సాహిత్య వ్యాసాలు

(May,2021)

ఎడిటోరియల్ బోర్డు

గౌరవ సంపాదకులు :            ప్రొ. కాత్యాయనీ విద్మహే

సంపాదకులు :                           వంగాల సంపత్ రెడ్డి 

సంపాదక వర్గం :                       దాసరి మల్లయ్య

                                                             ఉప్పులేటి సదయ్య

న్యాయ సలహాదారులు :     ఈదుల మల్లయ్య

ఆధునిక తెలుగు స్త్రీల సాహిత్య చరిత్ర -12 

ఆధునిక తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో ఆనవాళ్లు లేకుండా మరుగున పడిన మహిళలు వంద సంవత్సరాల నాటి  పాత పత్రికలు తిరగేస్తే  కొద్దిపాటి రచనలతో తమ  ఉనికిని చాటుకొంటూ  మనలను పలకరిస్తారు. ఆలోచన మనిషి అస్తిత్వానికి గుర్తు. మేము ఆలోచిస్తున్నాం అని చెప్పే వాళ్ళ రచనలు అపురూపమైనవి.అటువంటి ఇద్దరు రచయితలు పి .కౌసల్య, వెంపల శాంతాబాయి. వాళ్ళ రచనలను గురించి మాట్లాడుకొందాం. 

పి .కౌసల్య అంటే పుల్లాభొట్ల కౌసల్య. ఆఇంటిపేరు పుట్టింటిదో అత్తింటిదో తెలియదు. ఆమె ఊరి పేరు కూడా ఎక్కడా ప్రస్తావించబడలేదు. ఆమెవి మూడు వ్యాసాలూ , ఒక కథ లభిస్తున్నాయి. మొదటి వ్యాసం 1901 నాటిది. జూన్ నెల జనానా పత్రికలో అచ్చు అయిన ఆవ్యాసం పేరుఆహా స్త్రీవిద్యకెంత గతి పట్టినది’.దేశాభివృద్ధి కొరకు, జ్ఞానాభివృద్ధికొరకు చేయవలసిన ప్రయత్నాలలో స్త్రీలకు విద్య నేర్పటం ప్రధానం అంటుంది ఈవ్యాసంలో కౌసల్య.ప్రధమ పట్టపరీక్షలలో ఉత్తీర్ణులైన బాలురు ప్రతిజిల్లాలోనూ లెక్కకు మిక్కిలిగా ఉండగా రాజధానిమొత్తంలో బాలికలు ఒకరిద్దరు కూడా లేకపోవటం గురించి, బాలురపాఠశాలలు వేలలో ఉండగా వాటిలో బాలికా పాటశాలలు నూరోవంతు కూడా లేకపోవటాన్ని గురించి ఆందోళన పడింది. విద్యారంగంలో స్త్రీపురుష వివక్షను అంత నిశితంగా గమనించి చెప్పటం ఆ నాటికి విశేషమే. స్త్రీవిద్య హీన దశలో ఉండటానికి రెండు కారణాలను ఆమె గుర్తించింది. అవి 1. చదువుకొన్న మగపిల్లలవలె చదువుకొన్న ఆడపిల్లలు ద్రవ్యం సంపాదించి సహాయం చేయలేకపోవటం. 2. స్త్రీలు చిన్న వయసులోనే పాఠశాలలను విడువవలసి రావటం. రెండవ కారణం బలీయంగా ఉన్నదని ఇట్టి పరిస్థితులలో జనానా పాఠశాలలు స్థాపించి స్త్రీలకు విద్య నేర్పించవలసి ఉన్నదని అభిప్రాయపడింది. అవి ఇప్పుడు ఎన్ని బాలికా పాఠశాలలు ఉన్నాయో అన్ని జనానా పాఠశాలలు కూడా ఉండాలని దేశాభిమానులు , విద్యావంతులైన ధనికులు అందుకు పూనుకోవాలని పిలుపు ఇచ్చింది.  ఇది తప్ప ఆమె మిగిలిన రచనలు అన్నీ హిందూసుందరి పత్రికలో ప్రచురితం అయినవే. 

కాలమునుసద్వినియోగమునకు దెచ్చుట ( ఫిబ్రవరి 1903) అనేవ్యాసంలో కాలం బంగారం కంటేవిలువైనదని, ఉపయుక్తమని అంటారు ఆమె. కాలాన్ని శ్రమతో సద్వినియోగం చేస్తే శరీర దారుఢ్యం, ఆరోగ్యం అభివృద్ధి చెందుతాయని చెప్పి  అవయవాలను శ్రమజీవనంతో శక్తిమంతం చేసుకొనటం వివేకం అంటుంది. ఇది చెప్పి కాలాన్ని సద్వినియోగం చేయటం లో పుస్తకాలు చదవటం ఒకటని చెప్పింది. చెడు గ్రంధాలను దరికి రానీయక పుణ్యస్త్రీలచరిత్రలను, సంఘక్షేమానికి , దేశక్షేమానికి ఉపకరించే పుస్తకాలు చదవాలని సూచించింది.వినోద హాస్య ప్రధాన రచనలు చదవవచ్చు కానీ ఎక్కువకాలం వినోదాలతో పొద్దుపుచ్చటం సరి కాదు అన్నది. కొక్కోకము  మొదలైన శృంగార గ్రంధాలను పాడు గ్రంధములు అనిపేర్కొని వాటిని  అసలే చదవకూడదని చెప్పింది.అవి మనస్సులను చెడు వర్తనముల వైపు మళ్లిస్తాయి కనుక పరిహరించదగినవి అనిఅభిప్రాయపడింది.చేయాలనుకొన్న పనిని వాయిదా వేయకుండా చేయటం మంచి పద్ధతి అని ప్రబోధించింది.

దైవకారుణ్యము( నవంబర్, 1903) అనే వ్యాసంలో ప్రపంచమందంతటా భగవంతుని కారుణ్యం పరచుకొని వున్నదని ఉత్పత్తి శక్తి అయిన భూమి, సమస్త జీవరాశులకు ప్రాణాధారమైన నీరు , అది ఆవిరై కురిసే వర్షం , ప్రాణశక్తి అయిన వాయువు , నాగరికతకు మూలమైన అగ్ని అన్నీ ఆ కారుణ్య రూపాలే అని చెప్పింది. అగోచరుడైన భగవంతుడి గురించి గోచరమైన ప్రకృతి విలాస ప్రయోజనాలను వివరించటం వలన ఇది భావుకత్వం తో పాటు శాస్త్రీయ దృష్టి కూడా కలిగిన రచన అయింది. 

కౌసల్య మరొక రచన సాధు వర్తనము. ( మే 1903) ఇది కథ. వివినమూర్తి గారి సంపాదకత్వంలో 2015 లో తానా ప్రచురణగా వచ్చిన దిద్దుబాటలు - గురజాడ దిద్దుబాటుకు ముందు 1879 నుండి వచ్చిన బృహత్ కథల సంకలనం లో ఎందువల్లనో ఇది చేరలేదు.ఆహా కొన్నినెలలక్రితము నెలలననేల  దినముల క్రితము మహదైశ్వర్యము ననుభవించుచు సంతోష సాగరమున నీదులాడు నా  విప్రపుంగవునకిప్పుడెంత యాంధకారబంధురమైనదిఅని ఉత్సుకతను  కలిగించే వాక్యంతో ప్రారంభించి ఆయన భార్య మరణించిందని , ఆ దుఃఖాన్ని అణచుకొంటూ కొడుకును పెంచుకొంటున్నాడని క్రమంగా అతని జీవితం తో పరిచయం ఏర్పరచింది. ఆ విప్రుడి కొడుకైన   భద్రుడు- బలభద్ర మూర్తి - ఈ కథకు నాయకుడు. భద్రుడి తండ్రి కూడా మరణించాడు. ధైర్యం చెదరక చదువు కొనసాగించాడు. పట్టణాధికార పదవిలో ఉన్న శ్రీహరి రావు తనకూతురికి తగిన వరుడిగా భద్రుడిని ఎంచుకొని పిలిచి పిల్లనిచ్చి తన ఇంటనే ఉంచుకొన్నాడు. శ్రీహరి రావు చిన్ననాట నుండి స్త్రీ విద్యాభిమాని యగుటచేత తన కూతురికి కూడా కొడుకులతో పాటు సమానంగా చదువు చెప్పించాడని చెప్పటం రచయిత్రి స్త్రీవిద్యాఉద్యమ ఆకాంక్షల ప్రతిఫలనమే. 

పట్ట  పరీక్షలలో ఉత్తీర్ణుడైన భద్రుడికి తాలూకా తహశీల్దార్ ఉద్యోగం లభించటం న్యాయవర్తనతో మంచి పేరు తెచ్చుకొనటం , అది గిట్టని వాళ్ళుకుట్రలు పన్ని తాలూకా లెక్కలలో తప్పులు ఉన్నాయని  చేసిన ఆరోపణలతో  పై  అధికారి అతనిని అటవీ ప్రాంతానికి బదిలీ  చేసి  లెక్కలు తప్పు అని తేలితే ఉద్యోగం లో నుండి తీసెయ్యటానికి సిద్ధపడ్డాడు. అదే సమయంలో పురిటికి పుట్టింటికి వెళ్లిన భార్య ప్రసవించినా చూసి రావటానికి అతనికి సెలవు దొరకలేదు. అయినప్పటికీ అతను తన  ఉద్యోగ ధర్మాన్ని యధావిధిగా నిర్వర్తిస్తూనే ఉన్నాడు. రాజధాని కార్యాలయ అధికారికి అతను పెట్టుకొన్న విన్నపం , విచారణల తరువాత బలభద్రమూర్తి తప్పు ఏమీ లేదని తెలియటం , విషయం విచారించకుండానే ఆరోపణలు విని చర్యలు తీసుకొన్న అధికారిని శిక్షించటం , భద్రుడికి పదోన్నతి కల్పించటం జరిగాయి. భార్యను, కొడుకును చూసుకొనే అవకాశం లభించింది.కథ సుఖాంతం అయింది. నీతి, న్యాయం కలవాళ్ళు ఎన్నికష్టాలుఎదురైనా స్థిరచిత్తంతో వ్యవహరిస్తారని అదే వాళ్లకు సర్వ సౌఖ్యాలు సమకూరుస్తుందని భద్రుడి జీవితపరిణామాల ద్వారా సూచించింది రచయిత్రి.

            వెంపలి శాంతాబాయి మొసలికంటి రామాబాయమ్మ తో పాటు 1903 డిసెంబర్ నుండి హిందూసుందరి పత్రిక సంపాదకురాలు. ఆపత్రికను పెట్టిన సత్తిరాజు సీతారామయ్య అదే నెల హిందూ సుందరి పత్రికలోస్వవిషయముఅనే శీర్షికతో వాళ్ళను పత్రికా సంపాదకులుగా పరిచయం చేస్తూ వ్రాసిన సంపాదకీయం వల్ల శాంతాబాయి కి సంబంధించిన వివరాలు కొన్నితెలుస్తున్నాయి. దొరతనము వారిచే విశేష గౌరవం పొందిన తండ్రికి కూతురు.ఆతండ్రి పేరేమో , వూరేమో పేర్కొనలేదు.  మొత్తనికి వారిది ఘోషా కుటుంబం.బాల్యంలోనే భర్తను కోల్పోయింది. విద్యావివేకము లన్నిటిలో రామాబాయమ్మ కు సహచారిణి . దీనిని బట్టి శాంతాబాయి కూడా రాజము ప్రాంతం మహిళ అనుకోవచ్చు. అంతే కాదు, ‘బాల వితంతువుఅనే  నవీన నవలను ప్రచురించిందని కూడా సీతారామయ్యగారి పరిచయం వల్ల తెలుస్తున్నది.   ఆ నవల  లభిస్తే తొలి  తెలుగు మహిళా నవల  అదే అవుతుంది.  

            ఈ డిసెంబర్ సంచికలోనే హిందూ సుందరి పత్రికా సంపాదకత్వానికి అంగీకరిస్తూ మొసలికంటి రామాబాయమ్మ తో కలిసి వ్రాసిన విజ్ఞాపనము ప్రకటించబడింది. మళ్ళీ ఏడాదికి ( జనవరి & ఫిబ్రవరి 1903 సంచికలు)   ఇద్దరూ కలిసి మరొక ప్రకటన ఇచ్చారు. పురుష పెంపకానికి ,    స్త్రీల పెంపకానికి తేడా లేకపోతే అది స్త్రీజాతికే అవమానం అన్నారు. ఇద్దరు స్త్రీలము ఈపత్రిక బాధ్యత తీసుకొన్నతరువాత ఆ తేడా కనబడి తీరాలి అని భావించి  హిందూ సుందరి పత్రికను మరింత బలం గలదానిగా చేయటానికి రాబోయే సంవత్సరంలో చేయదగిన , చేయాలనుకొంటున్న మార్పుల గురించి ఈ ప్రకటనలో  చెప్పారు. సంవత్సరాది సంచిక నుండి 40 పుటలతో ఈ  పత్రిక వస్తుందని , కాగితం కూడా దళసరిది వాడుతామని చెప్పారు. ప్రతినెలా బండారు అచ్చమాంబ గారితో ఊలు అల్లిక పనుల గురించి వ్రా యిస్తామనిప్రత్యక్షానుభవం కోసం అల్లిక లో దశలను సూచించే బొమ్మల ప్రచురణ కూడా ఉంటుందని చెప్పారు. అందుకు అయ్యే ఖర్చుకు జంకక పని తలపెట్టటం లో  హిందూ సుందరి పత్రికను ప్రతి స్త్రీకి  ఒక తల్లి వంటి , బిడ్డ వంటి, తోబుట్టువు వంటి, అత్తవంటి , కోడలి వంటి  ఆత్మీయ సంబంధంలోకి తీసుకురావాలన్న లక్ష్యమే ప్రధానమని చెప్పారు. విద్యావంతులైన  సోదరీమణులు ఈ పత్రికకు విశేష ప్రచారం కల్పించాలని విజ్ఞప్తి చేశారు.  చందాలు కట్టి పత్రికను  నిలబెట్టమన్నారు. చందాదారుల సంఖ్యను బట్టే ప్రతుల ప్రచురణ ఉంటుందని చెప్పారు. అప్పటికి ఎనిమిదివందల మంది చందాదారులు ఉన్నట్లు కూడా పేర్కొన్నారు. 

            వెంపలి శాంతాబాయి రచనలు హిందూసుందరి లో ఆమె దానికి సంపాదకురాలు కాకముందు నుండే కనిపిస్తున్నాయి. రాజాము జానానా సభలో ఆమెచేసిన ఉపన్యాస పాఠం1903 జులై సంచికలో ప్రచురించబడింది.అది లభిస్తున్న ఆమె మొదటి  రచన. స్త్రీవిద్యను అడుగంట చేసి స్త్రీలను మూఢురాండ్రను చేసిన హిందూ సమాజాన్ని గర్హిస్తూనే ఆ మూఢతను పాపుకొనవలెనన్నప్రయత్నములు ప్రారంభం కావటాన్నిగురించి హర్షం వ్యక్తం చేస్తూ తనఉపన్యాసాన్నిప్రారంభించింది . స్త్రీ అనుష్టించదగిన ధర్మాలు మూడు అనిమొదటి రెండు పతిభక్తి, దైవభక్తి కాగా మూడవది విద్యాకృషి అని పేర్కొన్నది. విద్యా గర్వంతో స్త్రీలు దైవ సమానుడైన భర్తను తిరస్కరించి చెడు  గుణాలకు లోనవుతారని నెపంతో  స్త్రీలను కూపస్థమండూకాలను చేస్తున్నారని చెప్పింది.విద్యయొసగును వినయంబు వినయమునను/ బడయు బాత్రత బాత్రత  వలన ధనము/ ధనము వలను ధర్మంబు దానివల / నైహికాముష్మిక సుఖంబు లందు నరుడుఅనే పద్యాన్ని ప్రస్తావించి  నిజమైన విద్యావంతుల లక్షణం ఏమిటో సూచించింది . అందువలన వైకుంఠపాళి , అష్టాచెమ్మా వంటి ఆటలతో  సమయం వృధాచేయక ఆడవాళ్లు సాధ్యమైనంతవరకు  తాము చదువుకొంటూ తోటి స్త్రీలకు చెప్తూ హిందూసుందరుల విద్యాభివృద్ధికి పాటు పడితే మేలని చెప్పింది. విద్య కేవలము జ్ఞానార్జనకే కానీ ధనార్జనకు గాదని చెప్తూ అట్టి విద్యవలన కలుగు జ్ఞానం పురుషులకే గాని స్త్రీలకు కూడదనటం నీచం అని అభిప్రాయపడింది . చదువు నేర్చిన చెడునడత కలుగుతుంది అనే వాదాన్ని అట్లయిన విద్య నేర్చిన పురుషులు కూడా అటువంటి వాళ్ళే అయివుంటారు అన్న ఎదురుదాడితో తిప్పికొట్టింది.   స్త్రీవిద్యా ద్వేషులు పన్నే కుతంత్రాలకు లోను కాకుండా స్త్రీలు విద్యాదానం ఆర్జించటానికి పూనుకోవాలని ప్రబోధిస్తూ ఈ ఉపన్యాసం ముగించింది. 

            సమాజ లాభము అను వ్యాసం ( నవంబర్ 1903 , హిందూ సుందరి) కూడా ఉపన్యాసపాఠమే. ఆడవాళ్లు సమాజములు పెట్టుకొనటం ఎందుకు అవసరమో , ప్రయోజనం ఏమిటో ఈ ఉపన్యాసంలో వివరించింది. మొసలికంటి రామాబాయి ఏర్పరచిన సమాజం లోకి సందేహాలు మాని స్త్రీలు సమీకృతం కావాలని సూచిస్తూ శాంతాబాయి ఈ ఉపన్యాసం చేసింది. పురుషులలో స్త్రీవిద్యా ద్వేషులు ఉండవచ్చు గాక , స్త్రీలు స్వీయ అభివృద్ధికై ఏర్పాటు చేయబడిన సంస్థల లోకే రావటానికి , వారానికి ఒక సారి సమావేశం కావటానికి వెనుకంజ వేయటం సరికాదని చెప్పింది. ఇలాంటి సమాజాలకు ఎవరు ఏ రకమైన  బట్టలు కట్టుకున్నారు , నగలు పెట్టుకొన్నారు అని తరచి చూడటం కోసం కాదు రావలసినది, ఎవరు చదువుకున్నారో వారి హృదయాలంకారాలు  ఎట్లా ప్రకాశిస్తున్నాయో గమనించి ఒకరికి తెలిసిన దానిని మనం గ్రహించటం , మనకు తెలిసింది పరులకు ఎరిగించటం తద్వారా విద్యావంతులం కావటంజరగవలసిన పని అని హితవు చెప్పింది. సభలకు వెళ్లి అక్కడ చెప్పే నీతులను మనసులో నాటించుకొని జ్ఞానవంతులు కావటం సమాజముల వల్ల  సమకూరే  ప్రయోజనం అనే అభిప్రాయాన్ని వెలిబుచ్చింది. సమాజలత విస్తరణ ఒక్కరివల్ల సాధ్యం కాదని చీమలకున్న ఐక్య భావంతో స్త్రీలందరూ కలిసి పని చేయాలని సఙ్గహబలం కొత్త ఊహలకు కారణం అవుతుందని చెప్పింది. నోములని , పెళ్లి పేరేంటాలని తోటి స్త్రీలను పిలవటానికి మేళతాళాలతో బజారులలో వూరేగటానికి లేని తప్పు ఎవరో ఒకరి ఇంట్లో ఒక గదిలో మగవాళ్ళు ఇంట లేని సమయంలో చేసుకొనే జనానా సంఘ సమావేశాలకు హాజరవటంలో ఎందుకు అవుతుంది ? అని తర్కించింది. 

            సద్భక్తి ( డిసెంబర్ 1903, హిందూ సుందరి ) అనే వ్యాసంలో శాంతాబాయి బహు దేవతారాధనను , ధూపదీప నైవేద్యాది క్రియాకలాపంతో కూడుకొన్న అర్చనా పద్ధతిని కాదని ఏకేశ్వరోపాసన వలన జన్మ ధన్యమవుతుందని పేర్కొన్నది. మనకు సంతోష కారణమైన సకల ప్రకృతిని సృష్టించిన ఈశ్వరుడు ఒక్కడే నని , ఇతర దైవముల కొలుచుట మాని లోకైక రక్షకుడైన ఆ ఒక్కడిని సేవించాలని చెప్పింది . ఆత్మసౌఖ్యాన్ని, దేహసౌఖ్యాన్నిచెడగొట్టుకొనే ఉపవాసాలు , నోములు ఆచరించ తగనివి అని హితవు పలికింది. సత్యధర్మ జ్ఞానాభివృద్ధులే వ్రతంగా జీవితంసాగించాలని అవే నిత్య సత్య వ్రతాలని ప్రబోధించింది. బ్రహ్మసమాజ భావజాలం సంస్కరణ ఉద్యమాలలో అంతర్భాగమై స్త్రీలలోనికి ఎంతగా చొచ్చుకొని పోయి ఎంత ఆమోదాన్ని పొందిందో అందుకు నిదర్శనం ఈ వ్యాసం. 

             నీతి అనే వ్యాసంలో ( జనవరి,1904 , హిందూసుందరి) నీతి ఒక సార్వకాలిక సార్వజనీన విలువ అని ప్రతిపాదించి కుటుంబపోషణ కైన లౌకిక వ్యవహారాల నిమిత్తం పురుషులు ఎప్పుడైనా నీతిని వదులుకోవలసిన సందర్భాలు రావచ్చు కానీ స్త్రీలకు నీతి విడువవలసిన అవసరమే ఉండదని పేర్కొన్నది శాంతాబాయి.స్త్రీలు మూఢులు, అవిశ్వాస పాత్రులు, అబద్ధాలాడుతారు , కప టులు , నీతిలేనివాళ్లు అని నానా రకాలుగా స్త్రీల గురించి వినబడే మాటలు ఒట్టి అపవాదులు అని తేల్చటానికి నీతిని నిరంతర ఆచరణగా అభ్యాసం చేయాలని సూచించింది. ఏదినీతి అన్నవివేకాన్నిఇచ్చే జ్ఞానమూలం విద్యకనుక స్త్రీలు చదువుకోవాలనే అనుభవజ్ఞులైన స్త్రీలతో స్నేహంచేసివారుచెప్పినవిషయాలను మనసులో విమర్శించుకొనిశ్రేయోదాయకమైన మార్గం అవలంబించాలని అది నీతి గీటురాయిగా ఉండాలని చెప్పుకొచ్చింది.

            ఇవి కాక వెంపల శాంతాబాయి వ్రాసిన రెండు కీర్తనలు లభించాయి. రెండూ రఘురాముడిని స్తుతించేవే.రెండింటిలోనూ శ్రీరాముడు విజయనగర విగ్రహ రూపమే.ఆవిజయనగరమే రచయిత్రి నివాసమై ఉంటుంది. రెండుపాటల చివరి వాక్యాలు శాంతాబాయి అన్నకవయిత్రి స్వీయ నామాంకితంగా ఉంటాయి.నన్ను విడనాడ న్యాయమా శ్రీరామా / నిన్నేనమ్మినార నీరజాక్ష వేగాఅనేపల్లవితో నాలుగుచరణాలతో వున్న  కీర్తన( జూన్ 1903) ఒకటి. తేరే పుష్పమూలు - రారే రఘువీరు పూజశాయూటకూ ..అనేపల్లవితోమొదలై నాలుగు చరణాల రచనగా సాగిన కీర్తన రెండవది.  చరణాలన్నీ పూజకుతేవాల్సిన పువ్వుల పేర్లతో ఉంటాయి కాబట్టి దీనికి పువ్వులపాట అనేపేరు కూడా ఉంది.

            జనవరి 1904 హిందూసుందరి పత్రికలో వచ్చిన నీతి అన్నవ్యాసమే శాంతాబాయి రచనలలో చివరిది. మే 1904 నాటికి ఆమెమరణించింది. అదే సంచికలో ప్రచురించబడిన కొటికలపూడి సీతమ్మ ఉత్తరాన్ని బట్టిఅలాఅనుకోవలసి వస్తుంది. సఖీ వియోగ బాధిత అయిన మొసలికంటి రామాబాయమ్మ గారిని ఓదారుస్తూ , పరామర్శిస్తూ సీతమ్మ వ్రాసిన ఉత్తరం అది. ఆ ఉత్తరంలో ఆమె శాంతాబాయితనకు వ్రాసిన ఒకఉత్తరాన్ని ప్రస్తావిస్తుంది. దానినిబట్టి శాంతాబాయి బ్రహ్మసమాజ మతావలంబకురాలు కావటంలో సీతమ్మ ప్రభావమే ఉందని తెలుస్తుంది . తనకూ రామాబాయమ్మగారికి వచ్చినఅభిప్రాయ భేదాలవల్ల సంస్కరణ ప్రబోధం సరిగా చేయలేక పోయినట్లు ఆమె సీతమ్మకువ్రాసిన ఉత్తరంలోపేర్కొన్నది.పరిశుద్ధ ఆస్తికమత వ్యాప్తికి నడుము కట్టటమూ తెలుస్తుంది. అందుకోసం ప్రతివారం సభలు జరుపుతున్నా పరిశుద్ధాభిప్రాయాలు ఎన్నటికి ఆస్త్రీల హృదయాలలో నాటుకొని దురాచారాలుతొలగించటానికి సాయపడతారో అని ఆఉత్తరంలో ఆమె సందేహాన్నివ్యక్తంచేసింది. ఆవిషయాలు పేర్కొంటూ ఆమెమరణం అందరికీ దుఃఖ కారణమేనని అంటుంది.

            ఆసికా పుర స్త్రీ సమాజం వారు శాంతాబాయమ్మగారి అకాల మరణానికి చింతిస్తూ సం 1904 మే 28 న సమావేశమై చేసిన సంతాప తీర్మానాన్ని జూన్ 1904 హిందూ సుందరిలో చూడవచ్చు. ఆమె మరణం  ‘స్త్రీ లోకాంబునకెల్ల నమిత దుఃఖదాయకం’  అన్నారు. మొసలికంటి రమాబాయికి  సంతాపాన్ని తెలియ చేశారు.  ఆ సందర్భంగా  లక్ష్మీ నరసమాంబ చదివిన వ్యాసాన్ని కూడా  హిందూసుందరి ప్రచురించింది.ఏ యమ్మ సద్విద్యా విభూషణయై యజ్ఞాన తిమిరంబు దరిదాటి తన నైపుణ్యంబున డాడీ జవరాండ్ర విద్యావంతులుగా జేయ ప్రయతినించి పాటుపడుచు సుందరీ పత్రికారత్నంబునకు సహా పత్రికాధిపురాలై యీ యాంధ్ర దేశంబున దన నామము వెల్లడి చేసి యుండెనోఅట్టి మన శాంత పరలోక గతురాలై మనలను విచార సాగరంలో ముంచిందని ఆ సంతాప తీర్మానంలో పేర్కొన్నది లక్ష్మీ నరసమాంబ. 

1903 జులై నుండి 1904 జనవరి సంచిక వరకు ఏడూ నెలల కాలమే  శాంతాబాయి రచనాకాలం. స్త్రీ సమాజాల నిర్వహణ , బ్రహ్మసమాజ మతప్రచారం , తోటి స్త్రీలను విద్యావంతులను చేయాలని ప్రారంభించిన పనిని , హిందూ సుందరిని  గుణాత్మకంగా అభివృద్ధి చేయాలనే ఆలోచనలను అన్నిటినీ వదిలేసి రమ్మని ఆకాల మృత్యువు ఆమెను వెంట తీసుకుపోయింది. ఉపయోగానికి రావలసిన మహిళా శక్తి ఆ రకంగా దట్టించబడి అర్ధాంతరంగా ఉపసంహరించబడటాన్ని మించిన విషాదం ఏముంది

 

------------------------------------------------------------------------------------

 


ఈ సంచికలో...                     

May 2021

    ఇంటర్వ్యూలు

ఇతర పత్రికలు