలలు దువ్వి చొక్కాలు తొడిగి బడిలోకి పంపేసింది.

            అత్తగారు, లక్ష్మి చద్దన్నం పెట్టుకున్నారు. సోమవారం, ఓడలోనుంచీ వ్రాసే వుత్తరం వస్తుందని చెప్పుకున్నారు, ఇద్దరూను.

            ఆనాడు లక్ష్మి చేలోకి వెళ్లింది. ప్రతిరోజూ కంటే ఆనాడు కొంచెం సంతోషంగానే వుంది. కాని ఈ పదిహేను దినాలనుంచీ వున్న వెలితి మాత్రం పోలేదు.

            ఊడ్చిన చేనంతా నాటుకుంది. ఈ చేను పెరిగి పండేటప్పటికి నారాయణ తిరిగి వస్తాడు. వేసవి అంతా ఇంట్లోనే వుంటాడు. ఆ తరువాత కూడాను. ఈ తలంపుతోనే ఒక విధమైన ధైర్యంకూడా వచ్చింది లక్ష్మికి.

               ఆకులు పోసిన వెంటనే వెళ్లాడు నారాయణ.

               లక్ష్మి తల్లిలేనిదవడం వల్ల నున్నూ మేనరికమవడం వల్ల నున్నూ పెండ్లి అయిన తరువాతా, అవక ముందూ కూడా ఆ ఇంట్లోనే పెరిగింది. నారాయణ దగ్గరగా ఇన్నాళ్లు వరసాగ్గా కళ్లకి కనబడకుండా వుండడం పెండ్లి అయిన తరువాత ఇదే మొదటిసారి నారాయణ, ఈ యెనిమిది సంవత్సరాలకి. భర్తవైపున బంధువులు అసలే లేరు లక్ష్మికి. అంచేత తానే నడుం కట్టుకుని ఆకు తీయించి ఊడ్పించింది. లక్ష్మి తండ్రి దూరాన్నున్నాడు. పండుగలకు వచ్చి పోయేవాడు.

            నారాయణ తనంతట తానే అయితే వెళ్లకనే పోనేమో. కాని అతని బాల్య స్నేహితుడు దాసు ప్రోత్సహం జాస్తి అయింది. దాసు బలగం గలవాడు. బ్రహ్మచారి. వీళ్లకంటే కాస్త బాగా బ్రతుకుతూన్న వాళ్లు కూడాను. గడిచిన పదిసంవత్సరాలలో  సంతకు బస్తీ వెళ్లడంతప్ప మరేమీ బయట పనిలేని నారాయణకి పటాలం కొలువంటే కాస్త సరదాగానే వుంది. యుద్ధం లేని రోజుల్లో ఒకపుడు పటాలంలో చేరివచ్చేసాడు కూడాను. అదికాక పటాలం పనివాళ్లందరికి తిరిగి వచ్చాక పొలాలిస్తారనే ఆశ ఒకటి.

            మరునాడు తలంటిపోసుకొని లక్ష్మి శనివారం సోమవారానికి ఒక్క రోజే మధ్య వుంది. ఆ రెన్నాళ్లూ రెండు గడియలలా గడిచినాయి.

            సోమవారం: 17-02-39

            ‘‘మేము ఓడలో వున్నాం. మన తెలుగు భాష రాని వాళ్లు కూడా చాలా మంది మా ఓడలో వున్నారు. నాకే విధమైన లోటూ కనబడడం లేదు. చాలా సరదాగా ఉంది. ఒహ ఆటలూ, ఒహపాటలూ గావు. అన్నీ తిరిగి వచ్చాక చెబుతానులే.

            ‘‘పిల్లల మీద మాత్రం చాలా బెంగగా ఉంది. మరీ రాముడు కళ్లల్లో తిరుగుతున్నాడు. వాడు జాగ్రత్త సుమా.’’

            ఉత్తరం వచ్చింది. ఏమిటో ఆ సరదా లక్ష్మికి అర్థంకాలేదు. ఇహ తరుచు ఉత్తరాలు వస్తూ వున్నాయి.

                                                                                                                                    23-07-39

                                                                                                   బస్రా.

            ‘‘మా పటాలం ఇక్కడే దిగి పొమ్మన్నారు. మాతో పాటు ఇంకారెండు రెజిమెంట్లు దిగాయి. దాసు బాగానే ఉన్నాడు. ఏమీ పని లేదు. రోజూ కవాతు చేయిస్తారు మాచేత. అది అయిన తరవాత కోరిన తిండి, పేకాట. ఒక్కొక్కప్పుడు ఊళ్లోకి వెళ్లి నాలుగు వీధులు తిరగడం. బలేగా ఉంది.’’

            మనస్సులో బాధగా ఉన్నా లక్ష్మి ఆ ఉత్తరాలు చూసుకొని ధైర్యం తెచ్చుకుంది. ఆయన సుఖంగా ఉన్నదీ లేనిదీ తెలుస్తోంది. అంతే చాలు.

            పొరుగింటి పిల్లల్ని చూసి లక్ష్మి పిల్లలు గోల పెడుతూంటే వాళ్లకు కూడా కుడుములు చేసియిద్దామని చేసింది. ఆఖర్ను తనూ ఒకటి తీసుకొంది. నారాయణకు చాలా యిష్టం కుడుములంటే. తలవని రీతిగా తలంచుకుంది. కుడుము నోట్లో పెట్ట బుద్ధి వెయ్యలేదు.

            ఇంకా నారాయణ దగ్గర నుంచి ఉత్తరాలు వస్తూనే ఉన్నాయి.

            లక్ష్మి విన్నదీ ఉత్తరం. హృదయంలో గాయం పడ్డది. ఇంటికొచ్చింది.

                                                                                                                                    10-08-39

     బస్రా

            ‘‘యుద్ధం ఆరంభం అయింది. మా రెజిమెంటు ఈ రాత్రి పన్నెండు గంటలకు బయలుదేరాలి.’’

            ‘‘అబ్బ! ఎన్నెన్నో కొత్తకొత్త మరతుపాకీలు తెచ్చారు. నిన్నంతా మాకు చూపించారు. మొహాలకి గంతలు ఎన్నోరకాలు. ఈ వింతలన్నీ తిరిగి వచ్చాక చెబుతాను.’’

            ‘‘నిన్నంతా నువ్వే కనపడ్డావు కళ్లకి’’

            ‘‘అమ్మా పిల్లలూ జాగ్రత్త! రాముడు జాగ్రత్త సుమా’’

            లక్ష్మి పనంతా చేసుకొని తీరికగా ఉన్నప్పుడు కర్ణంగారి వాకిట్లోకి పోవడం కద్దు. కరణంగారి భార్య రంగమ్మగారు, చాలా మంచిది. నలుగురూ కలిసి కాస్త ముచ్చట్లాడుకొని నీళ్లవేళకి ఇళ్లకు జేరుకుంటారు. ఈ సంవత్సరం రంగమ్మగారి పెద్దబ్బాయి రామ్మూర్తి చెన్నపట్నంలో బియ్యేపాసై ఇప్పుడింట్లోనే ఉన్నాడు. ఇంగ్లీషున్యూస్‍ పేపరు తెప్పిస్తూంటాడు. చదివి ఎప్పటికప్పుడు రంగమ్మ గారితోను తండ్రిగారితోను చెబుతూంటాడు వాట్లల్లో సంగతులు. వాట్లల్లో భయంకరమైన మరతుపాకీలు, శిథిలమైపోయిన పట్నాలు, శత్రువులు ధ్వంసం చేసిన కట్టడాలు, మరణిస్తూ ఉన్న సిపాయీలు వీట్ల అన్నిటి బొమ్మలూ చూపించి అర్థం చెబుతూంటాడు.

            నారాయణ వుత్తరాలన్నీ ఆయనే చదివి చెప్పేవాడు లక్ష్మికి. లక్ష్మికి అక్షరజ్ఞానం లేదు.

            నారాయణ వుత్తరం తిరిగి వచ్చేవరకూ అదే కాలక్షేపం లక్ష్మికి. రంగమ్మగారి ద్వారా యుద్ధ సమాచారాలు తెలుసుకోడం, ఆ బొమ్మలాశ్చర్యంగా చూస్తూండడం, ఇదీ వరస.

                                                                                                                                    20-08-39

                                                                                                    బస్రా

            ‘‘ఇన్నాళ్లూ ఈ తాగుడు ఎల్లా తాగేనో, ఇప్పుడు అసహ్యమేస్తోంది. ఈ అన్నం మనగొడ్లు కూడా తినవు. ఈ బ్రతుకు బ్రతికే కంటే చస్తే మేలు. తాగడానికి నీళ్లు కూడా దొరకడం లేదు. దోమలు వీపు మీద ఒక గేదె బరువు. ఏదో పాపం చేస్తే తప్ప యుద్ధంలోకి రారు.’’

            తప్పంతా తనదే ననుకుని దృఢం చేసుకొంది మనస్సులో. తానే వెళ్లనిచ్చింది ఒంటరిగా. అంత దూరదేశం. ఏడవకూడదూ? చిన్నా పెద్దచే చెప్పించకూడదూ? నారాయణ పెద్దమనిషి. పెద్దలమాట కెదురుచెప్పడే! అయినా తన పూర్వజన్మ ప్రాలుబ్ధం అంతేనేమో! ఇంకా ఎన్నో తలంపులు వచ్చాయి ఆ రాత్రంతా. నిద్రపట్టలేదు. నారాయణ సుఖంగా తిరిగి వస్తే ఒక మేకపోతును మొక్కుకుంది మహలక్ష్మీ అమ్మవారికి.

                                                                                                                                    30-08-39

బస్రా.

            ‘‘గడిచిన రెండుదినములూ ఘోరమైన యుద్ధం చేశాము. ఇటువంటి ఘోరం యమలోకంలో కూడా ఉండదు. నీవు ఊహించుకోలేవు. నా హృదయాన్ని చంపుకున్నాను. యుద్ధానికి ఎందుకొచ్చానా అని పరితపిస్తున్నాను. నేను వెంటనే తిరిగీ మీ అందరినీ చూచే వరకూ ప్రాణాలు కుదురుగా ఉండవు.’’

            ‘‘అమ్మ ఏడస్తోందా?’’

10-09-39

బస్రా

            ‘‘నాకు మతి పోతోంది. పదిమైళ్లు ముందుకి సాగాం. నిన్నంతా మురికినీళ్లలో, కందకంలో శవాల మధ్య ఉన్నాము. నాకు ప్రాణస్నేహితులందరూ చస్తూంటే వాళ్ల కేకలు విని కూడా వాళ్ల మీదనుండి ముందుకు నడిచిపోయాం. హృదయం రాయి చేసుకొన్నాను. తోటివాళ్లందరూ గాలిలో పురుగుల్లా కనిపించవలసి వచ్చింది. కన్నుమూసి తెరిచేటప్పటికి  కెవ్వున కేకలు పెట్టి చుట్టూ కూలిపోతున్నారు. ప్రాణం పోకముందే కదలి ముందుకు పోవలసి వస్తుంది. ఏ ఘడియ కేమో?’’

20-09-39

బస్రా.

            ‘‘నేనింకా బతికే ఉండడం నాకే ఆశ్చర్యంగా ఉంది. నాకు మతిపోయింది. నా కీపాపం ఇష్టంలేదు. ఇక్కడ చస్తే వీరస్వర్గం అంటారు. నాకు నమ్మకం లేదు. నన్ను డిశ్చార్జిచేస్తే బాగుండును. మీ అందరిలోకి వచ్చి పడిపోతాను.’’

            ఈ ఉత్తరాలు విని లక్ష్మి చాలా దిగులుపడింది. ఆయన బయలు దేరేటప్పుడు కాళ్లమీద పడి భోరున ఏడ్చినట్లయితే వెళ్లకపోనేమో? ఎందుకు అంత ఏడ్పూ ఆపుకొన్నాను అని చాలా విచారించింది. నల్లని మబ్బు కమ్మినట్టు మనస్సుని విషాదం కమ్ముకుంది. చేను పచ్చమూస వేసింది. రోజులు గడుస్తూన్నాయి. ఒక నెల వుత్తారాలు లేవు.

            లక్ష్మితండ్రి కన్నయ్య పదిమైళ్ళ దూరంలో వున్న మంగళూరుబస్తీలో వున్నాడు. ఏదో శనిపట్టినట్టు ఒక ఆరు సంవత్సరాలు వరసాగ్గా పంటలు సరిగా పండక కాస్తభూమీ పెట్టుబడి పెట్టిన షాహుకారికి విక్రయించేశాడు. భుక్తి జరిగే మార్గం లేదు. పాలి కాపుగా ఎవ్వరికైనా పనిచెయ్యడానికి పువ్వలమ్మిన వూళ్లో కట్టె లమ్మినట్టనిపించిం దాతనికి. అందువల్ల వూరు మారి బుచ్చిరాజుగారి దివాణంలో పంకా లాగడానికి కూరలు తేవడానికీ నాల్గురూపాయిల జీతానికి నౌఖరీ కుదిరాడు. ఆ విధంగా 9సంవత్సరాలు చేశాడు. బుచ్చిరాజుగారు కాలం చేశారు. ఆయన అల్లుడు దివాణాని కధికారై చాలామంది నౌకర్లపన్లు తీసివేశాడు. కోచిమాన్‍లీని గుఱ్ఱపాళ్ళని తీసి మోటారు కార్లు కొన్నాడు రెండు. పంకావాళ్లని తీసి ఎలక్ట్రిక్‍ పంకాలు నవనాగరీకంగా పెట్టించాడు. ఇల్లాగే అన్నీ, ఆ సందర్భంలో కన్నయ్య నౌకరీ కాస్తా పోయింది. కాని చాలా కాలం ఇల్లు కని పెట్టుకున్నాడనీ బాగా ముసలివాడనీ బుచ్చిరాజు గారి భార్య వాళ్లదొడ్లో పువ్వులచెట్లూ అవ్వి వుండగా కాస్త మెల్ల వుంటే దానిలో ఉచితంగా పాకా వేసుకుని బ్రతకమని హుకుం ఇప్పించింది. కన్నయ్య నాలుగు ఆవుల్ని కొని పాలవర్తకంవల్ల జీవిస్తూన్నాడు. బ్రతుకు సుఖంగానే వుంది. మంగళూరు చాలా పెద్దబస్తీ, పాలకి ఖర్చు జాస్తి. తిండికీ బట్టకీ వెలితిలేకుండా జరుగుతూంది.

            ఓ నాడు కన్నయ్యకి జబ్బుచేసింది. విషజ్వరం. బాగా పెద్దవాడైనందున తిప్పుకోలేక పోయాడు. మనుమల్ని కూతుర్ని ఒక్కమాటు చూచి వున్న నాల్గు దూడల్ని కంచరిసామానూ వప్పజెప్పి బాధ్యత వదిలించుకోవాలని దివాణంగుమాస్తాగారి చేత వుత్తరం ఒకటి వ్రాయించి పంపిచాడు లక్ష్మికి, వెంటనే బయలుదేరి రమ్మని.

            ఎప్పటిలా కర్ణంగారింటికి తీసికెళ్లింది. లక్ష్మి వుత్తరం రామ్మూర్తిగారు చదివి చెప్పారు.

            చేలో ఒక నెలవరకూ అట్టే పని వుండదు. అందవల్ల పక్కింటివారిని బ్రతిమాలి విషయం చెప్పి చెల్లమ్మ అనుమతి పుచ్చుకుని చిన్నపిల్లల్ని ఇద్దర్ని తీసుకుని బయలు దేరింది మంగళూరు లక్ష్మి. ఆనాడు కర్ణంగారి వెట్టి ఎంకడు మంగళూరు తాలూకా ఆఫీసుకు వెడుతూంటే వాడివెంట వచ్చింది. భద్రంగా పడవ దాటించి, కన్నయ్యపాకలో ఒప్పజెప్పి వెళ్లాడు వెట్టి.

            తండ్రి కూతురు చూచుకుని ఏడ్చినారు. నారాయణ పటాలంలోకి వెళ్లడం కన్నయ్యకి అంత ఇష్టం లేదు. తన కూతురు బ్రతుకేమవుతుందో అని దిగులుగా వున్నాడు. పిల్లల్ని దగ్గరికి పిల్చి ముద్దులాడాడు.

            రెండవనాడు, కన్నయ్యకు మందిస్తున్న సాతాని తాత, నమ్మకం లేదని చెప్పాడు లక్ష్మితో. లక్ష్మికి జీవితంలో తండ్రితో ఎక్కువ కలిసి బ్రతకకపోయినా ఆదేదో కొండంత ధైర్యంగా వుండేది తండ్రి వున్నాడంటే. అదీకాక తన తండ్రి అని ఎవ్వరిని పిలిస్తే కడుపు నిండుతుంది? - ఇంతగా. అతి చిన్నతనంలో తల్లిని మురిపించి పెంచాడు కన్నయ్య కూతుర్ని, తరువాత దూరంగా మేనమామగారింట్లో ఇచ్చేశాడుగాని, బుచ్చిరాజుగారి భార్య కాశీకి వెళ్లారు. ఊళ్లో లేరు. ఆమెవున్నా ఏ ఇంగ్లీషు డాక్టరైనా పిలుపించునేమో, గొప్పమందు లిప్పించునేమో. ఇప్పుడు ప్రపంచంలో తన్ని కాపాడి రక్షించగలిగినవాళ్లు ఎవ్వరూ లేరు కన్నయ్యకి. కూతుర్ని చూచి నిశ్శబ్ధంగా కన్నీళ్లు కార్చాడు.

            పటాలాల్లోకి వెళ్లినవాళ్ల సంగతి కొంతవరకు పెద్దవాడు గనక కన్నయ్యకి అనుభవం. వాళ్ల భార్యా పిల్లలు పడుతూన్న కష్టాలకు గుండె నీరయిపోయేది కన్నయ్యకి పిల్లల్ని తల్లినీ చూస్తోంటే. కాని లక్ష్మికి తెలుసు. నారాయణ తొందరలో వస్తాడని. తండ్రిది వట్టి వెఱ్ఱి ప్రేమ. జ్వరతీవ్రత అని అనుకుంది.

        మూడవనాడు, అమావాస్య తగిలింది. కన్నయ్య క్రొత్తసంగతులు మాట్లాడుతున్నాడు. క్రొత్తమనుషులని పలకరించాడు. సంతోషంగా నవ్వాడు. సంధి!

            లక్ష్మికి దిక్కులేదు. నారాయణ దూరాన్నున్నాడు. దివాణంలో వున్న వారికి ఈ పల్లెటూరి పిల్ల వింత, హాస్యం. ఎవ్వరూ పలుకరించరు హృదయపూర్వకంగా. ఈ పిల్లని ఎరుగరు వాళ్లెవ్వరూ. కన్నయ్య వీళ్లకొలువులోకి రాడానికి రెండేండ్ల ముందే పుట్టింది. తండ్రి నడివయసులో ఈవూరెరుగదు. ఈ పేరు లెరుగదు. ఈ ప్రజలనెరుగదు.

            నిండు అమావాస్యనాడు కన్నయ్య రెండు గంటలు కలతలేని నిద్ర పోయాడు. లక్ష్మికి మనస్సు కుదురుపడ్డది. ఈ విధంగా జబ్బు నిమ్మళిస్తే చాలు ఎన్నాళ్లకి లేచి తిరిగితేం? ప్రాణం వుంటే బలుసాకు ఏరుకుని బ్రతకొచ్చు. ఇది తేలేక ఇక్కడ ఒంటరిగా బ్రతకనివ్వను. నయాన్నా భయాన్నా చెప్పి మా ఇంటికే తీసుకుపోతాను. కళ్ల ముందుంటాడు. ఇక్కడెవ్వడూ? అండ లేనిచోట వుండ దోషమన్నారు పెద్దలు. ఇప్పుడు తప్పదుగా. ఈ జబ్బు తేలేవరకూ కదలకూడదు. తేలిన వెంటనే, బయలుదేరాలి. ఈ తలంపులతో, తూర్పున తెల్ల వారినట్టూ, ఆనందం తొలకాడింది. లక్ష్మిముఖం మీద, తాను కాచిన బార్లీగంజి చల్లార్చి నెమ్మదిగా లేపింది. అయ్యాలెమ్మని.

            అయ్య పలుకలేదు.

            నుదుటి మీద చెయ్యివేసి లేపింది, నుదురు చలువరాయిలా తగిలింది చేతికి. చైతన్యం లేదు.

                                                                              *****

            ఈ ఆవుల్ని ఈ సామాను విషయం ఏదో తెవుల్పుకునే వరకూ లక్ష్మి మంగళూరు విడువలేకపోయింది. వీల్లేదు? దివాణంవారు కన్నయ్య అంత్యకర్మలకు అయిన ఖర్చు క్రింద వాళ్లవద్ద కన్నయ్య  దాచుకున్న సొమ్ములో సగం మినహాయించుకున్నారు. అందువల్ల దివాణంవారి మీద ఎంత అసహ్యం వేసినా లక్ష్మి వాళ్లతో పేచీ వదులుకుంటే గాని కదల్లేకపోయింది. పైగా ఆవుల్ని  శుక్రవారం సంతకి పంపించి పోకదం పెట్టాలి. లేకపోతే ఆవుల్ని ఎట్లా తోలుకేళ్లడం అంతదూరం? ఈ ఆస్తి విడిచిపెట్టి తిరిగీ వెళ్లిపోదామా అంటే, కన్నయ్య విల్లు వ్రాసి వుంచాడు.  సంవత్సరం క్రితమే - కూతురుకేనని - లేక కూతురుపిల్లలకనీ. తనకవసరం లేకపోతే పిల్లలికో - పిల్లల నోటిదగ్గర నుంచీ తియ్యడం ద్రోహం. గుండె నిలుపుకుని ఈ వారం ఇక్కడే వుండి తెవుల్చుకుని వెళ్లాలి. పోయిన తండ్రికొరకు గొగ్గోలు పెట్టి ఏడ్చింది. తల తిరిగిపోయింది.

            ఓ వారం గడిచింది. దివాణంలో దాసీలు పని తీరికయినప్పుడల్లా వచ్చి పలుకరించేవారు. నీభర్త ఎక్కడ? నీ కెంతమంది పిల్లలు? అని తోచిన ప్రశ్నలన్నీ వేశారు. విచారంలో వుండి పటాలంలో వున్నాడని ముభావంగా చెప్పి తన పని తాను చూచుకునేది. పట్టణాలలో దుష్పప్రవర్తన కలవాటుపడి శీలంపోయిన కొంతమంది దాసీలు, లక్ష్మికి భర్త విషయం చెప్పటం ఇష్టంలేదని భావించుకున్నారు. వాళ్లల్లో వాళ్లు తర్కంలోకి దిగారు, భర్త విడిచిపెట్టి వెళ్లాడు అని నిశ్చయించుకున్నారు. ఈ దాసీల భోగట్టాలు అంతపురం చేరినాయి. బుచ్చిరాజుగారి భార్యకి బుచ్చిరాజుగారి కుమార్తెకూ చాలా భేదం వుంది. ఈమె వివేకం లేని స్త్రీ, దాసీలు చెప్పిన మాటలు నమ్మి నవ్వింది. హృదయం లేదు. మంచీ చెడ్డ వివక్షత తెలియదు. తన వినోదం కోసం లక్ష్మిని బురుపెట్టి పిలిపించింది. క్రమేపి దివాణంలో మగనౌకర్ల దాకా పాకింది ఈ లక్ష్మికి భర్తలేడనీ, లక్ష్మి భర్త అధీనంలో లేదనీ, లక్ష్మి నీళ్లకి వెళ్లినప్పుడు మగవాళ్లు వెకిలి నవ్వులునవ్వారు. కిచకిచమని చెప్పుకున్నారు.

            ఒక వూరు కాపు ఒకవూరు వెట్టి అన్నట్టు ధర్మవరంలో నారాయణ భార్య, ఇల్లాలని గౌరవంగా బ్రతికిన లక్ష్మి ఈ వేళ దిక్కులేని దానిలా అందరి వెకిలి చూపులకు హాస్యాలకి గురి అయ్యింది. లోటు తనదీ కాదు. లక్ష్మికి ఈ ప్రజలు ప్రవర్తనలు చాలా కాలం పరిశీలనంలేదు. కాని రోజు పైబడ్డకొద్దీ లక్ష్మి మనస్సు కలత పడుతూంది. వీళ్ల కామె మీద కలిగిన తేలికదనానికి కారణం తెలియదు. పట్టణపు ప్రజ ఇంతే కాబోలనుకుంది. తనకు తెలిసిన పట్టణ ప్రజ అంతే. సాధ్యం మైనంత తొందరగా ధర్మవరం వెళ్లిపోవాలని నిశ్చయించుకుంది.

            ఆనాడు కోడికూతకి మెళుకువ వచ్చింది లక్ష్మీకి. తను మామూలువాడు కది. పైగా ఇది క్రొత్తవూరవడం వల్ల మరీనిద్ర సరిగ్గా పట్టడమేలేదుగూడాను. దివాణం దొడ్లో చిన్నమాటలు వినిపించినాయి. లక్ష్మి కర్థం కాలేదు. పిల్లల్ని దగ్గరగా లాక్కుని మళ్లీ పడుకుంది. తెల్లవారేవరకూ బస్తీలో ఏం పని వుంటుంది? - అందులోనూ, లక్ష్మివున్న పరిస్థితుల్లో? వుదయాన్న ఇద్దరు ముగ్గురు దాసీలొచ్చి అతిగర్వంగా అమ్మగారు పిలుస్తున్నారని చెప్పారు. వెళ్లింది. వెళ్తోంటే దారిలో ‘‘ఇదే, ఇదే, దొంగ’’ అన్న మాటలూ నవ్వులూ వినిపించాయి. ‘‘300రూ. బంగారు గొలుసు పోయింది. నీవుతప్ప ఈ అవరణలో క్రొత్తవాళ్లు లేరు. ఎవ్వరూ రానూలేదు. పైగా రాత్రి నీగుడెసె వైపు, అరటి చెట్టు క్రింద నిన్ను మా పెద్దగుమస్తా చూశాడట. అంతరాత్రి నీవు కాంపౌండులో ఎందుకుండవలసి వచ్చింది? కనుక పోలీసుకు కబురు పెడతాను. నిజం వప్పుకుని తెస్తావా తెచ్చి ఇయ్యి గొలుసు, లేకపోతే చూచుకో. మరి నీయిష్టం. ఆవులూ దీవులు అమ్మి గొలుసు ఖరీదు  తీసుకుంటాం. పైగా ఎన్నాళ్లైనా సర్కారు ఖైదువేస్తే, పిల్లలకి ఎడమవుతావు. ఏం ఏం చెబుతావు?’’ అని వినిపించింది లక్ష్మికి మేడ ఎక్కగానే. అమ్మగారు గర్జించింది. లక్ష్మికి కాళ్ల క్రింద భూమి తిరిగిపోయింది. నోట మాట రాలేదు. ఏదో నూతిలో వున్నప్పుడు పైనున్న వాళ్ల మాటలు వినుపించినట్టూ ఈ వేళ గడువిస్తాం. సాయంత్రం లోపుగా ఇవ్వకపోతే రేపు పోలీసు స్టేషనుకి వెళుతావు. సరేపో. ఇక  వెళ్లు ఆలోచించుకో’’ అనీ వినిపించింది. కాస్సేపటికి లక్ష్మి తనకు తెలియకుండానే నడిచి వచ్చింది తండ్రి పాకలోకి. తన కేమీ అర్థం కాలేదు. తండ్రిలేని కొరత చెప్పలేనంతగా కనిపించింది. ఏం చెయ్యగలదు? ఒక్కతె ఆడుది. తెలియని మూక. తన వూరు గాదు తనపల్లె గాదు. భర్త దూరాన వున్నాడు. మగ దిక్కులేదు. బ్రతుకు దుర్భరంగా కనిపించింది. ఏది ఈ కల్లోలంలోనుంచి తప్పించుకునే మార్గం? ఎవరు తప్పిస్తారు? ఎందుకు ఈ దుస్థితికి కావాలి? ఎల్లాగైనా దేనిలోనైనా పడి, కళ్లు మూసుకుంటేనో? అమ్మో! పిల్లలో! ముసలమ్మో!

            పిల్లలు తల్లిద:ఖం చూచి వెర్రిపట్టినట్టేడుస్తున్నారు. సాయంత్రం అయింది. దివాణం నుంచి పెద్దకారు బయలు దేరి యజమానులనిద్దర్ని ఎక్కించుకువెళ్లింది రైలు స్టేషన్‍కి. మరి రెండు కార్లు ఎదురు వెళ్లినయ్‍. పెద్దమ్మగారు కాశీనుంచి వచ్చేరోజు ఈ వేళ.  వచ్చారు.

            ఈ తగాయిదా ఆమె చెవిలో వేశారు పెద్ద వంటవాడూ దాసీలూ, లక్ష్మిని పిలిపించమన్నారు అమ్మగారు. ఈలోపుగా స్నానం చెయ్యడానికి వెళ్లితే ఆమెకే గంగాళంలో నీళ్లళ్లో అడుగున గొలుసు మెరుస్తో కనిపించింది. లోపలి కెళితే తలుపు మూల ఆదుర్దాగా నక్కాడు వంటవాడు. ఆమె చూచి నిజం చెప్పమంది. చెప్పాడు. పనిలోనుంచీ తీసివేశారు. కుమార్తెను గద్దించారు. లక్ష్మిని ఓదార్చి, రెండు చీరలు పెట్టి, కన్నయ్య సొమ్మంతాను, ఆవుల్ను ధరలు కట్టి మరోపది రూపాయలు ఎక్కువవేసి పంపించారు పెద్దమ్మగారు, బంట్రౌతుని పడవ వరకూ వెంట ఇచ్చి.

            ఇవతల వడ్డున దిగేటప్పటికి తూర్పు తెల్లపడుతూంది. ఈ గడచిన నెలరోజుల చర్యా ఒక పెద్ద పీడకలలా కనిపించింది లక్ష్మికి. స్వప్నంలో తిరిగొచ్చినట్టు వింతనడక జరిగింది. లక్ష్మి తనూ ఎప్పుడూ అనుకోని సంగతి. ఎప్పుడూ ఎరుగని అనునభవాలు. మరియెక ప్రపంచంతో సంబంధం. జీవితమే వింత. ఇది కలకాదు. చేతిలో బిళ్లకుడుముల్లా 200పైగా రూపాయలున్నవి. తన ఆస్తి తండ్రి కిచ్చినది. తాను తన పిల్లలికి దాచవలసినది. మూట భద్రంగా చూచుకుంది.

            అదృష్టం కొద్దీ తిరుగుబండ్లు ధర్మవరంవి కనిపిస్తే వాట్లల్లో ఎక్కి ధర్మవరం చేరింది. చెల్లమ్మతో ఇది యావత్తు చెప్పింది. చెల్లమ్మ గుండె కొట్టుకుంది.

            తిరిగీ తాను యాథారీతిని బ్రతుకుతూంది నారాయణ వచ్చేవరకూ రోజులు లెక్క పెట్టుకుంటూ - తనపశువులూ, పొలం, పిల్లలు, తన ఇల్లూ - ఈ చిన్ని ప్రపంచం తనది. ఈ ప్రపంచం తన్ని గౌరవిస్తుంది. తన బాల్యం తెలుసు. తా నెవ్వరో తెలుసు. ఈ చిన్ని ప్రపంచంలో తానొకతె వేరు కాదు. ఈ ప్రపంచ మంతా తన్నెరుగుదురు.తానా ప్రపంచానికి పొరుగుగాదు.

            మరియొక్క నెల గడిచింది. ఇప్పటికి రెండునెలలయింది. నారాయణవద్ద నుంచి వుత్తరం వచ్చీ.

            యుద్ధం మాత్రం జరుగుతూనే ఉందని ప్రతి రోజూ తెలుస్తూనే ఉంది లక్ష్మికి రంగమ్మ గారి ద్వారా. కాని ఉత్తరం రాకపోడానికి కారణం ఏమిటో తెలియలేదు. ఒక వేళ సెలవు తీసుకొని బయలు దేరాడేమో తిరిగి వచ్యెయ్యడానికని ఒక ఊహ కూడా పుట్టింది.

            ఈ సంవత్సరం ములక వస్తుందన్నారు. ఆ గింజలు కాస్తా రాకపోతే పిల్లలూ, ముసలమ్మా, లక్ష్మి ఏం గావాలి? లక్ష్మి కృశిస్తోంది కొద్ది కొద్దిగా. ఇంతట్లో దాసు ఉత్తరం వేశాడు.

15-11-39

బస్రా

            ‘‘దురదృష్టంవల్ల చాలా బలమైన గాయాలు తగిలి నారాయణను ఆస్పత్రికి తీసుకెళ్లారు. అప్పుడే రాయాలంటే చేతు లాడాయికావు. ఇప్పుడు తప్పదు. రాత్రి మాపై అధికారిని అడిగాను. నిన్ననే ప్రాణం పోయిందని చెప్పాడు. దు:ఖపడి ఏమీ లాభం లేదు. పిల్లల ముఖం చూసి బ్రతకాలి. ముసలమ్మను జాగ్రత్తగా చూడాలి. ఎప్పటికయినా తప్పనిదే ఈ చావు.’’

            లక్ష్మి విరిగిపోయింది. చీకటి. అంధకారం. తాను చేయని పాపానికి శిక్ష అనుభవించింది.

            ఇరుగుపొరుగువాళ్ళు చాలా సహాయం చేశారు. లక్ష్మి ప్రాణం నిలిచింది. ముసలమ్మ మనసు రాయిచేసుకొంది. రెండు సార్లు పొద్దు పొడిచింది. లక్ష్మికి తెలియదు.

మూడవనాడు తిరిగి ఒక ఉత్తరం.

17-11-39

బస్రా

            ‘‘ఏనాటి పాపమో ఈ విధంగా అన్ని విధాలా బాకి అనుభవిస్తున్నాను. దాసు ఈ విధంగా నీకు ఉత్తరం రాశానని నాతో చెప్పాడు. నా గుండెలు బారిపోయినై. తప్పు అతనిదీ కాదు. మా యజమాని తాగి నెంబరు పొరపాటు చెప్పాడు. నాకు స్పహతప్పి పోయాక ఆస్పత్రికి తీసుకొచ్చారు. నాలాంటి పరిస్థితులలోనే ఉన్న మరొకాయన మూడు రోజుల క్రితం పోయాడు. నీ నోముబలం వల్ల నేనిప్పటికి తేలాను. కాళ్లూ చేతులూ బాగానే ఉన్నాయి. వీలయినంత త్వరలో వచ్చేస్తాను.’’

            ‘‘ఇంకా ఈ వారం ఉంటుందేమో ఈ యుద్ధం రాజీ చేసుకునేటట్లు ఉన్నారట ఉభయ పక్షాల వాళ్లూ.’’

            ‘‘పిల్లలు కళ్లకు కట్టినట్టున్నారు.’’

            ‘‘అమ్మకి దండాలు’’

            ఈ సారి నారాయణే రాశాడు లక్ష్మికి.

            ఆ మరునాడంతా స్వప్నంలో తిరిగినట్లు తిరిగింది లక్ష్మి. రోజులు గడుస్తూన్నాయి.

            ములక రాలేదు. చేను పండి ఒరిగింది. నిండు పంట. పై ఊళ్లవాళ్లు గట్టు మీదనుంచి వెళ్తూ ఒక మాటు పరాయించి మరీ వెడుతున్నారు.

            నారాయణ మళ్లీ రాశాడు. కొత్తసంగతులు ఏమీ లేవు. నారాయణ లేకుండానే కోతకూడా జరిగింది. కుప్ప లేశారు. నారాయణ దగ్గరనుంచి ఉత్తరం మళ్లీ రాలేదు. ఇంకా బహుశా బయలుదేరి ఉన్నా ఈ పాటికి ఓడలో ఉండాలి. ఎల్లాగా నురిపిడి అయ్యేటప్పటికయినా రాడా మొదట చెప్పిన ప్రకారం?

            నురిపిడి అయింది. పనిపాటలన్నీ అయ్యాయి. లక్ష్మి ఇంటినిండా ధాన్యం కూర్చింది. భర్తకోసం, సుఖంకోసం, ఎదురుచూస్తోంది.

            నెల అయింది. ఏమీ జాబు లేదు, ఏకబుర్లూ తెలియటం లేదు. కోసినవడ్లు కోసినట్లే ఉన్నాయి. నారాయణ వచ్చి గరిసె కడతాడని నమ్మకంతో అది అల్లాగే ఉంచింది. నేడో రేపో రావాలి. ఆఖరికి ఉత్తరమైనా.

            ఆనాడు పెందలాడే పనంతా తెమల్చుకొని కరణంగారి యింటికి వెళ్లింది. రంగమ్మగారు పెద్దబ్బాయిగారు ఆరుగుమీద కూచున్నారు. ఎప్పటిలా ఇంగ్లీషు కాగితం వచ్చింది. ఒక తెల్ల దొర గొప్పవిందు బల్ల ముందర ప్రముఖలతో మాట్లాడుతూ ఉన్నట్లు ఏదో బొమ్మ ఉంది. దాన్లో నారాయణ దగ్గరనుంచి ఉత్తరం వచ్చినంత ఆదుర్దా కలిగింది లక్ష్మికి. రామమూర్తిగారిని అడగబోతోంది దానిలో సంగతులు. ఇంతలో రంగమ్మగారే పలకరించారు.

            ‘‘ఏం! లక్ష్మీ! యుద్ధం అయిపోయిందట. అందరూ సమాధానపడి సంధి జేసుకొన్నారు. మన దేశం నుంచి వెళ్లిన పటాలాలన్నీ తిరిగీ పంపించేశారు. ఇంక రెండు వారాలలో మన నారాయణ కూడా వచ్చేస్తాడన్నమాట. బయలుదేరే డన్నమాట.’’

            లక్ష్మికండ్లు చుక్కల్లా మెరిశాయి. ఒక్క పరుగున ఇంటి కొచ్చింది. పిల్లల్ని పేరుపేరు వరసన పిల్చింది చెప్పింది, ‘‘నాన్న వస్తున్నాడు’’ అని. వీధి కేసి చూసి ఏడని ఆదుర్దాగా అడిగారు వాళ్లు.

            ‘‘ఇంకేముంది. ఇంక పదిహేనురోజులు! ఓడలో ఉన్నారు.’’

            అత్తగారికి చెప్పింది సంగతంతా. చెల్లమ్మకి సముద్రమంత అంతులేని సంతోషం కలిగింది. బోసి ఒక్క మాటు ఇకిలించింది. కన్నకడుపు. ఆకాశమువైపు చూసింది. ఒక్కదణ్ణం పెట్టింది. పొంగి పొంగి వచ్చినై కళ్లల్లోకి నీళ్లు.

            రాత్రి లక్ష్మి పడుకొంది. ఎప్పుడు తెల్లవారుతుందో అనిపించింది. తెల్లవారితే ఒక్కరోజు గడచిందన్నమాట. ఓడ మరికొంత దగ్గరకొచ్చి ఉంటుంది. ఇంకా పద్నాల్గుపొద్దులూ పద్నాల్గురాత్రుళ్లూ గడవాలి. పువ్వల్లాంటి చక్కని కలలొచ్చాయి. ప్రకృతిలో సౌందర్యమంతా లక్ష్మిదే. సృష్టిలో ఇమిడిన ఆనందమంతా తనదే. ఆదినుంచి తుదివరకూ ఆనందమే కనిపించింది. ఒకప్పుడు తను అనుభవించిన దు:ఖం లక్ష్మి మరిచిపోయింది. కష్టాలు తీరిపోయినవి. ఇహ జీవితంలో ఒక వెలితిలేని ఆనందం.

            మరునాడు పొలంగట్టుమీద బెండకాయలకోసం వెళ్లి అటూ చూసి, చిన్నతనంలో తాను నేర్చుకున్న పాట మెల్లగా గొంతెత్తి పాడింది లక్ష్మి. పిల్లబోదులలో నీళ్లన్నీ ఎండిపోయినా అంగలేని దాటి వచ్చింది.

            అత్తగారికీ పిల్లలకీ వడ్డించింది. నాన్న వస్తాడని ఊరించి మరొక ముద్ద తినిపించింది రాముడికి. తనూ భోంచేసింది. పట్టెడన్నమే. కడుపు నిండింది. ఆకలి కూడా లేదు.

            సాయంకాలం సూర్యుడు అస్తమిస్తున్నాడు. పడమట కావిరి కమ్మింది. ఆవులు పొలంనుంచి తిరిగి వచ్చినై. ఎఱ్ఱావు కోడెదూడ అల్లరి చేస్తో రాముడితో ఆడుకొంటోంది. లక్ష్మి సూర్యుడి కెదురుగా నీళ్ల కెడుతోంది. లక్ష్మినీడ పొడవుగా పడ్డది. రాముడు ఆడుకుంటూ నీడలో కొచ్చాడు. ఎదురుగా కాకిబట్టలు వేసుకొని ఒక మనిషి వచ్చి ఒక పెద్ద కాకికవరు యిచ్చాడు.

            ఇంకెవరు ఉత్తరం రాస్తారూ, నారాయణ తప్ప? కవరు కళ్ళకద్దుకుంది. కొంగులో ముడివేసుకొని బిందె నింపుకొని ఇంటికి గాలిలో నడచి వచ్చింది.

            ఇది విప్పి చదివించే వరకు తృప్తిలేదు. పిల్లల మాట అత్తగారిమాటా తరవాత. ముందర తాను వినాలి. ఏరోజు కారుకి దిగుతారో ధర్మవరం!

            ఈ వుత్తరం ఏదో మామూలుకంటే భేదంగా వుంది. కాని ఇల్లాంటి కవర్లు ఇదివరకు కొన్ని మార్లు చూచినట్లు జ్ఞాపకం వచ్చింది. కరణం గారి ఇంట్లో రంగమ్మగారి నడిగితే సర్కారు కాగితాలు, సర్కారు ఉత్తరాలు అని చెప్పింది. కనుక ఇదీ సర్కారుదేనేమో? సర్కారు కేంపని నాతో అనుకుంది లక్ష్మీ. కాని వెంటనే అర్థమయింది. సర్కారు పొలాలు ఇస్తారుగా యుద్ధమయింతరవాత. ఆ హుకుము అయి ఉంటుంది. ఎన్ని యకరాలిచ్చారో! చదవగలిగితే బాగుండును.

            ఉత్తరం చదివి సర్కారు అన్నమాట రంగమ్మగారు చెప్పాలి.

            అ ఉత్తరం వళ్లోపెట్టుకొని చిరునవ్వుతో కరణంగారి యింటికి పరుగెత్తింది - లక్ష్మి.

      రామమూర్తిగారు చదివారు... రెండవ రెజిమెంటు 120 నెం. నారాయణ ఆఖరునాటి యుద్ధంలో పోయాడు. అతని కుటుంబానికి సర్కారు వారు కృష్ణాజిల్లా పోలవరం తాలూకా నెం. 5/459 సర్వీభూమి 5 ఎకరాలు గ్రాంటు చేశారు.

కథలు

వాళ్ళకి డబ్బు చేసింది

పద్మకి మెలకువ వచ్చేసరికి ఒళ్ళంతా పుకపుక లాడిపోతోంది. తల పగిలిపోయే తలనొప్పి. ఒక్కక్షణం ఆమె కెక్కడుందో అర్థం కాలేదు. నెమ్మదిగా స్పృహలోకొచ్చినట్టయి తను హాస్పటల్‍  రెస్టురూంలో రాత్రి డ్యూటీ అయ్యాక వచ్చి పడుకున్నది గుర్తు కొచ్చింది. అవును రాత్రి ఒంటిగంటకి డ్యూటీ నిర్మలకి హాండవర్‍ చేసి వచ్చి మంచం మీద పడిపోయింది. టైము చూస్తే ఇంకా అయిదు కూడా కాలేదు. తన తరువాత వచ్చిన మేరీని తను సరిగ్గా పట్టించుకోలేదని, పలకరించలేదని గుర్తుకొచ్చింది పద్మకి. తనకి అప్పటికే ఏలాగో వుందని గ్రహించింది. బట్టలు తీసేసి నైట్‍డ్రస్‍ వేసుకుని, కాస్త ముఖం కడుక్కుంటుంటే చలిగా అనిపించింది. అక్కడే వున్న ఫ్రిజ్‍లోంచి పాలుతీసి, మైక్రోవేవ్‍లో వేడిచేసి, ఇన్‍ష్టింక్ట్ కాఫీ కలిపి రెండు కప్పుల్లో పోసి, ‘‘మేరీ - ఈ కాఫీతాగు. నేను వెంటనే పడుకుంటా - తలపగిలి పోతోంది’’ అంటూ పారాసిటమాల్‍ మింగి, కాఫీ తాగి మంచం మీద ఒరిగిపోయింది పద్మ.

మేరీ ఆమె దగ్గరగా వచ్చి, ఫీవర్‍ చూసింది. అరె! టెంపరేచర్‍ వుంది’’ అని బాత్‍రూంలో కెళ్ళిపోయింది అవసరంగా.           పొద్దున్న లేచేసరికి పద్మ వొళ్ళు కాలిపోతూనే వుంది - ముక్కులోంచి రొంపనీరు కారి పోతోంది. తల నొప్పి కాస్త తగ్గినా ఇంకా వుంది.

మధ్యాహ్నం వరకు డ్యూటీ లేదు కనుక బ్రష్‍ చేసుకుని కాఫీ తాగి, మంచం మీద ఒరిగింది.

మేరీ వెళ్ళి డాక్టర్‍కి చెప్పింది. ఆయన చూసి, వెంటనే కోవిడ్‍ టెస్టు చేయడం మంచిదని సలహాయిచ్చాడు. ‘‘ముందు పెద్దాయినతో చెప్పు’’ అన్నాడు కొసరుగా. మేరీ, నిర్మల, రోజీ కలిసి మాట్లాడి ఏర్పాటు చేశారు. కానీ ఆ పెద్దాయిన ముందుగా డబ్బుకడితేగానీ టెస్టు చేయడం కుదరదని స్పష్టంగా చెప్పాడు. కాస్సేపు తర్జన పడ్డాక ‘‘మేమిక్కడి స్టాఫ్‍ కదా’’ అందొక నర్స్ నెమ్మదిగా - ‘‘అదేం కుదరదు. దేనికదే, డబ్బుకట్టి రా - త్వరగా’’ అన్నాడు.

మేరీ, పద్మతో విషయంచెప్పి కాస్తసేపు గుంజుకుంది. దానివల్ల ఫలితమేం లేకపోయింది.

‘‘నా బ్యాగ్‍లో ఏ.టి.ఎమ్‍ కార్డు వుంది’’ అంది నీరసంగా పద్మ. ‘‘ఇప్పుడేం వద్దు, నా కార్డు మీద కట్టేస్తాను తర్వాత చూసుకోవచ్చు’’ అంటూ పరుగెట్టింది మేరీ.

‘‘ఓ మాత్ర వేసుకుని డ్యూటీ చెయ్‍’’ అన్నాడో డాక్టరు.

‘‘నా వల్లకాదేమో’’ అంది పద్మ.

‘‘మంచిది కూడా కాదు. టెస్టు రిజల్ట్ రానీయండి’’ అంది నిర్మల.

అదొక మల్టీ సూపర్‍ స్పెషాలిటీస్‍ హాస్పిటల్‍ - ప్రయివేటు సంస్థ. అక్కడ సుమారు మూడు వందల మంది నర్సులు పనిచేస్తున్నారు - ఇంక డాక్టర్లు - హెడ్‍ నర్సులు - వార్డ్బాయ్స్ రాత్రి కూడా ఆ హాస్పటల్‍ పగలు మాదిరి గానే వుంటుంది. తళతళ మెరిసిపోయే నేల - మిలమిల మెరిసి పోయేలైట్లు. ఎంతో హంగుతో - మరింకెంతో ఆధునిక వసతులతో, పేషెంట్లకే కాదు వారితో వచ్చిన కుటుంబ సభ్యులకి కూడా ఎంతో సౌకర్యంగా వుంటుంది. పక్కనే అద్భుతమైన క్యాంటిన్‍. అందులో అన్ని వేడివేడిగా శుభ్రంగా పేషెంట్సుతో వచ్చే వారికి ఫైవ్‍స్టార్‍ హోటల్లో వున్నట్లనిపిస్తుంది. మనస్సుల్ని ఆవరించుకుని వున్న దిగుల్ని పోగొట్టలేకపోయినా, పై పై కష్టాల్ని పారత్రోలి ఊరటకలిగిస్తూంటుందా వాతావరణం.

ఆ హాస్పిటల్‍ - ఈ మధ్యనే కోవిడ్‍ - 19 - కరోనా కేసులు టేకప్‍ చేసే నిర్ణయం తీసుకుని, దానికి సంబంధించిన ఒక స్పెషల్‍ వార్డు ఏర్పాటు చేసింది. స్టాఫ్‍ కొందరు అందులోకి కేటాయింపబడినా, అటూయిటూగా అందర్ని అవసరాలకి డ్యూటీ వేస్తూనే వున్నారు. జాగ్రత్తలు తీసుకుంటూ స్పెషల్‍గా వచ్చే ఆదనపు జీతం కోసం పనిచేద్దామని ముందుకొచ్చారు. పద్మకి పాజిటివ్‍ అని తేలింది. వెంటనే ఆమెని గవర్పమెంటు హాస్పిటల్‍కి వెళ్ళమని సలహాల పరంపర...

‘‘అదేమిటి సార్‍! ఇక్కడ స్పెషల్‍ వార్డు వుంది కదా’’ ఆమె మాట పూర్తికాకుండానే

‘‘అదేం కుదరదు మిస్‍ - మీరు వెంటనే గవర్పమెంటు హాస్పిటల్‍కో సెంటర్‍కో వెళ్ళండి’’ అన్నాడా పెద్దాయన అక్కడ్నించి కదిలిపోతూ...

పద్మని తీసుకుని నిర్మల, రమ ఎంత తిరిగినా, ఆమెకి అడ్మిషన్‍ దొరకలేదు. ఆమె నిలబడలేని స్థితిలో వున్నా ఎవ్వరూ కరుణ చూపించలేదు - మూడు హాస్పిటల్స్ తిరిగాక ఒక గవర్నమెంట్‍ ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఒక బెర్త్ దొరికింది. తన డబ్బులు పెట్టి టెస్టులు, మందులు, కొనుక్కుని పద్మ నెమ్మదిగా కోలుకుంది. క్వారంటైన్‍లో వున్న రోజులకి జీతం కట్‍. అదేమంటే - ‘‘మీరు స్పెషల్‍ డ్యూటీకి అడిషనల్‍ అలవెన్స్ తీసుకున్నారు కదాఅంటూ దబాయించారు. ప్రాణాల పణంగా పెట్టి సేవచేసే నర్సులకి అందిన బహుమానం యిదా అంటూ కొన్ని గొంతులు లేచాయి. అన్ని గొంతుకల్నీ చాకచక్యంగా మూసివేశాయి పెద్ద తలకాయలు. చేసేది లేక బతుకు జీవుడా అంటూ బయిటపడింది పద్మ. వందేళ్ళ అనుభవాన్ని మూట కట్టుకుని ఊరకుండి పోయారు ఆమె స్నేహితురాళ్ళు మేరీ, నిర్మల, రోజీ, రమ.

నెలకి పాతిక, ఇరవై వేలు సంపాదించుకునే నర్సులు వేలకి వేలు పోసి, ఇలాంటి వైద్యాలెలా చేయించుకోగలరు అని నోటిమాటలు చెప్పినా, సమయానికెవ్వరూ సాయం చేయలేక పోయారు.  రెండు లక్షలు దాటిన బిల్లు, వాళ్ళనీ వీళ్ళనీ పట్టుకుని తగ్గించుకునేసరికి అది ఒకటిన్నరకి వచ్చి ఆగింది. మొత్తం డబ్బు మేరీ కట్టింది. పద్మ వెంటనే కొంత డబ్బు ఆమెకి ట్రాన్స్ఫర్‍ చేసింది.

‘‘నెమ్మదిగా ఇద్దువుగానీలే అందామని నాకు వున్నా, అది కుదరదు. మా అమ్మ నా పెళ్ళికోసం డబ్బు కూడబెడుతోంది. పైసలతో ఆమెకి లెక్కలు చెప్పాలి’’ అంది మేరీ తలవంచుకుని...

పద్మ చాలా నొచ్చుకుంది ‘‘నయంలే - నీ ప్రాణమిచ్చినన్ను కాపాడావు - నీ రుణం డబ్బులిచ్చేసినా తీరదు’’ అంది. ‘‘మనలో అంత పెద్ద మాటలెందుకు - కరోనాకి కులంలేదు మతంలేదు అంటూ డబ్బావాయిస్తున్నారు - మన స్నేహానికి మాత్రం అవి వున్నాయా?’’ అంది మేరి.

‘‘నిజం చెప్పావు. మనం మనుషులం అంతే’’ అంది పద్మ. ఇంతకీ సురేష్‍ విషయం ఏం చేశావు? అంది రమ మేరీ దగ్గరగా వచ్చి.

‘‘ఆ... ఏం చేస్తాను? లక్షలు కట్నం పోసైనా మా వాళ్ళలో కుర్రాడినే నాకు కట్టబెడుతుందట’’ అంది మేరీ విసుగ్గా.                ‘‘మేమందరం వున్నాం - హాయిగా పెళ్ళి చేసేసుకో. సురేష్‍ మంచివాడే’’ అంది నిర్మల.

డిశ్చార్జయి వెళ్ళిపోతున్న పద్మకోసం టాక్సీవచ్చి ఆగింది. ‘‘పెళ్ళి చేసేసుకో - కానీ ఒక్కనెల్లాళ్ళు ఆగు. నేనూ వస్తా పెళ్ళికి’’ అంది పద్మ.

షేక్‍ హాండ్లు - హగ్‍లు వద్దు వద్దు - మూడు గజాల దూరమే ముద్దు. కాబట్టి దూరం - దూరం - మేరీ డియర్‍! నేను ఇంటికి చేరగానే మిగిలిన డబ్బు ట్రాన్స్ఫర్‍ చేసేస్తాను.

 ‘‘అబ్బే ఫరవాలేదు’’ అంది మేరీ...

‘‘లేదు - మా బ్రదర్‍తో మాట్లాడాను. డబ్బు రెడీగా వుంద’’ని చెప్పాడు.

టాక్సీ నెమ్మదిగా కదిలింది.

‘‘పద్మక్కని దింపేసి, తిరిగి వచ్చేస్తాను’’ అన్నాడు అక్కడ అందరికీ కామన్‍ తమ్ముడు నగేష్‍...

అందరి మనసుల్లోను ఒకటే భావం...

మనిషికి మనిషీ - తోడు...

మనమే సృష్టించుకున్న డబ్బుకి మనమెప్పుడూ బానిసలం కాకూడదు... అని.

‘‘డబ్బు ఎర చూపించి, నేనెవరినో ఎందుకు పెళ్ళి చేసుకోవాలి? థూ...’’ అనుకుంది మేరీ గట్టిగా...

దూరంగా కనుమరుగవుతున్న కారుని ఎనిమిది కళ్ళూ వెంటాడుతూ వుండి పోయాయి.

 ఇంటికి ఫోన్‍ చేయబోతే....

"దేశమంతా కరోనాతో యుద్ధం చేస్తొంది.  భయపడకండి - పోరాడి గెలవండి..."

  ‘‘అమ్మా’’ అంది పద్మ...

కథలు

రాము - సోము - లస్సీ

రామాపురం అనే గ్రామంలో రాము సోము అనే ఇద్దరు స్నేహితులు ఉండేవారు, వారిద్దరూ కలిసి లస్సీ తయారు చేసి అమ్మే వ్యాపారం చేస్తుండేవారు, ఒక రోజు లస్సీ కొనుక్కోవడానికి వచ్చిన పొరుగింటి సుబ్బమ్మ ఏరా సోము నువ్వు ఆ రాము తో కలిసి వ్యాపారం చేస్తే అందులో నీకు ఎం లాభం వస్తుంది రా? నీవు ఒక్కడివే సొంతంగా వ్యాపారం చేసుకుంటే మంచి లాభాలు వస్తాయి కదా అతనితో కలిసి చేసే కంటే ఈ ఒక్కడే ఎందుకు చేయలేవు అని అ సోముకి అడక్కూడానే అనవసర సలహా ఇచ్చింది, ఆమె మాటలు విని సోము తన స్నేహితునితో ఏరా రాము నేను తనీగా వ్యాపారం చేసుకుంటాను అని తన వాటాతో వ్యాపారం మొదలు పెట్టాడు, చేసేది ఏమీ లేక సోము మౌనంగా ఉండిపోయాడు, సోముకి పొరుగూరిలో ఒక మామయ్య ఉన్నాడు, ఒక రోజు సోము తన మామయ్య దగ్గరికి వెళ్లి  అతని దగ్గర చాలా రకరకాల లస్సిలు , మిఠాయిలు తయారు చేయడం బాగా నేర్చుకున్నాడు, తరువాత తన ఊరికి వచ్చి రకరకాల లస్సిలు మిఠాయిలు చేసి అమ్మడం మొదలు పెట్టాడు, కొత్తగా మంచి రకరకాల లస్సీలు  మిఠాయిలు అంగట్లో ఉండడంతో బాగా వ్యాపారం పెరిగి రాముకి మంచి లాభాలు వచ్చాయి, సోము ఒకే రకం లస్సి వ్యాపారం చేయడంవల్ల అతని దగ్గర కొనేవారు చాలా తగ్గిపోయారు, దాంతో నష్ట పడిపోయిన సోము ఒకరోజు రాము దగ్గరికి వెళ్లి రాము నన్ను క్షమించు చెప్పుడు మాటలు విని నేను చాలా తప్పు చేశాను నష్ట పోయాను అని బాధ పడ్డాడు,అందుకు రాము బాధపడకు సోము నీ తప్పు తెలుసుకున్నావు ఇక నుంచి మన ఇద్దరం కలిసి మెలిసి వ్యాపారం చేసుకుంటూ మంచి స్నేహితులుగా ఉందాం అని  సోముని ఓదార్చాడు ,అప్పటి నుంచి  ఇద్దరు కలిసి వ్యాపారం చేసుకుంటు మంచి స్నేహితులు అనిపించుకున్నారు.

 

ఈ కథ నీతి

చెప్పుడు మాటలువినకూడదు,

స్నేహితులను అనుమానించకు కూడదు.

కథలు

కేడా  కొడ్త్సా

భవెనా (మే) మాసం......ఏడుగంటలకు ఎర్రగా సూరీఢు భగ భగ మండుతున్నాడు. అదివాసి గ్రామాల ప్రజలు చీమల తీర్గానే ఒకరెనుక ఒకరు  తెల్లారంగనే గుడ్డెలుగులతో కొట్లాడి ఏరినవి.

అవి విప్పపూలు అమ్మడానికి  కాక, భయ్యో, పేరో "ధనోరా గ్రామా  పంచాయతీ" దగ్గర గుమికూడారు. బేరసారాలు జోరందకున్నాయి.

అదే  గ్రామానికి చెందిన సాధార‌ణ‌ రైతు కేంద్రీయ.బాలాజీ విప్పపూలు కొనడానికి  గ్రామాపంచాయితి దగ్గర తచ్చాడుతున్నాడు.యాభైళ్ళ ముసలవ్వ దగ్గర ఇప్పపూలు కొని  బుట్టల పొందించాడు.అటుగా వచ్చిన సర్పంచ్ ఆత్రం సక్కుబాలాజి చూసి "రాం రాంఅన్నాడు..బాలాజి యొక్క ఎవుసం   కష్టం విలువ తెలిసినోడు.  వ్యవసాయం క్షేత్రంలోని మొక్కల తీరు ఆరాతీస్తున్నాడు.

ఇంతలోనే ఫోన్ మోగింది. ఉద్యానవన శాఖ  వ్యవసాయాధికార బాలాజికి ఫోన్చేశాడు. నిన్న  ప్రగతిభవన్లో పండ్లతోటల  సాగు గురించి  చర్చ జరిగింది.  మీరు సేంద్రీయ పంటల పండ్లతోటలో మీ  క్రృషి గురించి మేము చర్చించాం. మీరు వెంటనే ముఖ్యమంత్రిని కలవాలి. ఒక్కసారి ముఖం వెలిగిందితిప్పలుపడ్డది మతికచ్చింది. అలా  పంటకు పడ్డ తండ్లాట గురించి నిమ్మలంగా కుర్సీల చాయ్ తాగుతూ యాది చేసుకున్నాడు.

                                                                                                ......

ఐదేళ్ళ క్రితం ఆగష్టు మాసంలో కుం రం భీం ఆసిఫాబాద్ జిల్లా, కెరమేరి మండలం ముప్పై ఎనిమిది సంవత్సరాల వ్యక్తి బాలాజి, సలిజరం  రావడంతో పరీక్షల కోసం ఆసిఫాబాద్ శాంతిలాల్ దవాఖానాకి బయలుదేరాడు.  డాక్టర్ మంచిగ సూత్తడని పక్కూర్ల నుంచి జనం ఇరగవడనట్టు వస్తారు. అదే ఆసుపత్రిలో యాభైఏళ్ళ గిరిజన తెగకు చెందిన  ముసలవ్వ చూడటానికి  సావున వర్ణం ,పాతకాలపు వెండి ముక్కుపుడక,చేతులకు దండెలు,గోలుసాడి రూపంలో ఉంది. దూరం నుంచి పాణం బాగలేక రోగముతో ముఖమంతా ఇగ్గుకచ్చినట్టు పీలపోయినట్టు దవాఖానా బెడ్ మీద పడుకుంది.

డాక్టర్ శాంతారాం ముసలవ్వను పరిచ్చలు చేసి నీవు బలం పుట్టె తిండి తింటలేవన్నాడు.

......అని మెల్లగంది.”

"పెయ్ల రగుతం లేదు" .

బొత్తిగా బెవసలు అయివనవు. రకుతం పుట్ఝాలంటె మంచిగా పండ్లు,ఫలాలు తింటె బగ్గరకుతం పుడతదని ముసలవ్వకు చెబుతున్నాడు.....ఇగ ఇప్పటి నుంచైతే బొక్కవలిగేటట్టు ఏదిపడితే అది తింటాని డాక్టర్ సాబ్తో గొంతును కలిపింది.

సరే అంది ముసలవ్వఈ తతంగమంతా దూరం నుంచి  బాలాజి చూస్తున్నాడు.

ముసలవ్వ సంచిలున్న పైసలు యాభైరుపాయలు తీసి ఇవ్వగా పదరాళ్ళా పిలగాడు బజారుకెళ్ళి  ఒకటె  పండు అచ్చింది.ముసలవ్వ ముఖంలా సంబురం లేదు.

ముసలవ్వ చేతిలో ఒక్కటె పండు డాక్టర్ కనబడింది ఉంది.

డాక్టర్ ఆశ్చర్యపోతూ నేను పండ్లని కిలో తెచ్చుకోమ్మానుగాఅని  అడుగగా 

ముసలవ్వ దానికి సమాధానంగా నాదగ్గర కొనడానికి గవ్వని పైసల్లేవని చిన్నబోయి ధీనంగా చెప్పింది

బాలాజి కండ్లలో చూసిన ద్రృశ్యం  పోతలేదు. మనస్సు చివుక్కుమన్నది.

బలమైన తిండికోసము  గిరిజనులు ఇంత తిప్పలు పడుతున్నారా? అని కొన్ని దినాల్దాకా ఆ విషయం  నిదుర పట్టనివ్వలేదు. తనకున్న కొద్దిపాటి భూములైననా సాగుచేసి పండ్లతోటలు పెట్టాలని ఆలోచించాడు.

బలరాంచిన్నప్పటి సోపతికి  ఆర్మీల నౌకరత్తె జమ్మూకాశ్మీర్ల  చేస్తున్నాడు.అప్పడప్పుడు పోన్ చేస్తుండే. ఊళ్ళ జరిగేటి  ముచ్చట్లు మరియు తిప్పలన్ని ఇడమరిసి చెప్పేవారు..గట్లనే బాలాజి ఆసుపత్రిలా జరిగిన సంగతి  చెప్పిండు. మన భూములల్ల పండ్లసాగు చేసి ఈడోళ్ళకు పౌష్టికమైన,బలమైన తిండి అందించాలని మనసులుంది సెప్పిండుఆ ఆలోచనలే బొందిగల తట్టింది.కూసొనిత్తలేదు అది నిల్సోనిత్తలేదు.

బలరాంకు బాలాజికి అన్న మాట ఒకటి తోచింది

 

ధనోరా  నుంచి  అదిలాబాద్ రైల్వేస్టేషన్ లో  ప్లాట్ ఫాం మీద తన ఆర్మీమిత్రుడు కోసం ఆత్రృతగా  ఎదురుచూస్తున్నాడు. రైలు దిగిరాంగనే  బలరాం పదిమొక్కలను చేతికందించాడు. సంబురమైంది.

మొక్కలు పట్టుకుని  ఇంటికి బయలుదేరాడు.తోవలా తెల్లని దోవతిలునెత్తికి నడీడు మనుషులంతా రుమాలు చుట్టుకుని గుంపులుగా చీమల తీర్గా  చిక్కగ కదులుతున్నారు.నల్లని నేలలో నాగలి దున్ని వ్యవసాయం చేసే స్థితిలో కూడా ఉన్నారు " మేము భూమితోటి , పంటల తోటి కలిసి ఉంటాము. ఆకాడిి దేవరపెద్దపండుగను మొక్కుకుంటాము" అని రెండే  ముచ్చట్లు చెప్పిండ్రు.రోడ్డుకిరువైపులా ఎద్దులు, ఆవులు , మేకలు చెంగలిస్తున్నాయి. తడకలతో, మట్టి గుడిసెలు కంటికి అందంగా ఉన్నాయి.

 

అరటితోటలో  కొంతమంది ఆదివాసి గిరిజనులు కూలిపనులు చేస్తున్నారు. చక్కరకేళి, నాందేడ్ లాగనే ఈడ కూడ పందేండ్ల నుండి అదివాసి భూముల్లో అరటితోటలు అనేకము విస్తరించాయి.

యాభైల కింది నుంచి  భూముల వ్యవసాయం  నెర్రెలు పాసి రైతుకు దుంఖమే మిగిల్చింది.

పల్లెలెంది,పట్నాలెందిప్పుడు. తినే ప్రతి వస్తువలా  పెస్టిసైడ్ మందుల తోటీ కల్తీ బుసకొట్టిందిఅవి తిని రోగాలు,రొచ్చులతో ఆసుపత్రిలో పాలైతున్నారు.

కొండల అంచున,గుట్ఝలమీద  మొక్కజోన్నపత్తి,కందులుమినుములుసజ్జలు పంటలే శరణ్యం.

ధనోరా గ్రామం కాడ ఆగినము. చుట్టూ లోయల్లు,మంచిగాడ్పు, వాగులు పొంగుతున్నాయి. వర్షాకాలం కాబట్టి అడవి కోమ్మలు  చిక్కగా ఉన్నాయి. కొద్ది దూరములో రైతులు గుమికూడున్నారు.రైతులకు  వ్యవసాయాధికారి ప్రభుత్వం యొక్క పథకాలు గురించి వివరిస్తున్నాడు ఒక్కరి ముఖంలా అంత పెద్దగా అధికారి చెప్పే విషయం మీద నజరు లేదుగిరిజన రైతుల తండ్లాట గిరిజనులకే ఎరుకెక్కువ. 

 

అందులోంచి భగవంతరావు గిరిజన  రైతు "దయచూపండి,రక్షించండి" సారు వేడుకుంటూ ఒక్కసారి అని కాళ్ళమీద డాల్లన పడ్డాడు.

రెండేళ్ల నుంచి పంట చేతికిరాలేదు.మందులు ఎక్కువగా వాడటం వల్ల  పెట్టుబడి పెరిగి బతికే తీరు లేక పురుగుల మందు గతైందని అధికారి ముందు బోరున ఏడ్చాడు.అదికారి జిర్రుమనలేదు.

 

"ధనోరా "చుట్టూ ప్రక్కల అదిమ గిరిజనుల ఆదివాసీల గ్రామంలో సరైన పోషకాహారాలు లేక రక్తహినతతో భాధపడుతుంటారు. .అడవిల దొరికేటి సేకరించుకుని  జిగురు, తప్సీ, ఇప్పపూలు, కంకబొంగులు జీవనాధారం .

భూమి దైవం ఇచ్చిందిగాను,రాజులకు చెందిందని భావించి ప్రజలు సేద్యం చేస్తారు.

సమిష్టి జీవనం, అవసరాల వినిమయం ఉంటుంది తప్ప వ్యక్తిగత ఆస్తి ఉండదు.మార్కెట్టు మరియు కరెన్సీతో పనిలేదు 

 

ధనోరా గ్రామం  చుట్టూ ప్రాంతంలో పంటలు వేస్తారని పెద్దమీసాలయను అడిగా పత్తి, కందులు, మినుములు, కొర్రలు, సజ్జలు అని బదులిచ్చాడుపాత పద్దతుల్లో ఇపుడు పంటలకు మొగ్గు సూత్తండ్రని  చెప్పాడు.

 

అక్కడ తోట, వాగు ఉందికొత్తరకం పంటలు పండిస్తున్నాడుఅక్కడికెళ్ళమని సూచించాడు.

పంటల గురించి తెలుసుకోవాలంటె   ఊరి రైతుని కలవమన్నాడు.

ఆలిశ్యం చేయకుండా వెళ్ళానుచిన్నదుకాణం రైతులకు పొట్లం కట్టి  ఇస్తున్నాడు.

నమస్కారం చేయగా "రాం రాం"బదులిచ్చాడు.మీ గురించి చాలా మంది గొప్పగా చెబుతున్నారు.

మీ వ్యవసాయం క్షేత్రం చూడాలని అనగానే రయ్యిన బయలుదేరాం.

 

బాలాజీ ఇంటినుంచి కిలోమీటరు దూరం మాత్రమే వ్యవసాయక్షేత్రం ఉంటుంది.వ్యవసాయం క్షేత్రం  చేరేసరికి మట్టికి తనకు బంధం గురించి మాటల్లో తెలిసింది.

 

బాలాజి,ముప్పై ఏనిమిది సంవత్సరాల యువకుడు.తండ్రి ఏక్నాథ్, తల్లి లక్ష్మి భాయి .ధనోరా మూడిండ్లు గ్రామం పొందిచ్చిన కుటుంబం.బాలాజికి ముగ్గురు అన్నదమ్ములు మరియు వ్యవసాయంతో అనుబంధం ఉన్న కుటుంబం.ఎర్రగా కురచగా చిరుదరహాసంగా ఉండేవాడు. చదువులో కూడా ప్రతిభావంతుడు.పదవ తరగతి వరకుమోడిలోఆ తర్వాత ఇంటర్మీడియట్ ఆసిఫాబాద్ గవర్నమెంట్ కాలేజిలో చదువుతున్నపుడే బతుకుదెరువు కోసం   డ్రైవరుగా మారిండు. కష్టపడి సొంత కాళ్లపై నిలబడేందుకు క్రృషి చేయగా  డిసిఎమ్ వ్యాన్  కొన్నాడు తర్వాత వ్యానుకొన్న కొద్దిరోజులకు బొల్తా పడటంతో పెద్ద ప్రమాదము నుంచి బయటపడి మోటర్ రంగానికి స్వస్తి పలికాడు.

తండ్రి మరణంతో కుటుంబం కకావికలమైంది.

 

రోజులు గడుస్తున్నాయి. అటు పేదరికం ఏలాంటి సౌలత్ లేకా ఏమి చేయాలో తోచలేదుకొన్ని రోజులు దుంఖమైంది.

చిన్నకాటన్ దుకాణం పెట్టాడుదుకాణం   వచ్చిన గిరిజన రైతులకు వారికి పైసలవసారాలుంటె కొంత ఇచ్చి   అధికంగా వడ్డీ వసూలు చేయడం మంటె  మనసు  చివుక్కుమంది.

అట్లా రైతులను పీడించి పైసలు కుప్పచేయడం పద్దతి వ్యాపారం నచ్చక వదిలిపెట్టాడు.

 

ఒంటిమీద  ఒక అంగీ తప్ప లాగులేని అందమైన పిల్లవాడిగా తండ్రి వెంట వ్యవసాయం చేసిన రోజు గుర్తుంది.

అనుబంధం, అనుభవం మళ్లీ వ్యవసాయం తండ్రి ఆశయం  కొనసాగింపుగా చేయాలని అది కొత్తపద్దతిలో  చేయాలని భావించాడు‌.

 

దేశీయంగా ఆవు సాకే విధానంపంటలు పండించే విధానం సమస్యలకు పరిహారం వేరేలా ఉన్నాయని వాటిని ఆలవర్చుకున్నాడు.

పేడ,గో మూత్రంతో రసాయనాలు వాడని వ్యవసాయం జీవితం ప్రారంభించాడు.

తోట వైపు కదిలాం. తోవలో  అదివాసి మనుషుల ముఖాలు,భాష తీరు చూస్తుంటె గమ్మతనిపించింది.

తునికాకుతోటి చుట్టూ అదివాసి అడవంచు గ్రామాలు బతుకుదెరువని చెప్పాడు.

 

ఎప్పటికి పారే జీవవాగు చుట్టూ దొనల మధ్య ఎంత మనసు ఉల్లాసపరిచేలా ఉంది.గిరిజన పిల్లలు ఈతలు కొడుతున్నారుకొందరు స్త్రీలు ఉతికిన బట్టలు వాగొడ్డుకు అరేస్తున్నారు.

వ్యవసాయ క్షేత్రం ముఖద్వారం స్వర్గీయ ఏక్నాథ్ రావ్-కేంద్రే స్మారక్ ధామ్పెద్ద అక్షరాలతో రాసి ఉంది.

 

పద్నాలుగు ఎకరాల విస్తీర్ణంలో గల  వ్యవసాయ క్షేత్రంలో కలియతిరిగాము.   మొక్కలను  మూడెళ్ళ కిందట ఆగస్టు నెలలో జమ్మూ కాశ్మీర్,బస్వపూర్ నుంచి తెప్పించి నాటాను.

ధనోరా తోటలో దానిమ్మ ఉంది,పనాస ఉంది, అనేక రకాల పూలతోటలు ఉన్నాయి .రెండు మూడు రకాల పచ్చిమిర్చి కాయలు కూడ ఉన్నాయిచిన్న కుంటలో చేపల పెంచుతున్నారు.ఐదావులు,మూడు ఎద్దులున్నాయి. క్షేత్రంలో నాల్గు కుటుంబాలు జీవనం సాగీస్తున్నాయి..పేడను ఒక దగ్గర కుప్పలు వేసి పనిచేసేవారు పెద్ద కుండిల్లో నింపుతున్నారు.

నేను పంటచేస్తూ తోట నుండి కరివేపాకు తుంచి చారులో వేస్తాను.ప్రేష్ కొత్తిమీర నా దగ్గరే ఉంది.అదీ కూరలో వేసుకుని తింటె ఆరోగ్యమే పాడుకాదువంకాయ, టమాట, మునగ, తోటకూర దొరికిందిచూస్తు చూస్తుండగానే మొక్కలు పెరిగి పెద్దయ్యాయి. చుట్టుlబంధువుల కోసం ఎదురుచూడటం గొప్ప పండుగ.క్షేత్రంలో పక్షులు గూడుకట్టుకుని సంగీత కచేరీలుచేస్తున్నాయి. మట్టితో మాట్లాడుతున్నాడు.

తోటలో ఉంటె మనస్సు గాంధీబజార్.

మంచిర్యాల, బెల్లంపల్లి, చెన్నూరుల మామిడీపండ్లతోటలు  విరివిరిగా ఉన్నాయి. తోటలున్నా   మట్టిలో   అడవిలోలొధ్దిల్లో అనుకూల పఃటకోసం చాలా పరిశోధనలు చేశానుభూమితీరు గురించి వ్యవసాయం శాస్త్రవేత్తలతో అనేక సార్లు వారితో నా ఆలోచన పంచుకున్నాను.కొన్ని సలహాలిచ్చారు.

ప్రతిజిల్లాలో పంటల గురించి తెలుసుకున్నాను‌.అవన్నీ రసాయనాల పంటలు నచ్చలేదు.

ఇపుడైతేఅర్గానిక్ జపంమొదలైందిదీన్ని సర్టిఫై చేసేదరు?  దాన్ని నమ్మడం ఎలా? అన్న ప్రశ్నలు మనసుల పురుగు తీర్గా మెసిలిన ముందుకదిలాడు.

తండ్రి నుంచి నేర్చుకున్న వ్యవసాయం, నా ఆలోచన భూమి పోరల్లోకి వెళ్ళి పరిశోధన చేసి ప్రకృతి చలన సూత్రాలు తోటి సమాజ చలన సూత్రాలను బేరిజు వేసాను.

 

ప్రతి మట్టి పెళ్ళతో మాట్లాడాను‌.నా జీవిత లక్ష్యాన్ని విన్నవించుకున్నాను.సాంప్రదాయక సాగుతో  విస్తృతమైన పండ్లతోటల పెంపకం కలగన్నాను.

మట్టి ధైర్యం ఇచ్చింది. తర్వాత కొన్ని నెలలపాటు  రైతులతో నా ఆలోచనలు పంచుకున్నాను.కొందరు కలిసినడిచేందుకు ఆసక్తి చూపగామరికొందరు విభేదించారు.

అందరి యువరైతులతో సేంద్రియ పంటలకు సంబంధించిన ఉపన్యాసం మొదలైంది.బాలాజి ప్రసగించడం మొదలు పెట్టాడు.మనకిక్కడ  గ్రామాల్లోని పశుసంపతికి  ఢొకాలేదువ్యవసాయం మీద ఆధారపడిన ఉన్నారు.రసాయన ఎరువులు ఇదివరకు వాడి బతుకుల్ని అగామగం అయినాయి.ప్రక్రృతి వనరులతో ఎవుసం చేద్దాందానికి మనమంతా అడుగు మొదలుపెడదాం. .అట్లా చేస్తనే బతుకుడు లేదంటే  మనకి వేరే దారేది లేదు.

 

కొర్రలు,జొండ్లు,సజ్జలు,మినుములు 

సాగుగేయాలి. ఎంత కష్టమైన  పాత పద్దతులకే  మొగ్గు చూపాలి.నాలుకకు రుచిపోయ్యి ఎండ్లయ్యింది. మొద్థుబారింది

 

వ్యవసాయ జీవితంలో ప్రవేశించాక పశుపోషణ ఉన్న కాలంలో కూడా నిరంతరం చలనంలో ఉంటూ అదివాసులు గుంపులుగా తిరుగుతూ తెగలుగా జీవించారు.పశుసంపదతో  సాంప్రదాయ బద్దంగా వ్యవసాయం చేశారు

ఏండ్లకిందటె  పత్తి, మిర్చి, పొగాకు వంటి వ్యాపార పంటలు రైతుల భూముల్ల నాటుకుపోయాయి వ్యాపార పంటలు వీటి మార్కేట్ దళారులకు లాభాలు ఉండటం వల్ల గిరిజన రైతుల బతుకులు కుప్పకూలాయి.

 

మొక్కలు పూత్తయా? కాత్తయాని దెప్పొడ్చిన గానీ కించిత్ 

పెదవుల మీద చిరునవ్వు కోల్పోలేదు బాలాజి.

 

జమ్మూ కాశ్మీర్ పండ్లతోటలకు అక్కడి మొక్కలకు ధనోరా భూములు సారవంతమైనదిగాను, వాతావరణం అనుకూలంగాను భావించాడు. పదిమొక్కలను  భూమి చదును చేసి  గుంతల్లో  నాటాడు. గుంతలు తొడేటప్పుడు  సబ్బలు కాలికి తగిలి నెత్తురు బొల్ల బొల్ల కారగా పసుపుతో కాలికి బట్టకట్టాడు.పని మాత్రం ఆపలేదు.

దినాలు గడుస్తున్నాయి.బొందిగల గుటగుట ఉంది.

అడవికి దగ్గర కావడం వల్ల అడవిపందులు,కోతులు,గుడ్డెనుగుల నుంచి పంటను రక్షించటమనేది పెద్దసాహసమేచీకటైతే మంచం మీద పెద్ద  సప్పుళ్లతో అడవిపందులు రాకుండా కాపాడటానికి తెల్లారేదాకా తోటలోనే జాగారం.

మబ్బుల్లో లేచి ఆరుగంటలకు ఇంటికి పోయి  గొంతులో ఇంతంతా అంబలి పోసుకుని తల్లిచ్చిన పార పట్టుకుని వ్యవసాయం క్షేత్రంలోనే   మొక్కలతో గడపఢం, సేంద్రియాలు చేయడం   దినచర్య ‌.  మొక్కలతో అనుబంధం కండ్లలో మెరుపినిస్తుంది.

మొక్కలతో విడదీయరానీ బంధం ఏర్పడ్డాక తోటల బుద్దికావడం లేదు.

రోజు చిక్కని  చీకట్ల దూరంలా గర్రు గర్రుమని అడవి పందుల శబ్దం వినిపించిందిదడేల్లున లేచి వ్యవసాయం క్షేత్రంలోకి   దూసుకొస్తున్న అడవిపందుల పనిపట్టాలని కదిలాడు. చేతిలా పెద్ద లైటు ,గుతుప పట్టుకుని  .అడవి పందుల్లో  చిన్నపిల్లలు కనిపించాయిభయం వేసింది.మీది మీదకి ఊరికొస్తున్నాయి.

వాటిని తిప్పికొట్ఝకపోతే మొక్కలు నాశనం చేస్తాయని అర్ధమైంది..చేతిలో గుతుప తోటి ఒక్కసారిగా వాటిమీద దాడిచేయగా  పారిపోగా, తల్లి పంది మాత్రం మీద  పడిబాలాజిని కండలెక్క పికింది.

తప్పించుకుని బయటపడ్డాడు.దనోరా గ్రామంతా కదిలింది.

బాలాజి అమ్మ కడుపుల వెట్టి సాధుకుంటె ఇట్లా ఆయింది

బోరున తల్లడిల్లిందిఒక మాసం నొప్పులతో  ఇంటికి పరిమితమయ్యాడు.తండ్లాటంతా మొక్కల మీదనే బాలాజికి.

 

నెలరోజుల తర్వాత వ్యవసాయం క్షేత్రంలో అడుగుపెట్టాడుమొక్కలు దీనంగా ఉన్నాయి.దుంఖంతో కౌగిలించుకున్నాడు.

మొక్కలు సంతోషపడ్డాయి.

చుట్టుపక్కల గ్రామాల  రైతులకు వ్యవసాయంలో   తర్ఫీదు ఇస్తున్నాడు.

 

"నీ ఇష్టం వచ్చినట్టు మీటింగ్ పెట్టుకుని తిరుగుకానీ పనిచేసుకునే రైతులకు నీవు చేసే పద్దతులు నేర్పి చెడగొట్టకు,  నీకు పుణ్యము ఉంటుంది  పెర్టిలైజర్ యజమాని బాలాజి అన్నాడు. కోపం కట్టలు తెంచుకుంది.

పట్టణాలుపల్లెల అంతటా విధ్వంసపూరిత ఆహారొత్పత్తులుదాన్ని కట్టడిదిశగా పుట్టి పెరిగిన ప్రాంతం నుంచే అడుగువేయాలని కంకణం కట్టుకుంటె అవరోధాలే.

 

మనిషి కంటె గొప్పది భూమి . భూమిని లోతుగా చూస్తే కొత్త పంటలైన, కొత్త జీవనమైన సాగించవచ్చని భావించాడు.

వ్యవసాయం ఒక  జీవించే క్రమం.పంటను కమర్షియల్ గా చూడటం మొదలైన తర్వాత ఒత్తిళ్లు పెరిగాయి.

రైతు అంతర్గతమైన, బహిర్గతమైన ఒత్తిళ్లు ఎక్కువఅప్పుల ఒత్తిడిపిల్లలు చదివించాలనేది ఒత్తిడివారు కొడుకు సిటిలో చదివిస్తున్నారు నా కొడుకుని చదివించాలని ఒత్తిడి.

కరువు రాజకీయాలకి రైతులని సరఫరా చేసే సఫ్లయర్ అయిందిరాజకీయ నాయకుల మీటింగ్మైకుల చెప్పే ఉపన్యాసాలకు చప్పట్లు కొట్టె వారయ్యారు.

 

రోజు రోజుకు ట్రాక్టర్ల యంత్రాల  సంఖ్య  పెరుగుతుంది.మనుషులతో అవసరం లేకుండా వ్యవసాయం చేస్తున్నారు.వాణిజ్య పంటలతో పాటు మనుషుల ఆరోగ్యాలు ఖరబౌతున్నాయి.

 

ప్రస్తుతం మనకు ఒక వైరుధ్యం ఉందిసేంద్రియ పంటలో తగినంతగా దిగుబడి  ఉండదు అభివృద్ధైనా సరే జరుగుతున్నపుడు ఇలాంటి  తప్పవని తెలుసివచ్చింది.

 

"సేంద్రియ పద్దతి "నేర్చుకోవడానికి దేశంలోని సమర్ధత గల శాస్త్రవేత్తలు పంపమని వ్యవసాయం అధికారికి విన్నపించగా ఒప్పుకున్నారు.

 

మొక్కలు నాటడం  సులభమైంది. కానీ ఆసలు కథ ఇప్పుడే మొదలైంది.లోపల పరిస్థితులు,బయట పరిస్థితులు తట్టుకునే ప్రతి  మొక్క పెరుగుదల మీద ఖచ్చితమైన ద్రృష్టిని  అర్ధం చేసుకోవటంఆచరించటమనేది రైతు అప్డేట్ కావాలి.

సమస్యలోంచి మరికొన్ని సమస్యలు పుట్టుకొచ్చేవి.

 

రోగ నిర్దారణ పరీక్షలుఆకుల వచ్చిన రోగము ఖచ్చితత్వంతో కనిపెట్టాలి మాత్రం అశ్రద్దఅలసత్వం  పనికి రాదుప్రతిక్షణం రైతుకి యుద్ధరంగమే. 

మనుషులకు పాణం బాగా లేకపోతే ఎట్లాగో  తల్లడిల్లుతారో?   మొక్కలు జీవునం అట్లే విలవిలాడుతుంది.ఓ రెమ్మ రాలిన  ప్రతి కదలిక మార్పుని ఇట్టే కనిపెట్టగల గ్యానం బాలాజీకుంది.

 

వ్యవసాయం క్షేత్రంలోని మొక్కల మీద వాతావరణం పరిస్థితుల మీద పట్టు వచ్చింది.

 పాతాకులు పోయి కొత్త ఇగురేసిన  పదిహేను రోజుల్లో పూత దశకు చేరి, మరో పదిహేను రోజుల్లో పిందలేసినుంచి   కాయగా రూపాంతరం చెందుతుంది.

ఎగుడుదిగుడుగా ఉష్ణోగ్రతల కారణంగా మొక్కలకు పురుగుల తెల్లదోమ పట్టిందిమంచిగా ఏపుగా  దశలో పరిణామం అర్ధం కాలేదు.దానికి అరగంటలోనే ఎరువును  వేయాలని లేకుంటె ఇరవై నాలుగంటల్లో మొక్కలు పరిస్థితి అధ్వానం అవుతుందని పసిగట్టి సేంద్రియం పిచికారి చేశాడుమరుసటిరోజు కల్లా  ఆకులన్నీ నిగనిగలాడాయి.

అమ్మయ్యా అని ఊపిరి పీల్చుకున్పాడు.

 

కుం రం భీం ఆసిఫాబాద్ జిల్లాకెరమరి గుట్టలో కొత్తరకం పండ్లతోట  మీద యువరైతు చేసిన ప్రయోగం ఫలించిందనీ విషయం వ్యవసాయం రైతుల ద్వారా   (సెంటర్ సెల్యులర్ మాలక్యులర్ బయాలజి, సిసిఎంబివీరభద్రమ్ సమాచారంమందింది.

 కొద్ది రోజులకే శాస్త్రవేత్తలకు ఆసక్తి పెరిగింది తెలంగాణలో చాలమంది విభిన్న పండ్లతోటల ప్రయత్నం చేశారు. కానీ బాలాజి ఒక్కడే అసాధ్యం సుసాధ్యాన్ని చేశాడని ఆనందం పడ్డారు.

శాస్ర్తవేత్తలు బాలాజి పంట గురించి తెలుసుకోవడానికి ధనోరా చేరారు.

క్షేత్రంలో పనిచేసే నౌకరిలతో, సేంద్రీయ ఎరువులు తయారు చేసేటోళ్లతో సుధీర్ఘంగా సంభాషణలు చేశారు.

 

మొదటి దశలో పది తెప్పించి నాటాను. మొక్కలకు ఐదువేల ఖర్సుయిందని విన్నవించాడుఅధికారితో బాలాజి.

 

నీవు సొంతంగా కష్టపడి ఇంత పెద్ద  తోటను స్రృష్టించావని అధికారి భుజం  తట్టి  నీకు మొక్కలు, సహాకారం ఇస్తామని 

మాటిచ్చాడు.

 

ఈ భూముల్లో కొన్నేండ్ల కిందటె తేయాకు తోటమీద పెంచాలనేది ఆదిమ గిరిజనులకుండేది  గ్యానం ఇప్పుడు పనికొచ్చింది. ఆదివాసి ప్రేరణ కూడా నా పండ్లతోటకు ఆలోచనకు బీజమైంది.

 

కూలిపోతున్న వ్యవసాయం భూములకు సారాన్ని, ఆరోగ్యకరమైన ఆహారపు అలవాట్లు నిలబెట్టాలని భూమిని కొత్త సేంద్రీయ విధానం చేయగా   విజయం కలిగింది.

ఊరిలోని  వారు గివ్వీ భూమిల మొలుత్తయామొలిసిన పేరుకత్తయా అన్నోళ్ళు రైతులు ఇప్పుడు

ఆశ్చర్యమైయ్యారు.

 

బాలాజితో కలసి  నడిచి వచ్చారు.

 

కొద్దిదూరంలో గల  సాకడ గ్రామంలో  సేంద్రీయ వ్యవసాయ పద్దతులు  కందులుమినుములు, కొర్రలు,సజ్జలు పాత పద్ధతులలో తీస్తున్నారు.

 

రాత్రులు సమాలోచన జరిగేది.

 

కొన్ని సార్లు అననూకూల వాతావరణం కావటంతో  కంటిమీద కునుకు లేకుండా చేసింది.

 

క్రమకమం తప్పకుండా పంట తీసే పద్దతిలో  ఎగుడుదిగుడుగా తట్టుకుని పింద దశలో ఉన్న మొక్కలను కాయలుగా రూపాంతరం చెందించండం కోసం ఆ తండ్లాట మాములు కాదు

 

బాలాజి "గ్రామీణ ఆర్థిక వేత్త"గా చుట్టుపక్కల గ్రామాల వ్యవసాయం మీటింగుల్లో ప్రతిది మనం మార్చవచ్చు. వ్యవసాయ పద్దతులు మనం మార్చుకుని దిగుబడి పెంచుకుని మార్కెట్ శాసించాలని అదే మన రైతుల ఆశయం ఉపన్యాసమిచ్చాడురైతులకు ఉత్తేజం కలిగింది.

బాలాజీ తెలివి తేటల మనిషని ఎవరు అనుకోరు.భూమి దున్నడం మంచిదనుకునే మనిషిమొక్కలకు ఇరవై రోజులకు ఒక్కసారిజీవామృతం, డెబ్భై రోజులకుపంచగవాకలిపి జల్లి పచ్చగా నవనవలాడే తీరుగా పంటను చూసాడు.

 

రోజులు నెలలు గడిచాయి.

పువ్వు కాయగా మారే విధానం ఉందే దీన్నే మనకు అర్ధం చేయించేది ప్రకృతిజీవిత వేగాన్ని తగ్గించేది ప్రకృతిఅది ఎంత కావాలో అంతే ఇస్తుంది.

హ్రృదయం ఆనందంతో నిండిపోయింది. మొక్క ఎదిగేదశలో ఎన్ని అవస్థలు పడుతాయో అన్నీ తిప్పలు తప్పలేదు.

 

బాలాజీ,భూములోని "విత్తనం చనిపోతూ ఆపిల్ పంటను వాగ్దానం చేసింది"

వ్యవసాయ క్షేత్రంలో నూటయాభై గ్రాముల నుంచి నూటడైబ్బె గ్రాముల వరకు బరువుతోచిన్న సంత్ర పరిమాణంలో ఉండే  జమ్ముకాశ్మీరును  తలదన్నే ఆపిల్ తోట స్రృష్టించాడు.

 

ఇది పూర్తిగా విజయవంతమైంది.మరో వందలేకారాల వీస్తీర్ణంలో అపిల్ తోట స్థానికంగా  వెనుకబడిన గిరిజనులతో   పెద్ద లక్ష్యం ఉందని చెప్పాడు.

 

నన్ను నేను హ్రృదయ పూర్వకంగా అర్పించుకుంటున్నాను.

 

ధనోరా కెరమేరి గుట్టలు,కొండలు సేంద్రియ వ్యవసాయం పద్దతి ప్రయోగశాలగా మారింది .పదిమొక్కలతో మొదలై  నాలుగు వందల మొక్కలు ఆపిల్ తోటగా వీస్తిర్ణం ఎదిగింది..రోజు రోజు నాలుగు వందల మొక్కల ఆలనా పాలనా చూడటం మరింత కష్టమైంది.జీవామ్రృతం తయారు చేయడం మొక్కలకు అందించటం ,ప్రక్రృతి మార్పులకనుగుణంగా సేంద్రీయ తయారు చేయడం ఒక గొప్ప కార్యదీక్షగా జరుగుతుంది.

 

ఆదిమ గిరిజన జాతులు  శాస్త్ర ,సాంకేతిక పద్ధతులలో  మార్పుకు గురై ఆహారం తయారు చేసే పద్దతిలో చెల్లాచెదురైనారు.

ఆహారంలో మార్పులతో సంపూర్ణ ఆరోగ్యం వంతమైన తిండి సంపాదన సంకల్ప పూర్వకంగా,   చైతన్య పూర్వకంగా గిరిజన గ్రామాల్లో అవసరమైంది.ఇది శక్తివంతమైన పంటను తీసుకురావడానికి రైతులు చాలా సార్లు ఆహారాన్వేషణలో మొదటి స్థితికి రావడానికి తండ్లాడుతున్నారు.

మనిషి ప్రకృతిని అర్థం చేసుకుని  క్రమపద్దతిలో జీవనం కోసం తండ్లాడి "ఆపిల్ పంట"ఫలితం అందించాడు.

యువరైతు బాలాజి ఇంటిముందు పత్రికా విలేఖరులు, ఫోటోగ్రాఫర్లు కిక్కిరిసిపోయారు.

యువరైతు అంతరంగం తెలుసుకునే ప్రయత్నం చేశారు.

మనం బంగాళా దుంప తవ్వి పైకి తీసేందుకు కూడా యంత్రాలు వాడుతున్నాంరైతు  అభివృద్ధి పేరు మీద పెస్టిసైడ్ వాడి బాకిలయి అదే పోలంలా  రైతు కూలిగా మారి  లోపల ధ్వంసమైన జీవితం అనుభవిస్తున్నాడు.గిరిజన గ్రామాలు,మైదాన ప్రాంత రైతులు  వలసపోతున్నారుఅన్నింటికన్నా బలీయమైన తరతరాల భూమి సంబంధం తెగిపోయి బతుకుదెరువు కోసం చెల్లాచెదురుతున్నారని కడుపుల దుంఖంతో తను వచ్చిన దారిల దుంఖాన్ని దిగమింగి చెబుతున్నాడు.

 

ఐదారు సంవత్సారాల అలిసిపోని శ్రమ  వ్యవసాయ క్షేత్రంలో నెత్తుటి చెమట ప్రతిఫలం దక్కింది.

దేశవిదేశాల్లో మరియు  కాశ్మీర్ లో మాత్రమే కాదు  ఇక్కడ కెరమేరి గుట్టలో ధనోరా ఆపిల్ మారుముల గిరిజన గ్రామాల్లో పండించవచ్చని నిరూపించాడు

 “ప్రపంచ సేంద్రీయ ఆఫిల్ పంటతోఅనేక ఏళ్ళుగా రక్తహీనతకు గురవుతున్న అదివాసి గ్రామాలకు తన అపిల్ పండు ఆరోగ్యకరమైన జీవితం అందించాలని ,అనారోగ్య నుంచి విముక్తి పొందాలని తన కోరిక త్వరలోనే తీరబోతుంది.బాలాజి భారతదేశపు మరో పారికర్.

 

ముఖ్యమంత్రి  “ఆసిఫాబాద్ ధనోరా ఆఫిల్తోట పండు చేరుతుందిఅననుకూల స్థితి నుండి అనుకూలంగా మార్చుకుని ఆపిల్ తోట విజయం ప్రపంచానికే ఆదర్శ ప్రాయుడుకరోనా విపత్కర కాలంలో దేశాన్ని ఆదుకున్నది సాగురంగమే.రాజ్యానికి గుండెకాయారా స్రామ్రాజ్యానికి గుండె రైతురా.

కేంద్రీయ బాలాజి "తెలంగాణ  ధనోరా ఆఫిల్    హిరామన్ హెచ్ ఆర్ -99 పొత్తిళ్ళలో పురుడు పోసుకున్నమధురిమల ఆపిల్ ఫలాలుగా మలచి తెలంగాణ రైతు ప్రపంచమే  ఆదర్శంగా తీసుకుందిలక్షలమంది సేంద్రీయ రైతుల గొంతుకగా మారాడుభూమిని తలకిందులు చేసి పండ్లతోటల పెంచాడు.  ఎదిగిన ఎత్తుకి గిరిజన  రైతులను కూడా తన ఆశయంలో  భాగస్వామ్యం చేయడమే లక్ష్యం.వందల మంది  తిర్యాణి గ్రామ రైతులు బాలాజి వెంట నడుస్తున్నారు