కొత్త పోస్టులు

శీర్షికలు

కథలు

ఊరు

                ఊరు యిడిసి అప్పుడే ఆరు సంవత్సరాలయితంది. వూరు యాదికస్తే కడుపులో దేవినట్టయితది. ఎందుకో! ఈ మధ్య కాలంలో వూరుకు పోవాలనిపించింది. పోదామని బయలుదేరాను. మనసులో ఎక్కడో చెప్పలేని ఆనందం యింకో పక్క బాధ. ఎందుకంటే! వూల్లో ఏమున్నది వూరు మొత్తం వల్లకాడులెక్కయింది....ఆ... డ్యాం అని పడి మా అందరి బతుకులను ఆగంజేసింది. ప్రజలంతా దిక్కులేని పక్షుల్లాగా అయిపోయారు. చిన్నకారు, సన్నకారు రైతులతో సహా అందరూ కూలీలయ్యారు. పదిమందికి అన్నంపెట్టిన రైతుల చేతులు యిప్పుడు కూలి అడ్డలకాడ కూలికోసం ఎదురుచుస్తున్నాయి. దీనికి తోడు వూల్లకు బ్రాండిషాపులచ్చాయి. రైతులకు మా భూములన్ని పోయి మేమిప్పుడు కూలి పనిచేయవలసి రాబట్టే అనే బాధపడేవారు. మనుషులల్లో కూడా చాలా మార్పులు వచ్చాయి. మనుషులు యింతకు ముందు వారిలాగే వుంటలేరు. ఒకరి కష్టాలల్లో యింకొకరు పాలు పంచుకోవడం లేదు. తమ మనసులోని బాధను యింకొకరికి చెప్పుకుందామంటే కూడా ఎవరు వినరు. అది ఏమిటో వారికే తెలియదు. చెప్పేవారు కూడా ఎవరులేరు. దీనికి తోడు ఆర్థిక పరమైన బాధలు. ఈ బాధలు మరిసిపోవడానికి అప్పుడప్పుడు కల్లుతాగేవారు. ఈ అప్పుడప్పుడు తాగే అలవాటు క్రమంగా రోజూ తాగేటట్టు చేసింది. సర్కారు వూరును లేపిన తరువాత గుట్టకొగలు, చెట్టుకొగలు అయినారు. పనుల కోసం ప్రజలందరు చుట్టపక్కలవుండే పట్టణాలకు పనులకు పోయి మల్లా రాత్రికి యింటికి వచ్చేవారు. మరి కొంత మందైతే పూర్తిగా పల్లెను వదిలి పట్టణాలకు వలస వెల్లారు.

            యింకా వూరు జ్ఞాపకాలు చాలా మట్టుకు నీళ్లల్లో మునిగిపోయాయి. సర్కారు ప్రతిదాన్ని పైసలతోటి ఖరీదు కట్టలేదు కదా! మేము ఆడుకున్న చెట్లు, పుట్టలు, చేండ్లు చెలుకలు, మా తీపి గుర్తులను ప్రాజెక్టు మింగింది. యింకా చాలా మంది సోపతిగాల్లు సచ్చిపోయినారు. అందుకే వూరుకు పోదామంటేనే చాలా బాధగా వుంది. అయినా పరువాలేదు, పోదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఎండకాలం కాబట్టి ప్రాజెక్టులో నీళ్లు తగ్గుతాయి. పాత వూరు నీల్లల్ల నుంచి లేచి కనబడుతుంది. కాబట్టి అంతా తిరిగి చూడవచ్చునని బయలుదేరాను.

            పొద్దున బయలు దేరి సాయంత్రం కల్ల వూరుకి చేరుకున్నాను. వూరు సొర్రుదలకు అక్కడ ఎత్తైన స్థూపం వుంటుంది. ఆ స్థూపాన్ని చూసిన నాకు పాత రోజులు గుర్తు వచ్చాయి. మనస్సులో ఎక్కడో గడ్డకట్టుకపోయినట్టు అయింది. కడుపంతా సెరువైంది. ఆ స్తూపాన్ని చూస్తే ఎన్నో జ్ఞాపకాలు, వూరు దొరలను, పెత్తందార్లను, భూస్వాములను వుచ్చపోయించిన నాగన్న గుర్తుకు వచ్చాడు. ఎంతమంచివాడో నాగన్న, బక్కపల్చన మనిషి, కోలమొఖం గుబురు గడ్డం, అతను నవ్వుతే స్వచ్చమైన గలగల పారే వాగులాగుండేది. ప్రతి సమస్యను చిరునవ్వునవ్వి చాలా సులువుగా పరిష్కరించేవాడు. అతని గొంతు ఎంత తియ్యగుండేదో! మంచి పాటగాడు అతను పాట పాడితే గలగల పారే సెలఏరులాగుండేది. అన్యాయాన్ని ఎదిరించిండు, పేదలందరిని కూడగట్టి ఎన్నో పోరాటాలు చేశాడు. వూరి దొరల మెడలువంచి అన్యాయాన్ని ఎదిరించిండు. దొరల జులుం మెల్లె మెల్లెగా తగ్గింది. దొరలు ఊళ్లోని ఆడోల్ల జోలికి రావడంలేదు. కూలిరేట్లు పెరిగినయి. మాల, మాదిగల పిల్లలు, పేద ప్రజల పిల్లలు బడికి పోతున్నారు. అందరు తెలివికి వస్తున్నారు. దొరలు, షావుకార్లు, పటేండ్లు, కూలీలను పేరు పెట్టి పిలుస్తున్నారు. యింతకు ముందులెక్క ఆసి, తోసి, అంటలేరు. వూల్లో చాలా మార్పులు వచ్చాయి. అంతకు ముందు వూరిలో పేదవాల్లు టి.వి చూడటానికి షావుకార్ల యిండ్లకు పోయేవారు. వారు వీల్లను రానిచ్చేవారు కాదు. షావుకార్ల యిండ్లన్ని తిరుగంగా, తిరుగంగా ఎవరో ఒకరు రానిచ్చేవారు. అయితే అది ఆంక్షలతో కూడింది. టి.వి చూసి యింటికి వచ్చే ముందు వాళ్లు టి.వి పెట్టిన ఆరుగు కడిగి రావాలి. యిట్లా చాలా యిబ్బందులు పడేవారు. అయితే వూల్లెకు సంఘాలు వచ్చిన తరువాత సంఘం సహాయంతో వూల్లే ఒక్క షెడ్డు నిర్మించి అందులో టి.వి. పెట్టించారు. వార్త పత్రిక కూడా ఏపిస్తున్నారు. వూరిలోని ప్రజలు పని పాటలు అయినా తరువాత టి.వి. చూసేవారు. చదువుకున్నవారు వార్త పత్రిక చదివే వారు. యిట్లా వూల్లో చాలా మార్పులు వచ్చాయి. ఈ మార్పులన్నింటికి కారణం నాగన్న. కనుక నాగన్నంటే దొరలకు మంట.

            వూరిలోని సంఘాలు బలపడుతున్నాయి. రైతులు, కూలీలు ఐక్యంగా వుంటున్నారు. ఒకరికొకరు పనులల్లో పాటలల్లో సాయం చేసుకుంటున్నారు. యిట్లా అందరి రెక్కల్లో బొక్కల్లో వున్నాడు నాగన్న.

            అయితే నాగన్న మీద దొరలకు చాలా కోపమున్నది. ఎందుకంటే వాళ్లకు ఎవరు బయపడతలేరు. వాల్ల మాటలు ఎవరు వినడంలేదు. ఎవలు కూడా దొరలకు వంగి వంగి దండాలు పెడతలేరు. యిట్లా దొరలకు కొరకరాని కొయ్యలాగా మారిన నాగన్న మీద కసిపెంచుకున్నారు. ఎలాగైనా నాగన్నను సంపించాలని దొరలు పన్నాగాలు పన్నారు. అయితే ప్రజాబలం మెండుగావున్న నాగన్నను పట్టుకోవాలంటే అంతా సులువు కాదన్న సంగతి దొరలకు, పోలీసులకు తొందరగానే అర్థం అయ్యింది. ప్రజలు కూడా నాగన్నను తమ కడుపులో పెట్టుకొని చూసుకొనేవారు. తమ కంటి పాపాల్లాగా కాపాడుకొనేవారు.

            దొరలు నాగన్నను సంపించడం కోసం చాలా ఎత్తులు వేసేవారు. వూరిలో ఏం పనిలేక తాగుతూ తిరిగే ఒక్క యువకున్ని దొరలు తమసెప్పు చేతుల్లో పెట్టుకున్నారు. ఆ యువకునికి దొరలు తాగబోయించేవారు. అట్లా మారిపోయిన అతడు ప్రజల మధ్యనే తిరుగుతూ ఎవరికి అనుమానం రాకుండా దొరలకు ప్రజలకు సంబంధించిన, నాగన్నకు సంబంధించిన అన్ని విషయాలు చెప్పేవాడు. వాడు చెప్పిన విషయాలన్ని దొరలు పోలీసులకు చెప్పేవారు.

            ఒక్క రోజు పొద్దుగాల ఏడుగంటల సమయంలో నాగన్న బస్టాండు ప్రాంతంలో వున్నాడు. మారువేషంలో వచ్చిన పోలీసోల్లు నాగన్నను పట్టుకున్నారు. మూడురోజులు చిత్రహింసలు పెట్టి కాల్లు, రెక్కలు విరిసి వూరు గోదావరి ఒడ్డుకు కాల్చిచంపారు.

            ఆ పాత విషయాలు గుర్తువచ్చి నా మనస్సంతా చెల్లా చెదురయిపోయింది. దొరలు పోలీసులు చంపిన నాగన్న అమరుడైనాడు. అతని గుర్తుగా యిక్కడ స్తూపం వెలిసింది. అప్పుడు దొరలను వుచ్చపోయించిన నాగన్న స్తూపం, యిప్పుడు ఆ వూరి ప్రజలకు ఏం సందేశం యిస్తుందో? ప్రజలు ఎట్లా ఆలోచిస్తారో చూడాలి. మనస్సంత కోల్లుదవ్విన పెంటలెక్క అయింది. గుండె బరువుతో ముందుకే నడుస్తున్నాను. వూరును ఏదో రాక్షసి మింగినట్టుగున్నది. వూరంతా వల్లకాడయింది.

            కొద్దిగా ముందుకు పోతే దొస్తువాళ్ల యిల్లు. వూరినుంచి అందరు వెల్లిపోయి సర్కారుసూపించిన భూమలల్ల యిండ్లు కట్టుకున్నారు. కొన్ని కుటుంబాలు మాత్రం సర్కారు యిచ్చే పైసలు పెండింగ్‍లోపడి యిక్కడనే వుంటున్నారు. వాళ్లకు పైసలు వస్తయో రావో కూడా తెలియదు. వీళ్ల గురించి పట్టించుకునే నాదుడేలేడు. యింకో  కొంతమందికి పైసలు తక్కువ వచ్చి, ఆ పైసలు ఎటుసాలక, యిండ్లు కట్టుకోలేక, వున్న అప్పులు కట్టుకొని యిక్కడే వుంటున్నారు. అందులో ఒక్కటి మా దొస్తువాళ్ల యిల్లు. మనసులో ఎక్కడో కలుక్కుమన్నది. యిక్కడ ఎట్లవుంటున్నారు వీళ్లు. మనుషులు లేకపోవడం వల్ల వూరినిండ తుమ్మలు, పిచ్చిచెట్లు పెరిగాయి. వూరంతా అడవీ తీరవున్నది.

            కొద్దిగా ముందుకు పోయాను. నాలుగేండ్ల కింద మిషన్‍భగీరత పనులకోసం తవ్విన పొక్కలో పడి మెడలు యిరిగి మంచానికే పరిమితమైన దోస్త్ వాళ్ల అయ్యపోశాలు మంచంలో శవం లెక్క పడివున్నాడు. దూరం నుంచే చూశాను. అతని దగ్గరికి పోయేంత గుండే ధైర్యం నాకులేదు. దు:ఖం ఆగడంలేదు. కడుపులో ఎక్కన్నో మంట కోపం, ఏమిచేయని నిస్సాహాయకస్థితి. మధాహ్నం కావడం చేత యింటికాడ ఎవలు లేరు. అందరు కూలి పనులకు పోయినట్టున్నారు. అతకు ముందు పోశాలును అతని రూపాన్ని, తలుచుకుంటే ఎంతో బాధనిపిస్తుంది. పోశాలు ఎత్తైన బలమైన మనిషి. యిప్పుడు నాలుగు ఏండ్లనుంచి మంచానికే పరిమితం కావడం వల్ల బొక్కలు తేలి పీనుగు తీర తయారయ్యిండు. అతను వూళ్లో అందరితోని కలుపుకోలుగా వుండేవాడు. మంచి మాటకారి, పంచాయితులు కూడా చేసేవాడు. అతను మంచిగా వున్నప్పుడు వాళ్ల యింటి కాడ ఎప్పుడు మందితోని సందడిగా వుండేది. పంచాయితీలకోసం, పడావులకోసం ఎప్పుడు యింటికాడ ఎవరో ఒకరు వుండేవారు. యింకా వూరికి ఎలక్షన్లు వచ్చినయంటే పోశాలు తీరిక లేకుండా వుండేవాడు. ఎలక్షన్లో నిలవడే వ్యక్తులు పోశాలును చాలా రకాలుగా వాడుకునేవారు. అలాంటిది యిప్పుడు వాళ్ల యింటి మొఖాన వచ్చిన నాదుడే లేడు. యిది వాళ్లస్థితి.

            వాళ్లస్థితి గురించి ఆలోచిస్తూ ముందుకు నడిచాను. వాళ్లియింటికాన్నుంచి వందగజాలు నడుస్తే మూడుతొవ్వలు కలిసే చోటువస్తుంది. ఈ మూడు బజార్లకాడ కూసుండుడంటే నాకు ఎంతో యిష్టం. యిక్కడ కూసుండి మాట్లాడుతూ ఎన్నిరాత్రులు గడిపినామో సోపతిగాల్లందరం కలిసి యిక్కడ ఎన్నో ఆటలు ఆడుకునేది. బొంబాయికి బతుకు దెరువుకోసం పోయిన మా సోపతిగాండ్లు వూరికి వస్తే పండగ సందడిగా వుండేది. ఒకరి మీద ఒకరికి ఎంతో ప్రేమవుండేది. వాళ్లు మళ్లా తిరిగి బొంబాయికి పోయేటప్పుడు అందరం ఏడుస్తూ సాగనంపేవాళ్లం.

            అట్లా ఎన్నో అనుభవాలతో నడుస్తున్న నాకు రామన్న కూలిపోయిన యిల్లు కనపడ్డది. ఆ యింటికాడ చాలా సేపు కూసున్నాను. ఆ యిల్లు ఎట్లా అయితే కూలిపోయిందో రామన్న కూడా ఆట్లా కూల్చివేయబడ్డాడు. అతను ఎంత మంచి మనసు కలవాడు.

            మృదుస్వభావం కలవాడు. ప్రజలకోసం దొరలను ఎదురించినవాడు. ఎన్నో పోరాటాలు తను చేస్తూ నిర్మించినవాడు. ఎందుకోగని తరువాత రామన్న పోరాటాలకు దూరంగా వుంటూవచ్చాడు. యిప్పుడు అతను ఏ పోరాటాలు చేయడంలేదు. అయినా సరే పోలీసుల వేధింపులు మాత్రం తగ్గడం లేదు. ఎప్పుడు వేధించేవారు. వూరిలోకి కొత్తవాళ్లు ఎవరు వచ్చిన రామన్నను పోలీస్‍స్టేషన్‍కు పిలిపించి వేధించేవారు. వూరిలో చాలా మంది మాజీలు వున్నారు. కాని ఎవరిని పోలీసులు వేధించేవారుకాదు. దీనికి కారణం ఏందంటే రామన్న మిగితా మాజీలల్లాగా పోలీసులకు అనుకూలంగా వుండకపోవడం, మాజీలు కొంత మంది రాజకీయ నాయకుల అవతారం ఎత్తారు, కొంత మంది రియల్‍స్టేట్‍ చేస్తున్నారు. మరి కొంత మంది పంచాయితీలు, పైరవీలు చేస్తూ చాలా సంపాదించారు. లగ్జరి జీవితం అనుభవిస్తున్నారు. వీళ్లంతా పోరాటంలో వున్నప్పుడు ఏపనులయితే చెయ్యవద్దనీ చెప్పారో యిప్పుడు అవే పనులు చేస్తున్నారు. ఈ పనులు చేయని రామన్నంటే మిగితా మాజీలకు యిష్టం వుండేది కాదు.

            సమాజం ఎప్పుడు మారుతూ వుంటుందికదా! మారుతున్న కాలంతో పాటే సమాజంలో ఎన్నో మార్పులు వచ్చాయి. ఈ మార్కెట్టు సమాజం అందరిని మాయచేస్తుంది. ఎన్నో కనపడని కుట్రలను చేస్తుంది. అందరికి చేతినిండ పని వున్నట్టే వుంటుంది, కానీ ఫలితం మాత్రం శూన్యంగా వుంటుంది. ఈ మార్కెట్టు సమాజం మనుషులను పిచ్చివాళ్లను చేస్తుంది. ఎవరిని కలిసిమెలిసి బతకనివ్వదు, అందరిమధ్య విభేదాలు సృష్టించి విడకొడుతుంది. మనుషులను పిచ్చివాళ్లను చేస్తుంది. ఈ మార్కెట్టు కాలంలో ఒకరుకూడా సుఖంగా వుండరు. అన్నదమ్ముల మధ్య చిచ్చు పెడుతుంది. భార్య భర్తలను సుఖంగా వుండనియ్యదు. తల్లులకు పిల్లలను పిల్లలకు తల్లులను కాకుండా చేస్తుంది. సమాజంలో స్వార్థం విపరీతంగా పెరిగిపోయింది. ప్రతీ పనిని పైసలతో వెల కట్టే రోజులు వచ్చాయి. యిలాంటి సమాజంతో రామన్న లాంటి వ్యక్తులు బతికే పరిస్థితి లేదు. ఈ విషపు సమాజాన్ని చూడలేక రామన్న ఒకనాడు ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడు.

            రామన్న జ్ఞాపకాలు గుర్తుకు వస్తె మెదడు కోల్లు తవ్విన పెంట తీర్గ అయితది. బరువెక్కిన హృదయంతో నడుస్తున్నాను. ఈ లోకంలో ప్రతీది ఒక్క అనుభవమే కదా! ప్రతీ అనుభవం నుంచి మనం ఏదో ఒకటి నేర్చుకోవాలి. ఈ సమాజమే ఒక పెద్ద పాఠశాల. ఎంత నేర్చుకుంటే అంతా నేర్పిస్తుంది. ఈ తలకిందుల సమాజాన్ని సీదచెయ్యటంకోసం ఎంత మంది తల్లులు తమ కడుపుకోతను అనుభవించారు. వాళ్ల మరణాల రక్తపు గుర్తులు మనకు ఏమ్‍ చెప్పుతున్నాయి. ఏ సందేశాన్నిస్తున్నాయి. ఈ ఉల్టా పల్టా సమాజాన్ని సక్కదిద్దడానికి మనం ఏం చేస్తున్నామా? అనే ప్రశ్న ఉద్భవిస్తుంది. ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పవలసిన బాధ్యత మనందరి మీద వున్నది.

            యిలాంటి ఆలోచనలు మెదుడులో మెదులుతుంటే! తేరుకొనీ ముందుకేసి చూశాను. చెంత చెట్టు కనపడుతుంది. అదే దాసరోల్ల చింత చెట్టు.  ఆ చెట్టు కింద మేమందరం ఎన్నొ ఆటలు ఆడుకొనేది. చిర్రగోనే ఆట, గోలీలాట, కోతికొమ్మాట, అంగుడుదునుకుడు లాంటి ఆటలు ఆడేది. ఆ చింత చెట్టు పంచాయితీలకు అడ్డ. అక్కడ ఎన్నో పంచాయితులు జరిగేవి. చెట్టు కింద చీకట్ల ఏమో మీటింగులు జరిగేవి. చీకటయితే చెట్టుకింద ఎవరెవరో కొత్తవాల్లు కనపడేవారు. ఈ కొత్తవాల్లతో మా వూరి యువకులు కలిసేవారు. ఏమెమో విషయాలు రాత్రంతా మాట్లాడుకొనేవారు. వీళ్ల రాకతో వూళ్లో దండగలు, కల్లు తాగడాలు బందు అయినాయి. యింతకు ముందటి పంచాయితీలల్లో లెక్క తిమ్మిని బొమ్మ, బొమ్మను తిమ్మిచేయడం లేదు. నిజంవైపు ఎక్కువ మంది నిలబడుతున్నారు. యిట్లా వూళ్లో చాలా మార్పులు జరిగాయి.

            ఈ ప్రాజెక్టు ఆ గుర్తుల మీద బురద జల్లింది. ఆ చింత చెట్టు కూడా నీటిలో మునిగిపోయింది.

            అక్కడి నుంచి ఎడం చేయి పక్క మీదుగా పోతే పీరీల గుండం (మొహంర్రం) వస్తుంది. పీరీల పండుగ వచ్చిందంటే వూరిలో అదొక పెద్ద సందడి. కులాలకు, మతాలకు అతీతంగా అందరూ పాటలు పాడుతూ గుండం చుట్టు ఎగిరేవారు. వూరి జనమంతా అక్కన్నే వుండేవారు. ఈ పీరీలగుండాన్ని కూడా మాయదారి ప్రాజెక్టు మింగేసింది.

            పీరీలగుండం కాన్నుంచి కొద్దిగా ముందుకుపోతే రాంబాయిగడ్డ. రాంబాయి గడ్డను ఆనుకొని ఎత్తైన మట్టిగోడ, దాని మీద పాత కుమ్మరి గూనలు కప్పివున్నాయి. ఈ గోడ దాదాపుగా చుట్టు పది ఎకరాలతో వున్నది. యిదే మా వూరి దొరగడి. గడిలోనికి పోవటానికి ఎత్తైన పెద్ద దరువాజ వుంది. ఆ దరువాజ ముందు, ఆపక్క, ఈపక్క, కూసూండటానికి బండతో గద్దే కట్టించివున్నది. గోడల మీద అక్కిరి, బిక్కిరి జాజురాతలున్నాయి. ఆ జాజు రాతల మీద సున్నం వేసి వున్నది. సున్నం చాటుకు వుండలేని ఆ రాతలు ఎరర్రగా కనిపిస్తూ వేలాది ప్రశ్నలు, నాకో, మరి ఈ సమాజానికో సందిస్తున్నట్లుగా వున్నాయి.

            యిప్పుడు గడిలో మొత్తం తుమ్మలు మొలిశాయి. అండ్లకు పోవటానికి వీలు లేకుండా వున్నాయి చెట్లు, చేమలు. ఈ గడిలో ఎంత మంది తల్లుల మాన, పాణాలు, మన్నులో కలిసిపోయాయో, ఎంత మంది యువకులు పాలేర్లుగా తమ నెత్తురును ఈ దొరల పొలాలు దున్నటానికి దారవోశారో! ఎంత మంది ఈ గడీలో తన్నులు, గుద్దులు తిన్నారో, ఎన్ని నరకయాతనలు పడ్డారో. ఎంతో మంది జీవితాలను బుగ్గిపాలు చేసిన ఈ గడీలు యిప్పుడు మట్టిలో మట్టి అయినాయి. వూళ్లెకు సంఘాలు వచ్చి దొరలు పట్టణాలు వలసపోయారు. వందల ఎకరాల భూములు బీల్లు వడ్డాయి. దొరలు కూడా ఈ భూములు మీద ఆశవదులుకున్నారు. పట్టణాలకు పోయిన దొరలు వ్యాపారాలు చేస్తూ, కాంట్రక్ట్లు చేస్తూ, పెట్టుబడుదారులు అయినారు. పెట్టుబడుదారులు రాజకీయనాయకులయినారు. రాజకీయనాయకులయిన దొరలు ప్రభుత్వాలను ఏర్పటు చేసినారు. తొండ మారి వూసరవెల్లి అయింది. భూస్వాములుగా వున్నప్పుడు దొరల దోపిడి, దౌర్జన్యాలు వూల్లకే పరిమితంగా వుండేది. వాళ్లు యిప్పుడు రాజకీయనాయకులై ఏకంగా దేశాన్నే దోపిడి చేసే స్థితికి ఎదిగిపోయారు. ప్రాజెక్టు కూడా వాల్లకే న్యాయం చేసింది. వుత్తపుణ్యానికి పోతయనుకున్న భూములు కోట్లు తెచ్చిపెట్టాయి. కూలిపోయిన యిండ్లకు కూడా వాళ్ల పలుకుబడితో ఎక్కువ పైసలు తెప్పించుకున్నారు.

            వూరిలో సెంటు భూమి లేని పేదలను ఈ ప్రాజెక్టు నిండాముంచింది. ఎకురమో, ఆర ఎకురమో వున్న వాళ్లకు ఆ డబ్బులు ఎటు సాలక అప్పుల పాలయినారు.

            హనుమండ్ల గుడి, గుడివద్ద పెద్ద వేపచెట్టు, సుట్టు బండతో కట్టిన గద్దె, ఆ గద్దే మీద సాయంత్రం పూట షావుకార్లు, పటేండ్లు, దొరలు కూసుండేవారు. ఆ గద్దే కాడికి గాని, గుడి వద్దకుగాని మాల, మాదిగలకు రావడానికి అర్హతలేదు. ఆ గుడికి పోవడానికి మాల, మాదిగలు ఎన్ని పోరాటాలు చేశారో తలుసుకుంటేనే గుండెబరువెక్కుతుంది. ప్రతి దసరాకు ఏదోరకంగా మాల, మాదిగలతో వూరిలోని మిగితా కులాలు లొల్లికి దిగేటివి. లొల్లీలన్ని దొరలు వెనుక వుండి నడిపించేవారు. కులాలమధ్య అంతరాలు సృష్టించి ప్రజలు ఏకం కాకుండా చేసేవారు. గొడవల గురించే ఆలోచిస్తారు. దొరల దోపిడి గురించి ఎవరికి ఆలోచన రాదు. ఈ రకంగా దొరలు తమ పబ్బం గడుపుకునే వారు. తరువాత వూరికి వచ్చిన సంఘాలవల్ల సబ్బండ కులాలు ఒక్కటయ్యాయి. దొరలు వెలివేయబడ్డారు. దొరలను వూరి ప్రజలు తరిమి, తరిమి పొలిమేరలు దాటించారు. మాల, మాదిగలకు గుడికి పోయే రోజులు వచ్చాయి. అయితే అప్పుడూ ఈ ప్రాజెక్టును గాని, ప్రాజెక్టును నిర్మించే ప్రభుత్వాన్ని గాని ఎదురించలేక పోతున్నారు....ఎందుకోమరీ....

            మా వూరి బడి ఎన్నో సంవత్సరాల చరిత్ర గలిగిన బడి, యిప్పుడు వెలవెలబోయింది. బడిని చూస్తే ఎన్ని మధుర జ్ఞాపకాలో గుర్తుకు వస్తాయి. మమ్ములను మనుషులుగా తీర్చిదిద్దిన బడికి కూడా తప్పలేదు ప్రాజెక్టులో మునుగుడు. దాదాపు నలబై, యాబై సంవత్సరాలుగా ఏడవ తరగతికే పరిమితమైన బడిలో యిప్పుడు పదవ తరగతి వరకు వున్నది. దొరల కాలంలో బల్లకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యత యిచ్చే వారు కాదు. పేదవాళ్లు ముఖ్యంగా  మాల, మాదిగలు చదువుకుంటే తెలివిమంతులు అయితారని బడిని అభివృద్దికాకుండా చూసెవారు. బడికోసం వచ్చే పంతుల్లను కూడా వాళ్ల చెప్పుచేతుల్లో పెట్టుకొనేవారు. వాళ్ళ యిండ్లల్లోనే వుంచుకొని తమ పిల్లలకు చదువు చెప్పించుకునేవారు. యిది ఆ రోజుల్లో బడి పరిస్థితి.

            అలాంటి బడి 10వ.తరగతి వరకు అవడానికి ముఖ్యకారకుడు రెడ్డిసారు. ఆయన రాకతోనే వూరి బడి స్థితిగతులు మొత్తం మారిపోయాయి. సారు బడికోసం ఎంత తపన పడేవాడో తలుసుకుంటే చాలా బాధకలుగుతుంది. ఎంతో మందికి కంటు అయి మా బడిని 10వ. తరగతి వరకు తీసుకవచ్చాడు. మా బడితో మొట్టమొదటి సారి తల్లి దండ్రుల కమిటి వేసి నవాడు. ప్రతినెల మీటింగు పెట్టి, వూరిలోని ప్రజలందరికి బడియొక్క స్థితి గురించి చెప్పేవాడు. తల్లి దండ్రులకు పిల్లల చదువు గురించి చెప్పేవాడు. అట్లాగే బడిలోనికి యూనిఫామ్‍ తీసుకవచ్చిన వాడు కూడా రెడ్డిసారే. ఈ విధంగా బడి అభివృద్దిచెందడానికి చాలా ప్రయత్నాలు చేశాడు. 10వ. తరగతి వరకు బడిని అభివృద్ది చేయడం ఒక ఎత్తు అయితే తరగతులు నిర్వహించడం కోసం గదులు నిర్మించడం పెద్ద సమస్య అయ్యింది. ఒక్కొక్క సంవత్సరం ఒక్కోక్క తరగతికి పరిమిషన్‍ రావడం జరిగింది. మొదటగా 8వ.తరగతికి, ఆ తరువాత 9వ.10వ. తరగతులకు పరిమిషన్‍ రావడం జరిగింది. యిప్పుడు ఉపాధ్యాయుల సమస్య మొదలయింది. తరగతులు పెరిగినయి కనుక టీచర్లు కావాలి. ప్రభుత్వం టీచర్లను పంపించేటట్టులేదు కనుక విద్యార్థులకు చదువు విషయంలో యిబ్బందికలుగకుండా బడిలో తల్లి దండ్రులమీటింగ్‍ ఏర్పాటు చేసి ప్రైవేటు టీచర్ల అవసరం గురించి చెప్పాడు. మనకు గవర్నమెంటు టీచర్లను పంపించాలంటే సమయం పడుతుంది. అప్పటిదాక పిల్లలకు చదువు విషయంలో అన్యాయం జరుగుతుంది. కనుక మీరందరు ఒప్పుకుంటే ప్రైవేటు టీచర్లను పెట్టుకుందాం అన్నాడు. మీటింగ్‍లోని తల్లి దండ్రులు కొంత సేపు ఆలోచన చేసి, చివరకు అందరు ఒప్పుకున్నారు. గవర్నమెంటు టీచర్లు, ముగ్గురు, ప్రైవేటు టీచర్లు ముగ్గురు కలిపి బడిని నడిపించారు. ఒక్కొక్క టీచరు మూడు నుంచి నాలుగు సబ్జెక్టులు చెప్పేవారు. అలా చెప్పడంకోసం సార్లు చాలా కష్టపడేవారు. మొత్తానికి బడిని మాత్రం నడిపించేవారు.

            ఇక పోతే గదులు గవర్నమెంటు బడి బిల్డింగ్‍ నిర్మించాలంటే చాలా సమయం పడుతుంది. కనుక మనం తాత్కలికమైన షెడ్లు నిర్మించుకోవాలని అందరం నిర్ణయించుకున్నాము. తక్కువఖర్చుతో షెడ్లు కావాలంటే కర్రతో కూడా షెడ్లు నిర్మించాలి. అలా నిర్మించాలంటే అడవికిపోవాలి. కనుక వూరిలోని పెద్దమనుషులతో ప్రజలతో మాట్లాడి ఎడ్లబండ్లు కట్టుకొని టీచర్లు, రెడ్డిసారు, మోహన్‍సారు, సురేష్‍సారు పిల్లలం, మా తల్లిదండ్రులు, వూరిలోని బడిమీద ప్రేమ వున్న కొంతమంది యువకులు, యిట్లా అందరం కలిసి అడివికి పోయి, వాసాలు, కంకలు, పొరక మొదలైన వాటిని కొట్టుకొని వచ్చాము. మీది కప్పుకోసం వూరిలో చందాలు జమచేసి డాంబరు వట్టలు తెచ్చి కప్పాము. ఈ విధంగా 8,9,10వ తరగతులకు సంబంధించిన షెడ్లు ఏర్పడినాయి.

            10వ తరగతి మొదటి బ్యాచ్‍ మాది. 10వ తరగతికి పరిమిషన్‍  తేవడం కోసం సారు చాలా కష్టపడ్డాడు. అయినా పదవ తరగతికి పరిమిషన్‍ రాలేదు. మేము పదవ తరగతి ప్రైవేటుగా వేరే స్కూల్లో ఎగ్జామ్‍ ఫీజు కట్టి పరీక్షలు రాశాము. మా పదవతరగతి అయినపోయిన తరువాత బడికి 10వ తరగతి పర్మిషన్‍ రావడం జరిగింది. అట్లా మా పదవ తరగతి పూర్తి అయ్యింది.

            ఎన్నో అనుభవాలు నేర్పిన బడిని దాటి ముందుకు పోతే గుండోల్ల మూల, దీన్ని అనుకొని గ్రామపంచాయితి ఆఫీసుంటుంది. వెనుకట ఎందరో దొరలు పాలించినటువంటి ఈ గ్రామపంచాయితి తరువాత వూరితో వచ్చిన మార్పులతో ఆ అధికారం కిందిస్థాయి వాళ్లకు కూడా రావడం జరిగింది. ఎవరు అధికారంలో వున్న ప్రజలకు ఒరిగింది మాత్రం ఏమిలేదు. ఎన్నికలలో గెలిచే అధికారం చేజిక్కించుకున్నవారు దొరల మాదిరి రాజకీయాలనీ చేయడం జరిగింది. వూరిలో కొత్తరకమైన రాజకీయాలు చేస్తూ ప్రజల మధ్య చిచ్చులు పెట్టేవారు. లంపెన్‍ రాజకీయాలు నడిపేవారు. యువకులను రెండు వర్గాలు చేసి లొల్లీలు పెట్టించేవారు. పోలీసుకేసులు పెట్టించేవారు. వూరిలోని పేద ప్రజలు ముఖ్యంగా  మాల, మాదిగలు రెండు పక్షాలుగా విడిపోయారు. ఒకటి పాలక పక్షం, రెండోది ప్రతిపక్షం. ఈ ప్రతిపక్షానికి నాయకత్వం వహించేవ్యక్తి పాలక పక్షంలోని వ్యక్తి మీద వాళ్ల మనుషుల మీద ఎప్పుడూ ఆరోపణలు చేస్తూ వాళ్లమీద ప్రజలకు పూర్తి వ్యతిరేకం వచ్చేటట్టుగా చేసేవాడు. సర్పంచ్‍ విల్ల మీద కేసులు బనాయిస్తు పోలీసుల ద్వారా వేధింపులు చేపించేవాడు. సర్పంచి చేసిన కొన్ని స్కాంలు ఋజువు కావడం జరిగింది. మెల్లెమెల్లగా సర్పంచి మీద ప్రజలకు వ్యతిరేకత ఏర్పడ్డది. దీనిని ఆసరచేసుకొని ప్రతిపక్షంలోని వ్యక్తి సర్పంచిని ప్రజల మధ్య నిలవకుంట చేసినాడు. యిట్లా కొట్లాటలు జరుగుతుండగానే ఎలక్షన్లు రావడం, మల్లా ఈ యిద్దరు వ్యక్తులే పోటిలో వుండటం జరిగింది. సర్పంచి మీద వున్న వ్యతిరేకత అతను ఓడిపోవడం జరిగింది. ప్రతిపక్షంలోని నాయకుడు పాలకపక్షం లోకి రావడం జరిగింది. అధికారమార్పిడి జరిగింది.

            కొన్ని రోజులకు వూరికి యిసుక టెండర్‍ రావడం జరిగింది. వూరిని అనుకొని గోదావరి వుండటం అండ్ల విపరీతమైన యిసుక వుండటంతో యిసుక కాంట్ట్రర్లకు యిక్కడి యిసుక మీద కన్ను పడ్డది. ఎలాగైనా యిసుకను యిక్కడి నుంచి తీసుకపోవాలి. అనుకున్నారు. అయితే కొంత మంది యువకులు యిసుక తీయడాన్ని వ్యతిరేకించారు. యిసుక తీస్తే భూగర్భ జలాలు యినికిపోతాయని యువకులు వాదించేవారు. ఫలితంగా తాగునీరు, సాగునీరుకు చాలా ఇబ్బందులు వస్తాయని కొందరు యువకులు ప్రజలకుచెప్పేవారు. యిసుక టెండరు కోసం వచ్చిన కాంట్రక్టరుతో యువకులు కొందరు  గొడవపడ్డారు. యిట్లా గొడవలు జరుగుతుండగానే కాంట్రక్టర్‍, ఎవరితోనైతే పనిసులబంగా అయితదో వాన్నే పట్టుకున్నాడు. ఆ వ్యక్తీ మా వూరి కొత్త సర్పంచి యిట్లా మా వూరి సర్పంచి కాంట్రక్టర్‍ యిచ్చే కమిషన్లకు కక్కుర్తిపడి మా వూరిని, మన్ను పాలు చేశాడు. వూరిలోని ప్రజలు, యువకులు, ఎంత ఆశతోటి గెలిపించుకున్నారో, అంతా నిరాశే మిగిలింది.

            ప్రజల మర్మం తెలిసిన సర్పంచి వాళ్లను ఎట్లా మాయల పడగొట్టాలో అట్లా పడగొట్టాడు. యిక్కడ వున్నటువంటి పెద్ద సమస్య ఏందంటే! మా వూరి యువకులు బొంబాయిలాంటి ప్రదేశాలకు పనికోసం వలస వెల్లేవారు. అటువంటి పాయింట్‍ను పట్టుకున్న సర్పంచి యువకులను మచ్చిక చేసుకొన్నాడు. ఒక రోజు గ్రామ పంచాయితికాడ మీటింగ్‍ ఏర్పాటు చేశాడు. మీటింగుకు వచ్చిన ప్రజలనుద్దేశించి! చూడుండ్లి....మనకు యిసుక టెండరు పడుతే మన బతుకులు బాగుపడుతయి, మీ రందరు బొంబాయికి వలస పోవడం బందు అయితది. అట్లాగే మన గ్రామ పంచాయితికి నిధులు కూడా వస్తాయి. ఆ నిధుల ద్వారా మన గ్రామ పంచాయితిని అభివృద్ది చేసుకోవచ్చు. అని చెప్పుకొచ్చాడు. అయితే చాలా మందికి చాలా అనుమానాలున్నాయి. కొంత మందియువకులు వ్యతిరేకించారు. కానీ ఫలితం లేకుండా అయిపోయింది. ఎందుకంటే చుట్టుపక్కల వూల్లల్ల యిసుక టెండర్లు నడుస్తున్నాయి. పనికిపోయిన కూలీలకు రోజువారి కూలికంటే ఎక్కువగానే పైసలు రావడంతో మా వూరి ప్రజలకు కూడా టెండర్‍ అయితేనే బాగుండు అనుకున్నారు. మొత్తానికైతే మా వూరి యిసుకటెండరు పట్టిన కాంట్రక్టరు పనులు ప్రారంభించాడు.

            యిసుక పనులు జోరుగా నడుస్తున్నాయి. ప్రజలచేతుల్లో పైసలు గలగల మంటున్నాయి. వూరికి బ్రాండిషాపులు వచ్చాయి. యిసుక పనులకు పోయిన కూలీలు ఎక్కువగా మధ్యానికి అలవాటు పడ్డారు. కూలికి పోతే వచ్చిన డబ్బులను మధ్యం షాపులకు దారబోసేవారు. వూరిలోని యిసుకంతా పట్టణాలకు తరలిపోయింది. కాసులు కాంట్రక్టర్‍ జేబులు నిండాయి. కమీషన్లు సర్పంచికి దక్కాయి. ప్రజలకు మాత్రము కష్టం తప్పా ఏమి మిగులలేదు. గోదావరిలోని యిసుక తీయడంతో వ్యవసాయ బావులు, తాగునీటి బావులు ఎండిపోయినాయి. ఫలితంగా పంటలు పండకుంట అయినాయి. వూరిలో గోరమైన కరువు తాండవించింది. యిట్లా నడుస్తున్న క్రమంలోనే వూరిని ప్రాజెక్టు కింద లేపుతమని అధికారులు వచ్చారు. ప్రజలకు ఏం అర్థం కాని అయోమయస్థితి ఏర్పడ్డది. ప్రజలంతా పిసపిస అయితండ్లు. యిలాంటి అయోమయ పరిస్థితిలో ప్రజలంతా ఒక్క నిర్ణయానికి వచ్చారు. వూరికి వచ్చే సర్వేర్లను అడ్డుకోవాలి అనుకున్నారు. మన వూరు మునుగుతే మనం బతకలేము. గుట్టకొక్కలం, చెట్టుకొక్కలం అయితం, ఆగన్నపక్షులం అయితం, అనీ అందరు సర్వేర్లను వూరికి రానీయద్దని నిర్ణయించుకున్నారు.

            వూరికి వచ్చిన సర్వేర్లను ప్రజలు అడ్డుకున్నారు. ఏం చేయలేక సర్వేర్లు తిరిగివెళ్లిపోయారు. అయితే అధికార్లు సర్పంచితోని మంతనాలు జరిపి వూల్లోకి వచ్చారు. మళ్లా యిప్పుడు కూడా ప్రజలు ప్రతిఘటించారు. అయితే సర్పంచి కలిపించుకొని, ప్రజలారా సూడుండ్లి ప్రాజెక్టు అనేది మనం కట్టేది కాదు. యిది సర్కారు నిర్ణయం కావున మనమందరం దీనికి సహకరించాలి. అందుకు తగ్గట్టుగా మనకు నష్టపరిహరం యిప్పిస్తాను. భూములు పోయిన వాళ్లకు పైసలు యిస్తారు. అని అన్నాడోలేదో ప్రజల నుంచి ఒక్కసారి లొల్లి మొదలయింది. మందిలో నుంచి ఎవరో లేచి మాకు భూములకు పైసలు  వద్దు, భూములకు బదులుగా భూములు యిప్పించుండ్లి, అని అన్నాడు. మేము మా తాతల ముత్తాతల నుంచి గీ భూమినే నమ్ముకొని బతుకుతున్నాము. మాకు భూమి లేకుంటే మేము బతకలేము. అని లొల్లి పెట్టారు. అప్పుడు ఒక అధికారి కలిపించుకొని సూడుండ్లి మీరు మాకు యిష్టమున్నా లేకపోయినా భూములు యివ్వాలి. లేకపోతే సర్కారు పోలీసులను పెట్టి జబర్దస్తిగా భూములు గుంజుకుటుంది. ఆ తరువాత మీ యిష్టం అన్నాడు. మా భూములను గుంజుకోవడానికి వాడెవడు. యిది ఎవరి జాగీరుకాదు. ఎట్లా గుంజుకుంటరో మేము చూస్తం అని ప్రజలన్నారు. గుంపులో నుంచి ఒక్క ముసల్ది లేసి సర్పంచి కెల్లి సూసి, ఏమయ్యా! బెల్లంకొట్టిన రాయోలే సూత్తన్నవ్‍, ఏంది మన బతుకులన్నది? ఆ మాటలకు సర్పంచి ఏం మాట్లాడకుండా నేల చూపులు చూస్తండు. అప్పుడు ఒక్క యూవకుడు లేసి యింకా సర్పించి ఏంది గిర్పంచేంది, వాడు ఎప్పుడో అమ్ముడు పోయిండు. అని కుండ బద్దలు గొట్టినట్టున్నడు. ఆ మాటలకు కూడా సర్పంచి ఏం మాట్లాడలేదు. అధికార్లు, సర్పంచి ఏం మాట్లాడలేదు. అధికార్లు, సర్పంచి, ప్రజలు ఎటొల్లటు వెల్లిపోయిండ్లు.

            మల్లా తెల్లారి అధికార్లు పోలీసులను తీసుకొని వచ్చారు. ప్రజలు ప్రతిఘటించారు. పోలీసులు లాఠిచార్జి చేశారు. ఒక్క సారిగా కొట్టుకొల్లు, మొత్తుకోల్లు. లాఠీలు పెడీలు, పెడీలుమని ప్రజల మీద తిరిగాయి. ఎవలయితే ఎక్కువగా మాట్లాడిండ్లో వాళ్ల మీద కేసులు అయినయి.

            యిట్లా ఒక్క వారం రోజులు గడిచిన తరువాత వూరికి మళ్లా అధికార్లు, పోలీసులను తీసుకొని వచ్చారు. కాకపోతే యిప్పుడు రాయబారిగా ఆర్డివో వచ్చాడు. ఆర్డివో సర్పంచి ద్వారా వూరిలో మీటింగు పెట్టించాడు. జమ అయిన ప్రజతోని ఆర్డివో యిట్లా చూడండి! మీరు పంతానికి పోతే ఏంరాదు. గవర్నమెంటు యిచ్చే కాంపన్‍జేషన్‍ తీసుకొని మాకు సహకరించండి. అన్నాడు. మీరు సహకరిస్తే మీమీద పెట్టిన కేసులు ఎత్తివేస్తం, అన్నాడు. అయితే చేసేది ఏమిలేక విసిగిపోయినటువంటి ప్రజలు సరే అన్నట్టుగా తలలూపారు.

            సర్వేర్లు సర్వేచేయడం ప్రాంభించారు. సర్వేలల్లో కూడా చాలా అవకతవకలు జరిగాయి. వున్న వాళ్లు పైసలు బెట్టి వాళ్ల యిండ్లకు ఎస్టిమేషన్లు ఎక్కువగా వేపించుకున్నారు. మరో కొత్త విషయం ఏందంటే? వూరికి దొరలు రావడం, వారి యొక్క యిండ్లను దగ్గెరవుండి, తమ పలుకు బడితో ఎక్కువ ఎస్టిమేషన్లు తెప్పించుకోవడం జరిగింది. వుత్తపుణ్యానికి పోతయనుకున్న భూములకు కోట్లు రావడం దొరలకు సంతోషకరమైన విషయం. యిట్లా వాళ్ల భూమలకు, యిండ్లకు కోట్లు రావడం జరిగింది.

            మామూలు యిండ్లున్న పేద ప్రజలకు చాలా తక్కువగా పైసలు రావడం జరిగింది. అయితే ఏం చేయలేక ప్రజలు నోర్లు మూసుకున్నారు.

            ప్రజలల్లో ఒకరకమైన అసహనం ఏర్పడ్డది. అన్నలు జెండలు పాతిన భూములన్నీ దొరలకు పిల్లలు జేసి పైసలు తెచ్చిపెట్టే, ఎప్పటికైనా దొరలు, దొరలే అనుకున్నారు. కొంతమంది మాత్రం అన్నలు భూములల్లా జెండాలు పాతి దున్నుకోండ్లంటే ఎవరన్న ముందుకువచ్చిండ్లా? మన చేతకాని తనానికి వాళ్లనంటే ఏం లాభం అనుకున్నారు.

            దొరలు మాత్రం విజయగర్వంతో మీరు మమ్ములను ఏం చేయలేరు? మాకు అండగా గవర్నమెంటున్నది. పోలీసులున్నరు. అని వాళ్లకే వాళ్లే అనుకుంటా వూరిమీద కోపంతో వెళ్లిపోయారు.

            మా వూరి సర్పంచికి కూడా లాభం బాగానే జరిగింది. తనయొక్క యిల్లుకు ఎస్టిమేషన్‍ ఎక్కువగా ఏపించుకున్నాడు. కుక్కపేరునక్కపేరు బెట్టి కూలి వేతనాలు దొబ్బాడు. యిట్లా సర్పంచి కోట్లు గడించాడు. యిప్పుడు అతనికి ఇరువై ముప్పైమంది మనుషులు. యిప్పుడు వూరికి నయా దొర అయ్యిండు.

 

            ‘అధికారం డబ్బు, పలుకుబడి  ఎవరి దగ్గెర వుంటుందో వాడే దొరఎంంతో మంది కరుడుగట్టిన భూస్వాములను, నరహంతక దొరలను వూల్లల్లనుంచి తరిమి కొట్టిన ప్రజలు ఈ నయా దొరకు ఏ విధంగా గుణపాఠం చెప్పుతారోమరి చూడాలి.

            ఈ జ్ఞాపకాలన్ని గుర్తుకువచ్చేటప్పటికి నా గుండె మొద్దు బారిపోయింది. అయినా సరే ముందుకే పోవాలి. యిట్లా ఆలోచిస్తూ! గ్రామపంచాయితి దాటిపోతున్నా నాకు ఎడుమవైపు పడమరదిక్కుగా ఎన్నో బీడు భూములు కనిపించాయి. గ్రామపంచాయితి కాన్నుంచి చూస్తే కంటినదరుకు కనిపియ్యనంత దూరం మొత్తం దొరల భూములే. ఈ భూములల్లో ఎంతమంది రక్తం ఏరులై పారిందో, ఎంతమంది తల్లులను కైకిల్లకు తీసుకపోయి చెరిచారో, ఎంతో మంది ప్రాణాలతో ఈ రూపం తీసుకున్న  భూములు, యిప్పుడు ప్రాజెక్టులో మునిగిపోయాయి. మల్లా ప్రాజెక్టువల్ల దొరలకే లాభం జరిగింది. కొన్ని కోట్ల రూపాయాలు దొరలకు వచ్చాయి.

            అంతా....తల్ల కిందుల సమాజం. ఈ తల్లకిందుల సమాజం సీద అయ్యే వరకు ఈ లోకంలో ఈ దేశంలో పేదలు, కష్టజీవులు, శ్రమజీవులు బతకలేరు....బతకరు.....బతకలేరు....

            యిట్లా నడుచుకుంటూ కొంచెం ముందుకు పోయినకొద్ది  ప్రాజెక్టునీల్లు కనబడుతున్నాయి. ‘‘ప్రాజెక్టు మున్నుతిన్న మంజేరుగున్న తీరుగాకనపడుతంది’’ ఈ నీల్లను చూస్తే ఒకపక్క సంతోషం, యింకోపక్కబాధ. ఈ నీల్లు ఎవరికి వుపయోగపడుతున్నాయి. యిక్కడి భూములను, మనుషుల బతుకులను, సర్వం మింగిన ప్రాజెక్టు యిక్కడి ప్రజలకు మాత్రం వుపయోగపడదు. ఎక్కడో రెండు, మూడు వందల కిలోమీటర్ల దూరంలో వున్న పెద్దనగరాలకు వుపయోగపడుతున్నాయి నీల్లు. మా పక్కనే పెద్ద సముద్రం లెక్క ప్రాజెక్టువుంటుంది. మాకు మాత్రం తాగుదామంటే గుటికెడు నీల్లుండవు. మా ఒక్క  గుంటెడు భూమిని కూడా ఈ నీల్లు తడుపవు. మాకు ఎంత మాత్రం వుపయోగపడని ఈ ప్రాజెక్టు మాకెందుకు? ప్రాజెక్టులకు భూములు యివ్వడమంటే తాము సచ్చి యింకొకరికి నీల్లు యివ్వడమే. యిది ఈ దేశంలో ప్రాజెక్టుకింద భూములు పోయిన ప్రజల దుస్థితి.

            యిప్పటికైనా ప్రభుత్వాలు కల్లు తెరిసి ప్రాజెక్టు చుట్టుపక్కల వున్న చెరువులకు పంపింగ్‍ ద్వారా ప్రాజెక్టునీల్లు పంపించి స్టోరేజ్‍ చేసి రైతులకు వుపయోగపడేవిధంగా చేయాలి. యిట్లా చేస్తే పంటలు పండే అవకాశం వుంటుంది. అలాగే ప్రాజెక్టు చుట్టు పక్కల ప్రజలకు తాగునీరిందంచాలి.

            చీకటి అయితంది...నేను తిరుగు ప్రయాణమయ్యాను. ఆ సూర్యుడు చీకటిలోకి ఎట్లా వెళ్లిపోతున్నాడో నా మనసు కూడా దు:ఖం అనే చీకటిలోకి వెళ్లి పోతుంది. ‘‘అస్తమించిన సూర్యుడు వుదయించకమానడు. అట్లాగే చీకటితో గడ్డకట్టుకపోయిన నా హృదయం వెలుగునివ్వక మానదు

కవితలు

అండాసెల్ లో ఆమరణ దీక్ష

చీకటే భయపడే 
చిమ్మచీకటిలో
గాలికి ఊపిరాడని 
శూన్యంలో
వేసవిని తలపించే 
వేడిలో
వ్యాధిగ్రస్తమైన అవయవాల
అవస్థతో
అండాసెల్ లో 
ఆమరణ దీక్షలో
ప్రో.సాయిబాబా
ప్రశ్నిస్తున్నాడు

విపత్కాలంలో
నిర్మానుష్యంలో
చదువుకొను వార్త
పత్రికడిగితే నేరమా...?
కుటుంబీకులకు మిత్రులకి
రాసిన ఉత్తరాలపై నిషేధమా...?
కనీస వైద్యం అందించరా...?
న్యాయవాదుల కలిపించరా...?

నన్ను జీవచ్చవంగా మార్చి
చిత్రవధ చేస్తున్నారు
ఇదేనా జైళ్ల సంస్కరణా...?
చెప్పు రాజ్యమా 
చెప్పు సమాధానమని
ప్రశ్నిస్తున్నాడు

మిత్రులారా...మీకు తెలుసు
తనకు సానుభూతి
అస్సలు నచ్చదు
సంఘీభావంగా
నిలబడమంటున్నాడు
న్యాయమే
నినదించమంటున్నాడు
రాజ్యహింస లేని
సమాజం కోసం
ఉద్యమించమంటున్నాడు
రండి...మిత్రులారా


20.10.2020
( ప్రో.సాయిబాబా రేపు చెయబోతున్న ఆమరణ దీక్షకు సంఘీభావంగా...)

నవలలు

సైరన్ నవల  రెండవ పార్ట్ –  నాల్గవ  భాగం 

 సైరన్ నవల  రెండవ పార్ట్ –  నాల్గవ  భాగం  

(సైరన్ నవల గత సంచిక తరువాయి భాగం)                                                           

 

                                                                                 18

 

            శనివారం రోజు బాయిలు బందు. సాయంత్రం మీటింగయితే పొద్దటి రైలుకే పోదామని రెహనా అందరిని జమ చేసింది. షరీప్‍వారం దినాల నుండి ఇంటికే రాలేదు. మీటింగు ఏర్పాట్లల్లనే ఉన్నడు. శంకరయ్య రెండు దినాలముందే గోదావరిఖనికి పోయిండు.

            లక్ష్మి, మొగిలి, రాజేశ్వరి, కొత్త గుడిసెలోల్లు మరో నలుగురు పోశెట్టి - రైలెక్కిండ్లు. చంద్రకళ పిలగానితోని కట్టమైతదని రాలేదు. రైలు రామగుండలదిగి గోదావరిఖని పోయటాల్లకు ఉదయం తొమ్మిదయ్యింది.

            మీటింగు చౌరస్తా దగ్గర మంథెనకు పోయేతొవ్వకు పెద్ద మైదానంల పెట్టిండ్లు. వచ్చేది కేంద్ర పరిశ్రమల శాఖ మంత్రి జార్జిపెర్నాండేజ్‍ కను ఎటుబొయి ఎటత్తదోనని సింగరేణోల్లు స్టేజీకోసం కర్రలు, కంకబొంగులు, బల్లలు, టెంట్లు ఇచ్చిండ్లు - పెద్ద పెద్ద లైట్లు బెట్టిండ్లు. చాలా చోట్ల మంచి నీళ్లు ఏర్పాటు చేసిండ్లు. స్టేజీదగ్గర అన్నిడివిజన్ల నుండి వచ్చిన సింగరేణికార్మికులు విద్యార్థులు వందలాది మంది కార్యకర్తలు పనిచేస్తున్నరు. స్టేజీవెనుక కార్యకర్తల కోసం గాడిపొయ్యిల మీద వంటలు చేస్తున్నరు.

            రెహనా అందరిని వంటలకాడికి తీసుక పోయింది. అందరు ఉప్మాతిని చాయ్‍ తాగిండ్లు. ఆడవాళ్లందరు కూరగాయలు కోసుడు - కడుగుడు వంటల దగ్గర బిజీ అయిపోయిండ్లు.

            మొగిలి - పోశెట్టి స్టేజీ దగ్గరికి పోయి వాళ్లతో పాటు పనిలోకి దిగిండ్లు - స్టేజీకి పదిగజాల దూరం బారికేడ్లు కట్టిండ్లు - ఆడవాళ్లకు, మొగవాళ్లకు ప్రత్యేకంగా కట్టిమద్యలో దారికోసం కంక బొంగులు పాతిండ్లు- వర్షాకాం అయినా - మూడు దినాల నుండి వాన గెరివిచ్చింది. ఆకాశంలో మబ్బులు తిరుగుతున్నాయి - అప్పుడప్పుడు జల్లు పడుతున్నది. కాని - బురద బురద కాలేదు.

            ‘‘వానచ్చేది - పాణంపొయ్యేది తెలువది - ఎందుకైనా మంచిది ఎంత దూరం వీలైతే అంత దూరం టెంట్లు కడుదాం బెల్లంపల్లినుంచి, మందమర్రి నుంచి లారీలల్ల టెంట్లచ్చినయ్‍’’ - రజబ్‍ అలీ ఆమొత్తం కార్యక్కమాలను చూస్తున్నాడు.

            ‘‘అన్నా నేను చూసుకుంటపో - నువ్వు మరేదన్న పనుంటె చూసుకపో’’ - పోశెట్టి...

            అందరికి చాయ్‍లచ్చినయ్‍, రాజేశ్వరి, లక్ష్మితీసుకవచ్చి ఇచ్చిండ్లు.

            కొంచెం దూరంలో జననాట్యమండలి కళాకారులు రాత్రికి జరగబోయే - కార్య్కమాలకు రిహాల్సల్స్ చేస్తున్నారు. అక్కడికి పోయిండ్లు లక్ష్మి, రాజేశ్వరి గద్దరన్న చెముటలు కారంగ - అదరికి అడుగులు నేర్పుతండు - సంజీవన్న - పాడుతండు.

            చెయ్యిచెంపకు బెట్టుకొని ఎర్రజెండా కుడిచెయ్యి చిటుకన వేలుకు కట్టుకొని ‘‘మీ పాదాపాదాన పరిపరి దండాలు’’ - కళ్లు మూసి శంకరయ్య తన్మయత్వంలో పాడుతున్నాడు. ఆ కంఠస్వరానికి లక్ష్మి ఒళ్లంతా పులకరించింది. శంకరయ్య కండ్లు తెరిచేసరికి ఎదురుంగ చాయ్‍ గ్లాసుతో లక్ష్మి - శంకరయ్య రాగమాగిపోయింది...సిగ్గుపడ్డడు.

            ‘‘ఏందిర తమ్మీ ! రాగమాగపోయింది. సిగ్గుపడుతున్న వేందిరో ? అక్కను జూసా?’’ గద్దర్‍ బొంగురు గొంతుతో - కొంటె నవ్వుతో...

            ‘‘అన్నా! లక్ష్మి’’ శంకరయ్య తనకిచ్చిన చాయ్‍ గద్దర్‍కిచ్చి -

            ‘‘ఆ..లచ్చక్క...’’

            లక్ష్మి ముఖమంతా వెలిగిపోయింది.

            ‘‘సెల్లే గట్ల చెప్పు - నీ భర్తాలుడా! కైతికాలోడు. మంచిగ పాడ్తండు. సెంగోబిల్లంటడు. జెరజాగర్త’’

            లక్ష్మి కలవెలపడ్డది. ‘‘అన్నా - గిది మాసెల్లె మంచిగపాడ్తది. అగో గస్టేజీ కాడ పనిచేస్తండు మొగిలి మా మరిది’’ అన్నది రాజేశ్వరిని ముందుకు తోసింది.

            గద్దర్‍ ఇద్దరిని ఆప్యాయంగా దగ్గరికి తీసుకున్నడు.  ‘‘సెల్లెండ్లు - మావోళ్లుసిగ్గు పడ్తండ్లు - సెల్లె పాడవా? మా దగ్గర ఇద్దరే సెల్లెండ్లున్నరు. మీరత్తే ఆట పాట జబర్‍దస్తీగుంటది.’’

            ‘‘లేదన్నా - మల్లచ్చినప్పుడు’’ లక్ష్మి, రాజేశ్వరి అక్కడినుండి వంట దగ్గరికి పోయిండ్లు.

            పొద్దటి నుంచే పల్లెల నుంచి - దూరప్రాంతాల నుంచి మంది రావడం మొదలయ్యింది. మైదానం అంతకంతకూ నిండిపోతున్నది. దూరంగా ట్రాక్టర్లు, లారీలు ఆపిండ్లు - కొంత మంది ప్రైవేటు బస్సులు తెచ్చిండ్లు.

            ప్రభుత్వ నిర్భంధం నశించాలి

            రాజకీయ ఖైదీలను బేషరతుగా విడుదల చేయాలి.

            రైతాంగ పోరాటాలు వర్దిల్లాలి

            పౌరహక్కుల సంఘం వర్ధిల్లాలి

            రాడికల్‍ విద్యార్థి సంఘం వర్దిల్లాలి

            లాంటి నినాదాలు ఎక్కడి గుంపు అక్కడనే ఇస్తున్నారు. చిన్న చిన్న బృదాలుగా ఏర్పడి పాటలు పాడుతున్నారు. ఎగురుతున్నారు. ఏవూరు కవూరే తెచ్చుకున్న పులిహోర పొట్లాలు తింటున్నారు.  ఉసిల్ల పుట్ట చెదిరినట్టు మంది - పశువుల మందలు బెదిరినట్లుగా మంది - పూనకం పూనినట్టుగా - జట్లు జట్లుగా సాయంకాలం వరకు మైదానం పూర్తిగా నిండిపోయింది. సింగరేణి వాళ్లే అంతటా ప్లడ్‍లైట్లు పెట్టిండ్లు. పదివేలకు పైన్నే కార్మికులు, విద్యార్థులు, రైతులు, మహిళలతో ఆమైదానమంతా పికపిక లాడుతంది. గోలీసొడా వాళ్లు, పండ్లవాళ్లు పల్లీలవాళ్లు, రోడ్డుతీర్థం తీరుగున్నది.

            లక్ష్మి, రాజేశ్వరి, రెహనా, ఆడవాళ్ల గుంపులో ఆడవాళ్లందరిని లైనుగ కూర్చుండ బెడుతున్నారు.

            మొగిలి స్టేజీ చుట్టు ఎవరినీ  రాకుండా పెట్టిన రక్షణ బృందంలో వాలంటీరుగా ఉన్నాడు. తనెత్తుకంకకర్ర పట్టుకొని మందిని స్టేజీదగ్గరికి ఒత్తుక రాకుండా ఆపుతున్నాడు.

            శంకరయ్య, గద్దర్‍ బృందం, నాగయ్య, చందర్‍బృదం షరీప్‍ స్టేజీమీద ఉన్నారు. స్టేజీకి కొంచెం దూరంలో - గంగాధర్‍ కొంచెం దూరంగా గల సింగరేణి క్వార్టర్‍ లో ముఖ్యలందరితో మాట్లాడి - బయలుదేరాడు.

            నాగయ్య మైకు ముందుకు వచ్చి - ‘‘ప్రియమైన కార్మికులారా! ప్రజలారా! రైతులారా! అమ్మలారా! అక్కలారా!’’

            ‘‘జెప్పన మొదలు పెట్టుండ్లి - గద్దరన్నను పాటెయ్యిమను’’ ఎవరో అరిచిండ్లు.

            ‘‘మన ప్రియతమ నాయకులు జార్జిఫెర్నాండేజ్‍- కేంద్రమంత్రి - పత్తిపాక వెంకటేశ్వర్లు - వకీలు - పౌరహక్కులనేత ఇంకా అయిదు నిముషాలలో స్టేజీమీదికి విచ్చేస్తున్నారు. దేశమంతా జైలు చేసి వేలాది మందిని జేల్లల్ల కుక్కిన కాంగ్రెసు ప్రభుత్వానికి ఇందిరా గాంధీకి ప్రజలు ఓడించి బుద్ది చెప్పారు. ప్రజలు ఇంతపెద్ద ఎత్తున మీటింగుకు కదిలి వచ్చారు. ప్రజలందరికీ - ఈ మీటింగుఏర్పాటు చేసిన పౌరహక్కుల సంఘంనికి జేజేలు చెప్పుకుంటూ ఇప్పుడు అనుకున్న ప్రకారంగా  మీటింగు ఆరంభమౌతుంది. స్టేజీమీద వెనుక భాగంలో పది కుర్చీలు వేశారు. నాగయ్య ఒక్కొక్కరిని స్టేజీమీదికి ఆహ్వానించాడు. కార్యకర్తలు అలాంటి వ్యక్తులను స్టేజీమీదికి తెచ్చారు. ప్రజలు ఈలలు, చప్పట్లు కొట్టారు.

            ఇంతలోనే మీటింగులో జార్జుపెర్నాండేజ్‍ వస్తున్నడనీ - కలకలం బయలు దేరింది...

            జార్జుఫెర్నాండేజ్‍ స్టేజీమీదికెక్కేసరికి - ప్రజలు పెద్దపెట్టున నినాదాలు చేశారు. ‘‘జిందాబాద్‍ జిందాబాద్‍’’ ఫెర్నాండేజ్‍ జిందాబాద్‍’’

            రాజకీయ ఖైదీలను బేషరుతుగావిడుదల చేయలి’’

            ‘కార్మికుల ఐఖ్యత

            ‘వర్దిల్లాలి

            ‘సబ్‍కా ఝండా లాల్‍ ఝండా!’’

            ‘విద్యార్థుల, మేధావుల, కార్మికుల, రైతాంగం ఐఖ్యత

            ‘వర్ధిల్లాలి

            ఫెర్నాండేజ్‍ అందరికి కుడిచెయ్యి పిడికిలెత్తి లాల్‍సలామ్‍ చెప్పిండు. కుర్చోలో కూర్చున్నడు.

            అప్పుడు కార్యక్రమం మొదలయ్యింది.

            గద్దర్‍ బృందం, సంజీవ్‍, చందర్‍ కలిసి లైనుగ నిలబడి

            ‘‘సుత్తీ కొడవలి గుర్తగవున్నా!

            ఎర్రని జెండా!

            ఎగురుతున్నదీ! ’’పాట పాడిండ్లు.

            సభ నిశబ్దమయ్యింది.

            ఆ తరువాత పత్తిపాక వెంకటేశ్వర్లు మైకుముందు నిలబడి ‘‘ప్రజలారా! ఎమర్జెన్సీ ఎత్తేసినతరువాత మనప్రాంతంలో పెట్టిన మొట్టమొదటి మీటింగుకు ఇన్నివేల మంది ఎన్నో కష్టాలకోర్చి వచ్చినందుకు స్వాగతం. డిల్లీ నుండి పని ఒత్తిడి ఎంతో ఉన్నా - ఇచ్చిన మాట ప్రకారం, తను ప్రభుత్వంలో ఉన్నా కూడా ప్రజలకోసం ఈ మారుమూల ప్రాంతానికి విచ్చేసిన కా।। జార్జ్పెర్నాండేజ్‍కు లాల్‍సలాంలు, చాలా పోగ్రంలున్నాయి. మీటింగు పదిగంటల దాకా నడుస్తుంది. వలంటీర్లు చాలా మందున్నరు. వాళ్లంతా కావాలిసన వాళ్లకు నీళ్లు, పులిహోర పొట్లాలు పంచుతారు పోలీసులారా! ఈ మీటింగు సజావుగా జరుగాలంటే -మీరు ప్రజలను భయబ్రాంతులనుచేయవద్దు - ఎమర్జేన్సీలో ఏంజరిగిందో మీకు తెలుసు ఇప్పుడు ప్రభుత్వాలు మారినయ్‍ - ప్రజలు వీధుల్లోకి వస్తున్నారు. పోరాడుతున్నారు...మంచి మంచి పాటలు, ఆటలున్నాయి. ఇప్పుడు కామ్రేడ్‍ బృందం అమరవీరుల పాటతో కార్యక్రమం మొదలౌతుంది.

            గద్దర్‍ - బృందం ముందటికి వచ్చింది. గద్దర్‍ గొంతెత్తి - ‘‘అహో...ఓహో’’ అన్నాడు. ప్రజలుకేకలు- పాటకు ట్యూనయ్యారు.

            ‘‘లాల్‍సలామ్‍ - లాల్‍సలామ్‍’’

            పాటపాడిండు. ప్రజలంతా ఆమూడులోకి వచ్చిండ్లు అతని వలపోత, వీరత్వం ప్రజలను కదిలించివేసింది. కొంత మంది కన్నీళ్లు కార్చిండ్లు. లక్ష్మికి కండ్లు ఎర్రబడ్డయి. కొందరు పండ్లు పటపట కొరికిండ్లు.

            ఆ తరువాత చందర్‍ బృందం పాడిండ్లు...

            ‘‘కమ్యూనిస్టు కిష్టగౌడ్‍

            కామ్రేడ్‍ భూమయ్యా’’

            అందులో శంకరయ్య చందర్‍ పక్కనే తను నాట్యంచేస్తూ రెండో మనిషిగా కోరస్‍ యిచ్చాడు. పత్తిపాక వెంకటేశ్వర్లు మైకు తీసుకొని...

            ‘‘దేశంలో పరిస్థితి మారినా! రాష్ట్రంలో వెంగళరావు ప్రభుత్వం మారలేదు. ఇంకా జైల్లల్లో రాజకీయఖైదీలు వంద లాదిమంది ఉన్నారు. వారిని వెంటనే బేషరుతుగా విడుదల చేయాలని సభాముఖంగా డిమాండు చేస్తున్నాం’’ అని ఏయేయే జైల్లల్లో ఎంత మంది ఉన్నారో వాళ్లందరి గురించి చెప్పుకొచ్చాడు.

            తరువాత నాగయ్య మైకు పట్టుకొని...

            ‘‘ఇది కొత్తపాట - మూమూలుగా పోరాడే వాళ్లను కోపగొండి వాళ్ల తీర్గ చూస్తరు. కాదు వాళ్లు వెన్నెల కోనలు - మనపిల్లలు...

            ఎర్రజెండెర్రజెండెన్నియ్యలో

            ఎరెర్రని దీజెం డెన్నియ్యలో

            పేదలపాలీ టెన్నియ్యలో

            మరిపెన్నిధి ఈజెం డెన్నియ్యలో ।।ఎర్ర।।

            అన్నలు అన్నా లెన్నియ్యలో

            వెన్నెలకోనా లెన్నియ్యలో

            మరి ఎలుగూరవ్వ లెన్నియ్యలో

            తూరపుదిక్కూ నెన్నియ్యలో

            మరి సూర్యుడు పొడిసిం డెన్నియ్యలో

            ప్రజలాకొరకూ ఎన్నియ్యలో

            మన అన్నలు నిలిచా రెన్నియ్యలో

            పడమటిదిక్కూ నెన్నియ్యలో

            సూరుడు గుంకిం డెన్నియ్యలో

            ప్రలా మధ్యా నెన్నీయ్యలో

            మన అన్నలు ఒరిగా రెన్నీయలో

            ఒరిగిన అన్నల కెన్నీయలో

            మన ఎర్రనిదండా లెన్నీయలో

            సీకటి కొండ ల్లెన్నీయ్యలో

            మరి సివరీమూల లెన్నియలో

            నక్సల్‍ బరినుం డెన్నియలో

            మరి నాలుగు దిక్కూ లెన్నీయ్యలో

            పోరుసాగం గెన్నీయలో

            మరి పోరుమార్గం లెన్నీయలో

            ఒరిగిన అన్నల కెన్నీయలో

            మన ఎర్ర దండాలెన్నియలో ।।ఎర్ర।।

            ఆగదు ఆగా దెన్నీయలో

            పోరాటామాగా దెన్నీయలో

            పోరుమార్గం లెన్నీయలో

            మరి నువ్వూ నేనూ ఎన్నీయలో

            నువ్వూ నేనూ ఎన్నియలో

            కలిసేపోదా మెన్నీయలో

            కలిసేపోదా మెన్నీయలో

            మరి నడిచేపోదా మెన్నీయలో ।।కలిసే।।

            ఎర్రజెం డెర్రజెం డెన్నియలో

            ఎరెర్రని దీజెండెన్నియలో

            పాట అయిపోగానే ఒక్కసారిగా జనం ‘‘మల్ల పాడాలే నన్నరు.

            ఈ సారి గద్దరు ముందుకొచ్చి తను నాట్యం చేస్తూ ‘‘చెళ్‍ - బలే’’ - కలిపి పాట పాడిండు. స్టేజీ ఊగిపోయింది - జనం కేరింతలు కొట్టారు - డ్యాన్సులు చేశారు. వాళ్ల కెక్కడో సూటిగా తాకింది. పాట అలలుగా మోగింది. పాటయిపోయింది - నాగయ్య మైకు తీసుకొని...

            ‘‘1974లో ఏడు లక్షల మంది రైల్వే కార్మికుల అధ్యక్షులుగా మన జార్జి నాయకత్వంలో దేశ వ్యాపితంగా రైల్వే కార్మికులు సమ్మే చేశారు. దేశమంతా ఆగిపోయింది. ఎమర్జెన్సీలో రహస్యంగా ఉండి ఉద్యమాన్ని నడిపారు. ఇప్పుడు మీ ముందు మాట్లాడుతారు’’. ఇదే మాటను ఇంగ్లీషులో చెప్పిండు నాగయ్య.

            జార్జిఫెర్నాండేజ్‍ మైకు తీసుకున్నాడు. కార్మిక నాయకుడుగా కార్మికులతో ఎట్లా మాట్లాడాలో తెలిసినవ్యక్తి - ‘‘కామ్రేడ్స్ అని ఆరంభించి - భారతదేశ పరిస్థితుల గురించి మాట్లాడారు. భారతదేశం అనేక వనరులు, అపారమైన మానవ వక్తి గల ధనవంతమైన దేశం - కాని భారతప్రజలు బీద వాళ్లు - ఎందుకు?

            ఫెర్నాండేజ్‍ హిందీలో మాట్లాడితే హైదరాబాదు నుండి వచ్చినాయన తెలుగులో చెప్పడం ప్రారంభించాడు.

            ‘‘ఎందకంటే - మనం మన కష్టంతో తయారు చేసిన దంతా - దేశంలోని బడా భూస్వాములు,పెట్టుబడిదారులు కాజేస్తున్నాడు. అలాంటి వాళ్లకు ప్రభుత్వం అండగా నిలబడుతోంది - లేదు  ఈ పరిస్థితి మారాలని జయ్‍ప్రకాశ్‍నారాయణ్‍ లాంటి వాళ్లు దేశవ్యాపితంగా పెద్దఉద్యమం లేవదీశారు. లక్షలాది మంది వీధుల్లోకి వచ్చి, ఉద్యమాలు నడిపాడు. నక్సలైట్లు, బెంగాల్‍లో, శ్రీకాకుళంలో, ఆంధ్రలో పోరాటాలు చేశారు. ప్రభుత్వం ఎమర్జెన్సీ పెట్టి ముప్పైవేల మందిని చంపింది. వేలాది మందిమీద కేసులు పెట్టింది. ప్రజలు అలాంటి జూటా నియంత సర్కారును గద్దెదించారు. ఇందిరాగాంధేగాని వెంగళ్‍రావే గాని, మరెవరన్నాగాని - ప్రజల ముందు నిలబడలేరని తెలుసుకోవాలి. రాజకీయ ఖైదీలందరిని బేషరుతుగా విడుదలచేయాలి చేపిస్తాం’’.

            అరగంట మాట్లాడిండు. దేశవ్యాపితంగా జరిగిన రైల్వే సమ్మెనుండి మొదలు కొని, బీహార్‍, బొంబాయి లాంటి చోట్ల జరిగిన ఉద్యమాల గురించి వివరించారు. అప్పుడు చందర్‍ బృందం ముందుకు వచ్చింది.

            షరీప్‍ ముందుకు వచ్చి -

            ‘‘సింగరేణి కంపేనీలో

            సితక బడ్డ బతుకులోడ’’

            పాట పాడిండు. సింగరేణి కార్మికులు కేరింతలు కొట్టారు. తమ గురించి మొట్టమొదటి సారిగా పాట విన్నందుకు - మళ్లీ పాడుమన్నారు. అప్పుడు శంకరయ్య ముందుకువచ్చి మళ్లీ పాడాడు.

            శంకరయ్య కంఠంలో పాట ప్రాణం పోసుకున్నది.

            నాగయ్య ముందుకువచ్చి - ‘‘మూడే ముచ్చట్లు - పల్లెల దొరల ఆటలు సాగయి. అట్లనే వాళ్ల తాత సొమ్మయినట్టు - సింగరేణిల అధికార్లు పెత్తనం చేస్తే సాగదు. సింగరేణిలో దొరల రాజ్యం నడుస్తున్నది - యూనియన్‍ నాయకులు దొరలే - బస్తీలన్నీ గజగజ లాడుతున్నాయి. వడ్డీలు, చిట్టీలు, దుకాణదారులు అధిక ధరలు - అన్ని ప్రాంతాలల్లో దొరలు గుండాలను పెంచి పోసిస్తున్నారు. సింగరేణి కంపినీలో చట్టాలు లేవు. రూల్లు లేవు. ఇష్టారాజ్యం. రాడికల్‍ విద్యార్థులు కార్మికులు ప్రతిదాన్ని లెక్కలు తీశారు. ఖబర్‍ద్దార్‍ మీ ఆటలింక సాగయి. మీ రందరు బతికేది - పుట్టెడు బండకిందికి పోయి బొగ్గు తీసే కార్మికుల శ్రమ మీదనే వాళ్లు బరిగీసి నిల్సిండు. - సింగరేణి కార్మికుల బొగ్గువలననే పరిశ్రమలు నడుస్తున్నయి. విధ్యుత్తు మన కందుతోంది’’.

            ‘‘పల్లె పల్లెన పోరుబాటలు

            ఎర్రనీ శ్రీకాకుళము

            నాడు అక్కడ రగిలి రగిలి

            నేడు ఇక్కడ మండుతంది’’ నాగయ్య ఆగిండు. జనం ఊపిరి బిగపట్టారు.

            పోరుబాటల పోదమా

            బావయో బంగారయో

            ఎర్రతోవల పోదమా

            ధీరుడో గని కార్మికా ।।పల్లె।।

            నాగయ్య పాట ఆపేసిండు. కార్మికులు ‘‘ఓహ్‍’’ అంటూ లేచిండ్లు - అరె మంచిగున్నది పోనియ్యి - పాడుండ్లి

            పల్లె పల్లెన పోరుబాటలు

            ఎర్రనీ శ్రీకాకుళము

            నాడు అక్కడ రగిలి రగిలి

            నేడు ఇక్కడి మండుతుంది

            పోరుబాటల పోదమా

            బావయో బంగారయో

            ఎర్రతోవల పోదమా

            ధీరుడో గని కార్మికా       -   ‘‘పల్లె’’

            సిన్న పోటువ లెన్నో దిగి

            ఎంప్లాయిమొంటు కాల్‍దీసి

            బాయి ట్రేనింగు జెయ్యబోతె

            దొరలు బోళ్ళు కడుగబెట్టిరి

            ఎట్టి సాకిరి దప్పలే

            బావయో బాంగారయా

            అరువ సాకిరి దప్పలే

            ధీరుడో గని కార్మికా ।।పల్లె।।

            సిమ్మ సీకటి దారిలోన

            సెమ్మాసును సేతబట్టి

            నెత్తిమీన సేప్టి క్యాపు

            సేతులోన బొగ్గు తట్ట

            నీ బతుకు మారే దెప్పుడు

            బావయో బంగారయా

            నువు బాగుపడేదెప్పుడు

            ధీరుడో గని కార్మికా ।।పల్లె।।

            భూమి కడుపు బొగ్గు గుట్టల

            రేయి పగలు బేధమేది

            బొగ్గు పొక్కల సీకటేల

            అగ్గితోని కాల్సినట్టే

            దగ్గుకుంటూ దునుసుకుంటూ

            బావయో బంగారయా

            రొమ్ము లెండి కాటికైతివి

            ధీరుడో గని కార్మికా ।।పల్లె।।

            ఖరీదైన బట్టలేసి

            కమ్యూనిస్టు వాని జెప్పి

            ఉన్న ఊరు విడిసి పెట్టి

            రెక్కబొక్కలు ఇరుసుకోని

            పెల్ల పెల్లను పెల్లగించి

            బాయిదొరల సంపదాల

            ఎంత కంతకు బెంచినావు

            సాలి సాలని గుడిసెలో నువు

            బావయో బంగారయా

            ముక్కి మూల్గి సచ్చినావా

            ధీరుడో గని కార్మికా ।।పల్లె।।

            కన్నతల్లి పోగులమ్మి

            ఉన్న కోండ్ర రయిను బెట్టి

            ఒక్క పూటే తిండి తిని

            నాగలేక కొలువు సేత్తె

            మూడు ఏండ్లు గడిపిపాయె

            బావయో బంగారయా

            పరిమినెంటు గాకపాయె

            ధీరుడో గని కార్మికా ।।పల్లె।।

            ఎన్నిరోజులు ఇన్ని బాధలు

            పనిఇసిరెలె ఆయుధాలు

            పల్లె పల్లెన బలగమున్నది

            సేతులో సెమ్మాసు ఉన్నది

            సెమ్మాసు మర్రెయ్యరో

            బావయో బంగారయా

            దోరల భరతం బట్టరో

            ధీరుడో గని కార్మికా ।।పల్లె।।

            కంజెరలు మోగినయ్‍ - మద్దెల్లు మోగినయ్‍ - కాళ్ల గజ్జెలు మోగినయ్‍ - గద్దర్‍, చందర్‍, సంజీవ్‍ ముందుకచ్చిండ్లు మొత్తం జననాట్యమండలి అంతా ఆ పాటతో ఆడిండ్లు - శంకరయ్య కోరస్‍ నుండి పాటెత్తుకున్నడు. అతను అందరికన్నా ముందుకు వచ్చిండు.

            ‘‘సిన్న పోటువలెన్నో దిగి’’

            సుట్టూ దిరిగి చెయ్యి సూపిండు ‘‘వోహ్‍’’ అన్నరు కార్మికులు...

            ‘‘ఎంప్లాయి మెంటు కాల్‍దీసి

            బాయిట్రేనింగ్‍ జెయ్యబోతే

            దొరలు బోళ్లు కడుగ బెట్టిరి

            అరె! ఎట్టి సాకిరి దప్పలే 

            బావయో బంగారయా

            అరువ సాకిరి దప్పలే’’

            కార్మికులు లేసిండ్లు - ఈలలు గొట్టిండ్లు. ‘‘బావయో బంగారయా మల్ల పాడుమన్నారు. మళ్ల చరణం పాడిండు

            సిమ్మ సీకటి దారిలోన

            సెమ్మాసును సేతబట్టి

            నెత్తిమీద సేప్టి ల్యాంపు

            సేతులోన బొగ్గుతట్ట

            నీ బతుకు మారేదెప్పుడు

            బావయో బంగారయా

            నువు బాగుపడేదెప్పుడూ

            ఈ సారి ఆడవాళ్లు మళ్ల పాడుమన్నరు. లక్ష్మి లేచి అరుస్తోంది. తను ఇప్పుడే బొగ్గు తవ్వుతున్నట్టు - శంకరయ్య పాటలో లీనమై పాడుతున్నడు. కార్మికులు ఊపిరి బిగపట్టిండ్లు. వాళ్ల లోలోపల ఏదో పాకుతోంది. - అది చరణాల వల్లనా? రాగం వల్లనా? శంకరయ్య గొంతువల్లనా? అభినయనం వల్లనా? వాళ్లు అనుభవించిన జీవితం యొక్క కళాత్మక ప్రదర్శణ వళ్లనా?

            ‘‘భూమి కడుపు బొగ్గు గుట్టల

            రేయి పగలు బేదమేది

            బొగ్గు పొక్కల సీకటేల

            అగ్గితోని కాల్సినట్టే

            కార్మికులు ఘోల్లు మన్నారు. తమందరిని, పెనాల మీద వేసి మాడ్చినట్లుగా లక్ష్మి వెక్కివెక్కి ఏడుస్తోంది - గందుకనే తాగుతరు మొగోళ్లు - ఏంగోస’ ‘పనికగ్గితల్గమనం తింటున్నం తిర్గుతున్నం - వాళ్లేనా? బాయిపని కగ్గితల్గ నీళ్లులేక నిప్పులు లేక మనందరం అగ్గిలనే మాడ్తన్నం. రాజేశ్వరి లక్ష్మిని పట్టుకున్నది.  శంకరయ్య కళ్లల్లో జలజల నీళ్లూరినయ్‍ - కంఠం పూడుక పోయింది. నాగయ్య అందుకున్నడు.

            దగ్గుకుంటూ దనుసుకుంటూ

            బావయో బంగారయా

            ఆఖరుకు గద్దరందుకున్నడు. అంతెత్తు ఎగిరిండు - దునికిండు.

           

            ‘‘పల్లె పల్లెన బలగమున్నది

            సేతులో సెమ్మాసు ఉన్నది

            సెమ్మాసు మర్రేయరో

            బావయో బంగారయా

            దొరల భరుతం బట్టరో

            ధీరుడో గని కార్మికా!

            కార్మికులంతా ఘోల్లున లేచారు. వాళ్ల ముఖాలు వెలిగి పోతున్నాయి. లోపల ఏదో అవ్విచ్చినట్లనిపించింది. ఇప్పుడే ఈ క్షణంలోనే పోయి గనులు - ఆఫీసులు తొక్కేస్తారేమొ? దొరికిన వాళ్లనల్లా గొంతు పిసుకతారేమొ నన్నంత ఆవేశంలో ఉన్నారు. వేలాది చెమ్మాసులు గాలిలో లేచి నట్టుగా ఆకాశంలో ఉరిమింది...కొద్దిగా గాడుపుదుమారం లేచించి...

            వాళ్లందరిని మళ్లీ కూర్చుండ బెట్టేసరికి అరగంట పట్టింది. గాలి ఆగిపోయింది. మీటింగంతా వేడి సెగలు తాకుతున్నట్టుగా కూర్చున్నారు.

            కళకు అంత శక్తుంటదని స్టేజీమీదున్న వాళ్లందరికి తెలిసింది.

            గంగాధర్‍ మైకు ముందుకు వచ్చిండు. పాట అతని ముఖంలో ప్రతిఫలిస్తోంది. ‘‘కార్మికులారా! పాట విన్నరు గదా! అటు బాయిల్లో, ఇటు బస్తీలల్లో దుకాండ్లకాడ, అంతటా మనం నిప్పులల్లో ఉన్నట్టున్నదా? లేదా?’’

            ‘‘ఉన్నది. మలమల మాడిపోతన్నం పట్టించుకునేటోడు లేడు’’

            ‘‘యూనియన్లు ఉన్నయికదా?’’

            ‘‘బట్టెబాజి యూనియన్లు - దొంగయూనియన్లు’’ కార్మికులు పెద్ద పెట్టున అరుస్తూనే ఉన్నారు’’

            ‘‘అంటే సింగరేణిలో అనేక సమస్యలున్నాయి. అవేమిటో నేను వివరిస్తాను.

            బాయి పనంటే కార్మికులకు తెలుసు. కాని అక్కలకు, అమ్మలకు తెలువదు. మైళ్ల కొద్ది భూమిలోపలికి పోవాలి.- చిమ్మంచీకటి నెత్తికిటోపిలైటు. అక్కడ మన బాటల తీరుగా తవ్వుతరు. తవ్వేటందుకు గుట్టాల మందు పెట్టి పేలుస్తరు. గంధకం వాసన, విపరీతమైన వేడి గాలి వెలుతురు సరీగలేనిచోట - నీళ్లు కారుతుండగా పైలి అంటే ఇద్దరు ఒకడు ఎత్తాలె - ఒకడు మోయాలె - ఇద్దరు కలిసి నాలుగు టబ్బులు నింపాలె - టబ్బులు అందరు చూసేఉంటరు. ఆ పని జరుగుతున్నంత సేపు ఊపిరాడక వసవస దక్కుకుంట కార్మికులు కింద పడిపోతరు. కాని అధికారులు పంఖాల కింద ఆఫీసులకూసుండి - బండ బూతులు తిడుతరు... ఈ సభాముఖంగా కొన్ని డిమాండ్లు...

            - పనిస్థలాలకు, కాలి టబ్బులు, తట్టలు, సెమ్మాసులు, బూట్లు సకాలంలో సప్లైచేయాలి.

            - రక్షణ కోసం యాజమాన్యం ప్రత్యేక శ్రద్దపెట్టాలె

            - బాయిదొరల ఇండ్లల్లో వెట్టిచాకిరి రద్దు చేయాలి.

            - అధికార్లు కార్మికులతో మర్యాదగా మెదలాలి.

            - టెంపరరీ కార్మికులను, బదిలీఫిల్లర్లను పర్మినెంటు చేయాలి

            బొగ్గు లోడిండులో కంట్రాక్టుకార్మికులను దోపిడి చేస్తున్న కంట్రాక్టర్ల జులుం నశించాలి, లారీ ఒక్కింటికి కార్మికులకు ఇచ్చేది వందను నూటయాభైకి పెంచాలి. బట్టలు, బూట్లు, దవాఖాన సౌకర్యం, ప్రావిడెంట్‍ ఫండు సౌకర్యం - కలిగించాలి. పనిస్థలాలల్లో షెడ్లు, నీటి పంపులు లాంటి సౌకర్యాలు ఏర్పాటుచేయాలి.

            ఉద్యోగాలిప్పిస్తామని యూనియన్‍ నాయకులు, కంపినీ అధికారులు కార్మికుల దగ్గర వసూలు చేసిన డబ్బువాపసు యివ్వాలి

            ట్రేనింగ్‍ చేసిన కార్మికులకు, బదిలీఫిల్లర్లను పర్మినింటు చెయ్యాలి

            - సింగరేణిలో డెబ్బైవేల మంది పనిచేస్తున్నారు. కాని క్వార్టర్లు పందొమ్మిదివేలు కూడాలేవు. అవి కూడా పై అధికారులు, క్లర్కులు, ఓర్‍మెన్లు, సూపర్‍వైజర్లు, మెకానిక్కులు, ట్రేడ్‍మన్లు, వైద్యసిబ్బంది, టీచర్లకే క్వార్టర్లు - నూటికి తొంభై శాతం కార్మికులకు ఇంటి వసతిలేదు. ఎక్కడో ఊర్లకు దూరంగా అడవుల్లో ఏర్పాటుచేసిన గనుల దగ్గర కార్మికులు ఎట్లా నివసించాలి? యాజమాన్యానికి, యూనియన్లకు పట్టదు...

            ఇండ్లులేక - గుడిసెలు కట్టుకున్నారు. రోడ్లులేవు. కరంటు లేదు, నీటి వసతి లేదు బాతురూంలులేవు పాయఖానాలు అసలేలేవు, స్కూల్లు అసలేలేవు. గుడిసెలు నరకకూపాలు.        

            - కార్మికుల గుడిసెలకు, బస్తీలకు ఉచిత నీరు, విధ్యుత్తు ప్రతిగుడిసెకు మరుగుదొడ్డి సానిటేషన్‍ ఏర్పాటు చేయడం కంపెనీ తప్పనిసరైన బాధ్యత వేలకోట్లు సంపాదిస్తున్న కార్మికులందరికి క్వార్టర్లు నిర్మించియివ్వాలె

            - తాత్కాలికంగా అనువైన స్థలం చూపి అభివృద్దిచేసి గుడిసెలకు జాగాయిచ్చి - సింగరేణి సహాయ సహకారాలందించాలి. ఉచిత నీటి వసతి, కరంటు - శానిటేషన్‍ క్వార్టర్లకు ఇచ్చినట్లే ఇవ్వాలి. బస్తీల దగ్గర దవాఖానాలు, స్కూల్లు నిర్మించాలి.

            కార్మికులారా!

            పల్లెల్లో దొరల దోపిడి, పీడన భరించలేక గుడిసెమీద దెబ్బకొట్టి ఇక్కడచ్చిపడ్డాం, ముఖ్యంగా మాలలు, మాదిగలు ఇతర చేతివృత్తులవారు. భూమిలేని నిరుపేదులు వ్యవసాయందెబ్బతిన్న చిన్నరైతులు - ఇక్కడ కూడా దొరలు తయారయ్యిండ్లు... ట్రేడ్‍ యూనియన్‍ నాయకులుగా, పెద్ద పెద్ద అధికారులుగా, సారా, కల్లు, బ్రాండి షాపులు, సినిమాహాల్లు, పెద్ద పెద్ద దుకాణాలు, వడ్డీ వ్యాపారం...ఇవన్నీ నడువాలంటే కార్మికులు తిరుగబడకుండా ఉండాలంటే - గుండా గ్యాంగులుండాలి. బెల్లంపల్లి, మందమర్రి, గోదావరిఖనిలో గుండాలు కార్మికులను తన్నడం - కొట్టడం - ఆడవాళ్లను ఎత్తుకపోయి వారి మీద దాడి చేయడం - ఎన్నెన్నో - దొరలు సింగరేణి వెనుక నుండి నడిపిస్తున్నారు. గుండారాజ్యం నడుస్తోంది. కార్మికులకు చట్టాలుంటాయి. వెల్‍ఫేర్‍ ఆఫీసర్లుంటారు. బాయకమిటీలు ఉంటాయి - సేప్టీ కమిటీలుంటాయి - కార్మిక సంఘాలుంటాయి. నిజానికి గనుల ప్రాంతంలో కార్మిక - యజమాని సంబంధాలుండాలి. ప్రతిదానికి రూల్సుఉంటాయి.  కాని ఇక్కడ గుండా రాజ్‍ సమ్మె నిరోధక కమిటిలాంటివి గుండాలతో పెట్టారు.

            గంగాధర్‍ ఆగిండు.

            ‘‘నరకం’’ ‘‘నరకం’’ కార్మికులు అరిచారు.

            ‘‘కార్మిక ప్రాంతంలో చట్టాలు, పోలీసులుంటారు కనుక కొంత భద్రతుండాలి. ఉన్నదా?

            ‘‘లేదు లేదు - దోపిడి రాజ్యం, దొంగల రాజ్జెం’’ కార్మికులు మొత్తుకున్నారు.

            దుకాణదారులు - ఏదైనా అమ్ముతరు - ఎంతకైనా అమ్ముతరు అడిగేటోడుండడు. వాళ్లు గుండాలకు నెలమామూల్లు యివ్వాలి. పోలీసులకు - యితర అధికారులకు లంచాలివ్వాలి. వడ్డీవ్యాపారం, చిట్టీవ్యాపారం, లక్షతొంబైవ్యాపారాలు సారా, బ్రాండీ, కల్లు కల్తీ - ఇష్టమున్నరేట్లు, యూనియన్‍ చందాల వసూల్లు - దందాలు - నౌకరి పైరవులు, కార్మికుడు అర్దపూట సెలవు కోసం, దవాఖాన కోసం  యూనియన్‍ చుట్టు తిరిగాలె - లంచాలిచ్చుకోవాలె - ఉద్యోగాలు వేలంపాట - అందరికి వాటాలు - ఇవన్నీ మీకందరికి ఎరుకున్నవే – గందునే పాట మొదట్ల ఏమన్నడు?

            ‘‘పల్లె పల్లెన పోరుబాటలు

            ఎర్రని శ్రీకకుళాలు

            నాడు అక్కడ రగిలి రగిలి

            నేడు ఇక్కడ మండుతంది’’

            ఈ సమస్యలన్నింటికోసం ఎవరు పోరాడలే

            ‘‘కార్మికులే - కార్మికులే’’

            ‘‘పోరాడితే పోయేదేమిలేదు - బానిస సంకెళ్లుతప్ప...

            చప్పట్లు - చప్పట్లు - ఈలలు...గాడుపు గాలిదుమారం మొదలైంది.

            రెండు శిబిరాలుగా చీలి ఉన్న - అటు యాజమాన్యం, వ్యాపారస్థులు, అధికారులు, యూనియనోళ్లు - గుండాలు ఇటు ఎవరికి వారే ఉన్న కార్మికులు - దోపిడి పీడన చేసేటోల్లదంరు కలిసున్నారు. కనపడకుండా ఉన్నారు. గది తెలిసింది. తాము విడిగాలేమని కోట్లాది మంది శ్రామికులతో ఉన్నామని చిక్కురు బ్రక్కురుగా అర్థమయ్యింది. మోసకారి, దగుల్బాజీ దోపిడి దారులేకాదు, తమకోసం నిలబడి - తమతో కలిసి పోరాడే వాళ్లున్నారు. అనే సంగతి కార్మికులకు తెలిసింది.    వాళ్లు తమను అలాయి బలాయి తీసుకుంటండ్లు - ఆ స్పర్శ ఈ మీటింగుతో కార్మికులందరికి అనుభవంలోకి వచ్చింది.

 

                                                                        19

 

            పాలవాగు కొత్త గుడిసెలకు వెళ్లే దారి పెద్దరోడ్డుకు కలిసే చోట దాదాపు నూరు మంది ఆడవాళ్లు బిందెలు, కుండలు పట్టుకొని జమైఉన్నారు. కొందరు బిందెలు బోర్లేసి వాటిమీద కూర్చున్నారు. ఆదారి సింగరేణి క్వార్టర్ల మీదుగా పోతుంది. ఎడంపక్క వోర్‍మన్లు, సర్దార్లు, క్లర్కుల క్వార్టర్లు -పెద్దరోడ్డు కావలు దొరల పెద్ద క్వార్టర్లు - కుడివేపు ఎప్పుడో పడేసి గుట్టలుగా పేరుకపోయిన బొగ్గు సేల్‍  వాటి మీద పిచ్చిచెట్లు - మురికితుమ్మలు - పందుల ఆవాసాలు, క్వార్టర్లు ఆఖరయ్యేదాకా కంకరరోడ్డున్నది. కొత్తగా కట్టుకున్న గుడిసెల రోడ్డు బురద బురదగా రొచ్చు రొచ్చుగా ఉన్నది.

            మధ్యలో నిలబడ్డ రెహనా కుడిసెయ్యి అడ్డం బెట్టుకొని తూరుపు కేసి చూసి ‘‘ఏమాయ్యోల్లా అందరు తీరిపారి కూసుండ్లు. అవతల వంటలేదు. తంటలేదు. పదైనట్టున్నది’’. అన్నది.

            ‘‘మంచి నీల్లేలేవ్వు - వంటేడ - తాగటానికి నీళ్లులేక సత్తున్నమంటే’’ - సత్యవతి మొగోళ్ల మీన మన్నువడ ‘‘ఒక్క మొగోడన్న ఈడికత్తలేరు. సావనియ్యి - ఆడిముండలని గుడిసెల్ల సాపుకపన్నరు’’. మరియమ్మ చేతులార్పింది. కొత్త గుడిసెలు కట్టేటప్పుడు - గియ్యయన్ని విచారాలు చేయలేదు. అప్పటి తొందర అప్పటిది. అసలు ఉంటయో -పీకేత్తరో తెలియని దశలో కట్టిండ్లు...తెల్లారే బుల్‍డోజర్లు తోలితొక్కిద్దామనుకున్న యాజమాన్యానికి - గోదావరిఖని పౌరహక్కుల మీటింగు అడ్డమచ్చింది. పైగా కేంద్రం పరిశ్రమల మంత్రిగా ఉన్న జార్జి పెర్నాండేజే వస్తుండని తెలిసి - తికమక పడ్డరు. అసలు మీటింగే జరుగకుండ కట్టడి జేత్తామనుకున్న పోలీసులకు పరిస్థితి ఉల్టా తిరిగింది - మీటింగు ఏర్పాట్లు చూడాల్సి వచ్చింది. ఈ గొడవల్ల గుడిసెలు కూల్చేస్తే పెద్ద గొడవైతది - ఆ తర్వాత చూసుకుందామనుకుంటే - కాలరీ ప్రాంతంలో లోలోపల అగ్గి రగులుతోంది. ఇంతకాలం - యూనియన్లు - యాజమాన్యం కలిసి నడిపించిన వ్యవహారం - ఇప్పుడు పాలవాగు గుడిసెలు పీకేస్తే - కమ్యూనిస్టు యూనియన్‍తో గొడవకు దిగినట్లుయి తది. కొత్తసమస్య. ఇప్పటికైతే - ఇక్కడ కట్టినవి నూటాపది గుడిసెలు - ఇది సింగరేణంతా వ్యాపించకుండా - ఖాళీస్థలాల దగ్గర వైర్‍ పెన్సింగు వేసి - కాపలా పెట్టారు. మొత్తానికి నేల మట్టం కావాల్సిన గుడిసెలు నిలబడ్డాయి. గోదావరిఖని మీటింగు విజయమంతం కావడంతో అటు యాజమాన్యం - కార్మికులు మునుపటి తీర్గ కుదరదనుకున్నారు. గత నెల రోజులుగా - గుడిసెలు కట్టుకోవడం, మరమత్తులు చేసుకోవడం, మొగవాళ్లు సైకిళ్లకు బిందెలు కట్టుకొని ఎక్కడ పబ్లిక్‍ నల్లా ఉంటే అక్కడికిపోయి నీళ్లు తుయ్చుకున్నారు. కొంత మంద దయగల క్వార్టర్ల వాళ్లు నీళ్ల సహాయం చేసిండ్లు. వర్షాలు ఎక్కువ పడటంతోటి పరిస్థితి విషమించింది. దాదాపు వంద పది కుటుంబాలు బురదలో నీళ్లులేక అల్లల్లాడి పోయాయి.

            ‘‘ఇటుసూత్తే - మంచి ఇండ్లు వాళ్లకు - పాయకాండ్లనల్ల పూలచెట్లకు నల్ల - మనకు గీగతేంది? మనం జేసినపాపమేంది?’’ మరియమ్మ.

            రాజేశ్వరి నడిమందిల రెహనా పక్క నిలబడి అందరి ముఖాలు చూస్తున్నది.

            ‘‘పొద్దెక్కుతంది ఏం చేద్దాం?’’ రాయేశ్వరి.

            ‘‘ఎంత బతిలాడినా క్వార్టర్లోల్లు నీళ్లు బొయ్యరు’’ సత్యవతి.

            ‘‘పొయ్యిలోపట సొచ్చి నీళ్లు పట్టుకపోదామా?’’ రెహనా...

            ‘‘గంత దమ్ముంటే - ఆళ్లు ఏకమై పొల్లు పొల్లు తంతరు’’ రాజమ్మ...

            ‘‘ఇగో కొంచెం దూరం బోతే - వీళ్లందరి కోసం కట్టిన పార్కున్నది.. గాడదొరుకతయేమొ చూద్దాం’’ మరియమ్మ సలహాఇచ్చింది.

            ఆడవాళ్లందరు లేచిండ్లు - బిందెలు పట్టుకొని కుండలు పట్టుకొని పెద్ద బజారులో రెండు వందల గజాలు నడిచేసరికి కుడి చెయ్యివేపు పార్కున్నది. ఎట్లా తెల్సిందో ఏమోపార్కు గేట్లు మూసి పార్కులో పనిచేసే కులీలు వాచ్‍మన్లు గేట్లకాడ నిలుసున్నరు.

            ‘‘వీల్లింట్ల పీనిగెల్ల వీల్లు నీళ్లిచేటట్టులేదు’’ రాజమ్మ...

            ‘‘ఇక్కడ అందరికి వాళ్ల తాతల సొమ్ములు దాసవెట్టిండ్లు ఒక్క ఫిల్లరోల్లే ఎట్టి కచ్చిండ్లు - వాళ్లకు గుడిసుండద్దూ - పెండ్లాం పిల్లలుండద్దు - వాడు గర్మిపేసుల బొగ్గు తవ్వుతుంటే -గీదొంగలంత సుఖంగ బతుకుతరు’’.

            ఎవరో బావయో బంగారయ్య పాటెత్తుకున్నరు.

            ఆదారంట సైకిలు తొక్కుకుంట వస్తున్న మొగిలికి ఇంత మంది ఆడవాళ్లు బిందెలతో జమకూడడం - విచ్చిత్రంగాతోచింది. సైకిల్‍ స్టాండేసి గుంపు దగ్గర కచ్చిండు.

            ‘‘ఏమైందక్కా?’’మొగిలి

            ‘‘నీళ్లులేక - దొరుకక- ఇగో గీడికచ్చినం’’రెహనా..

            ‘‘మరి మనోళ్లంత ఏమైండ్లు?’’ మొగిలి...

            ఆడిముండలు ఏంజేత్తరో సూత్తామని - గుడిసెలల్ల సాపుక పన్నరు?’’

            మొగిలి ఆపక్కనే నిలుసున్న రాజేశ్వరిని చూసిండు. ‘‘ఇగో - గిదంత గాదుగాని - నీళ్లు, రోడ్డు, కరంటు లేని కాడ గుడిసెలు కట్టుకోమని - తలాకొంత దీసుకొని - మన దిక్కుతొంగి సూడని - ఎర్రజెండా యూనియనోల్లను అడుగుద్దాం’’ సత్యవతి...

            ‘‘ఔను - ఇయ్యల్ల తేలిపోవాలె - మనం ఎంత మొత్తుకున్నా - ఇనెటోడులేడు’’. రెహనా...

            ‘‘పాండ్లి అంగడి బజార్ల ఎర్రజెండ యూనియనోల్ల ఆఫీసులడుగుదాం’’ - రెహన దారి తీసింది.

            పెద్ద దారిగుండా ఆడవాళ్ల గుంపు బయలుదేరింది.

            ‘‘మాకు మంచినీళ్లుగావాలె’’

            ‘‘కావాలె - కావాలె’’

            నినాదాలు

            మొగిలి గుడిసెల దగ్గరికి పోయిండ్లు. నైట్‍ చేసినోళ్లు రెండో బిజిలీ పోవాల్సినోళ్లు అప్పటికే జమైండ్లు - చిన్నపిల్లలు ఏడుస్తున్నారు. అంతగోలగోలగా ఉంది. మొగోళ్లకు ఏడిచే పిల్లలను ఎట్లా సముదాయించాలో తెలువకున్నది.

            ఇంకా నిద్రమబ్బు తొలిగిపోని షరీప్‍ మధ్యల నిలబడి నెత్తి గోక్కుంటున్నాడు.

            ‘‘ఆడోళ్లంత యూనియనాఫీసుకు పోతండ్లు’’ మొగిలి చెప్పిండు.

            ‘‘పాండ్లి - మనం కూడ పోద్దాం - ఇజ్జత్‍ పోతంది - సావోరేవో తేల్సుకుందాం - నీళ్లు గావాలె - రోడ్డు గావాలె కరంటుగావాలె’’ షరీప్‍ ఆవుళించి లుంగీ మలిసి కట్టిండు.

            మొగిలికి ఇవ్వల్ల రిటన్‍ - ఇంటికి బయటు దేరపోతుంటే వోర్‍మన్‍ పిలిసి మేనేజర్‍ మనోహరింటికి తోట పనికి పంపిండు. అక్కడ గడ్డిపీకి, మళ్లుతవ్వి, విత్తనాలేసేసరికి పదయ్యింది, వెట్టిచాకిరి...

            మొగవాళ్లు అందరు కల్సియాభైమందయ్యిండ్లు అందరు సైకిల్లేసుకొని - యూనియన్‍ ఆఫీసుకుపోయే సరికి - అక్కడ తమ ఆడవాళ్లే కాక ఇంకా మూడు నాలుగు వందల ఆడవాళ్లు - రెండు మూడు వందల స్కూలుపిల్లలు నిలబడి ఉన్నారు.

            మంది మధ్యలో నిలబడి ఇబ్రాహీం....

            ‘‘కామ్రేడ్స్ - మహిళలారా! మీకు నీళ్ళ సమస్య తీవ్రంగా ఉన్నమాట నిజమే, మేం యాజమాన్యంతో మాట్లాడుతాం - పరిష్కరిద్దాం’’.

            ‘‘నీ పరిష్కారం గంగలవోను, తాగటానికి నీళ్లు గావాలె’’ ఎవరో మందిల నుంచి అరిచిండ్లు...

            ‘‘ఇప్పటికిప్పుడు కావాలంటే ఎట్లా?’’ ఇబ్రాహీం...

            ‘‘నీళ్లులేపోతే గొంతెండిసస్తం’’ గిది బువ్వగాదు నీళ్లు...

            ‘‘మీరు తల్సుకుంటే - బోలెడు టాంకర్లున్నయ్‍ తెప్పియ్యిండ్లి’’ షరీప్‍ అరిచిండు.

            ‘‘కంపినోన్ని మీరడుగుతరా? మేమే అడుగాల్నా’’ రెహనా అరిచింది...

            ఇబ్రహీం గడ్డంగోక్కున్నాడు. ఏమాటలు చెప్పాలో అర్థంగాకున్నది. ‘‘కంపెనోడు - యూనియనోడు ఒక్కటే - పదండి పోదాం - కంపినోన్నే అడుగుద్దాం’’. ఎవరో అరిచారు. మంది కదిలిండ్లు -అదే పెద్ద దారిగుండా - అయిదు వందల మంది ఆడా, మగా, ఖాళీబిందెలతో నడుస్తున్నారు. స్కూలు పిల్లలు నినాదాలిస్తున్నారు.

            ‘‘రాడికల్స్ వర్ధిల్లాలె’’

            విధిలేక ఇబ్రహీం, కొమురయ్య, మరో నలుభైమంది యూనియన్‍ డిలిగేట్స్ ఆగుంపు ముందు నడుస్తున్నారు. ఆ గుంపు జనరల్‍ మేనేజర్‍ ఆఫీసుకు చేరుకునేసరికి పన్నెండయ్యింది. గుంపు మూడు నాలుగు వేలకు పెరిగింది. మిగతా గుడిసెల వాళ్లు కలిసిండ్లు...

            జనరల్‍ మేనేజర్‍ ఆఫీసుగేట్లు మూసిండ్లు - మంది ఆఫీసుముందు చెట్ల కింద, ఎదురుగా ఉన్న గ్రౌండులో కూర్చుండో - నిలబడో ఉన్నారు. నినాదాలు, పాటాలు...ఇంకా మంది వస్తూనే ఉన్నారు.

            మంది మధ్యలో శంకరయ్య మరో పదిమంది పాటలు పాడుకుంటా ఆడుతున్నారు. శంకరయ్య బావయ్యో, బంగారయో పాటెత్తుకున్నాడు.

            ఇంతలోనే యాభైమంది పోలీసలు, ఇద్దర్‍ యస్సైలు, సర్కిల్‍ వచ్చారు. సర్కిల్‍ లోపలికి వెళ్లాడు. ఇబ్రహిం, కొమురయ్య మరో నలుగురు డెలిగేట్సు వాళ్లతో పాటు లోపటికి వెళ్లారు. అక్కడ అప్పటికే భాస్కర్‍రావు, జనరల్‍ మేనేజర్‍ శాస్త్రి, జనరల్‍ మేనేజర్‍ పర్సనల్‍ ధర్మారెడ్డి కూర్చుండి ఉన్నారు.

            సర్కిల్‍ ఇనెస్పెక్టర్‍ జనరల్‍ మేనేజర్‍ రూంలోకి ప్రవేశించాడు. పోలీసులు రావడంతోటి బయట నినాదాలు పెరిగాయి. బిందెలు కొడుతూ ఆడవాళ్లు ‘‘మాకు నీళ్లు కావాలె’’ అని అరుస్తున్నారు. పరిస్థితి అదుపుతప్పతుందేమొ ననిపించింది.

            పర్సనల్‍ మేనేజర్‍ మోహన్‍రావు జనరల్‍ మేనేజర్‍ పర్సనల్‍ ధర్మారెడ్డి పక్కకూర్చున్నాడు ఇద్దరు ఏదో గుసగుసలాడారు. ఇంతలోనే ఆఫీసు ప్యూను రాములు అందరికి చాయబిస్కిట్లు తెచ్చాడు.

            పర్సనల్‍ మేనేజర్‍ మోహన్‍రావు మూసి ఉన్న గది తలుపు తీసుకొని బయటకు వచ్చాడు.

            బయట యస్సై శాయిలు, వేల్పేరు ఆఫీసర్‍ శంకరలింగం గాభరాగా ఎదురు చూస్తున్నారు.

            ‘‘సార్‍ పరిస్థితి అదుపు తప్పేట్టున్నది. గోడలు ఎక్కిలోపలికి వస్తరేమొ?’’ శంకరలింగం.

            ‘‘సార్‍ సర్కిల్‍సాబును పిలుస్తరా?’’యస్సైశాయిలు.

            లోపలున్న సర్కిల్‍ బయటకు వచ్చిండు.

            నలుగురు కలిసి జియమ్‍ఆఫీసు బయటకు వచ్చారు.

            బయటలొల్లి, నినాదాలు, ఎప్పుడుచేరారో సోడా బండ్లకేచుచప్పుడు దూరంగా రోడ్డుమీద ట్రాపిక్‍ ఆగిపోయి నట్లున్నది...

            ఇంతలోనే ఎవరో ఒక టేబుల్‍ తెచ్చివేశారు.

            ఆ టేబుల్‍ మీద అనుకోకుండానే - పర్సనల్‍ మేనేజర్‍మోహన్‍రావు ఎక్కాడు. రెండు చేతులెత్తి - ‘‘శాంతి శాంతి’’ అన్నాడు. ఏంచెప్పగలడోనని - అంతా నిశబ్దమయ్యారు.

            ‘‘ఒక పద్దతుంటది. ఇట్లా చెయ్యద్దు - ఇప్పటికిప్పుడు సింగరేణి యాజమాన్యం నీళ్లు, యివ్వడం ఎట్ల సాధ్యమౌతుంది’’

            ‘‘వచ్చిండురో బుడ్డరకాం. మరి అదే సింగరేణిల కొంత మందికి క్వార్టర్లు ఎట్లిచ్చిండ్లు?’’ రెహనా అరిచింది.

            ‘‘వాళ్లంతా అధికారులు. అది కంపినీ రూలు’’ మనోహర్.

            ‘‘అయితే ఆ అధికార్లతోనే బొగ్గు తవ్విచ్చుకపో మా వోళ్లనెందుకు ఈడికి తెచ్చిండ్లు’’ - మరియమ్మ

            ‘‘చట్ట ప్రకారం జీతాలిస్తున్నం కదా! ఇప్పుడికిప్పుడు ఇండ్లు గావాలంటె ఎట్లా?’’ మనోహర్‍...

            ‘‘ఇండ్లుగాదు మొగడా! నీళ్లు గావాలంటన్నం, మేం కట్టుకున్న గుడిసెలకు రోడ్డు గావాంటున్నం’’ - షరీప్‍...

            ‘‘కరంటుగావాలంటున్నం’’ సత్యవతి...

            ‘‘కావాల్సిందే - కాని హెడ్డాఫీసు పర్మిషన్‍ కావాలె - ఆలోచిస్తం. మీరు ప్రశాంతంగా వెళ్లిపోండి’’ మనోహర్‍ ‘‘పోకపోతే ఏంచేస్తరు?’’ చాలా మంది అరిచిండ్లు. యస్సై మైకందుకొని’’ ఇది చట్టవిరుద్దం. లాఠీచార్జ్ చెయ్యవల్సివస్తుంది’’ అరిచాడు.

            ‘‘కొట్టుండ్లి - నీళ్లులేక సచ్చే బదులు ఈడనే సత్తం ’’ ఆడవాళ్లు మొత్తుకున్నరు. ప్రజలంతా దగ్గరి దగ్గరికి వచ్చారు. పోలీసులు కంపినీ గార్డులు చుట్టూ మూగిండ్లు - ఏదో జరుగగలదని - అందరు గాభరా పడ్డారు. కొందరు పోలీసుల చేతుల్లో లాఠీలున్నాయి - తుపాకులున్నాయి. కంపినీగార్డులు చేతుల్లో లాఠీలున్నాయి.

            ఆడవాళ్లు, పిల్లలు బొగ్గు పెళ్లలు చేతుల్లోకి తీసుకున్నారు. అప్పటికి మధ్యాహ్నం రెడు దాటి పోయింది. పరిస్థితి ఉద్రిక్తంగా మారింది.

            జియమ్‍ ఆఫీసులోపలి నుండి ఇబ్రహీం, కొమురయ్య బయటకు వచ్చారు.

            అదే టేబుల్‍ మీద ఇబ్రహీం ఎక్కి...

            ‘‘కామ్రేడ్స్! దాదాపు తొంభైవాతం కార్మికులు - గుడిసెల్లో తప్పనిసరైన పరిస్థితిలో బతుకుతున్నరు. అంటే సింగరేణి వ్యాపితంగా అరువై వేల కార్మికుల సమస్య - అన్నిచోట్ల ఇవే సమస్యలున్నాయి. సిగరేణి యాజమాన్యంతో మేం కామ్రేడ్‍ శేషగిరిరావు మక్దుం మోహినోద్దీన్‍ల నాయకత్వంలో యాభయేండ్లనుంచి అప్పటి నుంచి కొట్లాడుతున్నం’’.

            ‘‘ఎక్కడేసిన గొంగడక్కన్నే ఉన్నది. గీ భారతమద్దు మాకు నీళ్లుగావాలె’’ అరుపులు కేలు..

            ‘‘సింగరేణి గురించి పోరాటాలగురించి తెలియని వాళ్లు - బాధ్యతలేని వాళ్లు మీటింగులు పెట్టి ఎక్కించిండ్లు అట్లగాదు - లోపట మా నాయకులు మాట్లాడుతండ్లు’’

            ‘‘ఎవలో చెప్పుతేనే నీళ్లు తాగుతన్నమా? ఎవలో చెప్పుతనే తింటన్నమా? ఏర్గవోతన్నమా? అంటే నువ్వనే మాట్లేందయ్యా కామ్రేడ్‍ - మీరంత గొర్రె మంద అనేగదా?’’ షరీప్‍ అరిచిండు.

            ‘‘నువ్వు తీరిపారున్నవ్‍ - మేం ఆకటున్నం. పొయ్యి చెప్పుపో - అయ్యా పోలీసోల్లు మేం భూములు, జాగలడుగుతలేం - నీళ్లయ్యా - నీళ్లు - గతుపాకులు పట్టుకపోయి మేనేజర్‍ను బెదిరిచ్చి నీళ్లు తీసుకరాపో’’

            ఇబ్రహీం ఏదో అరుస్తూనే ఉన్నాడు. అందరుబావయ్యో బంగారయ్యపాటెత్తుకునురు.

            యస్సై సాయిలు ‘‘సార్‍ ఏంచేద్దాం?’’ సర్కిల్‍తో గుసగుసలాడిండు.

            ఏం చెయ్యలేమయ్యా - ఆడవాళ్లు, స్కూలు పిల్లలున్నరు. పైగా డియస్‍పిలేంది ఆర్ డి వో ర్యాంకు వాళ్లు లేంది ఏమి చెయ్యలేం - మనం లాఠీచార్జుచేస్తే -వాళ్లుమంటర మంటరున్నరు. వాళ్లు రాళ్లు రువ్వుతరు -పైరింగ్‍ ఆర్డర్‍ యిచ్చేటోడు లేడు’’

            అనుకుంటనే మళ్లీ లోపటికి వెళ్లాడు. అప్పటికే జనరల్‍ మేనేజర్‍ శాస్త్రీ ముఖమంతా ఎర్రగా చేసుకొని అరుస్తున్నాడు.

            ‘‘ఇది బిగ్‍ ఇస్యూ - మనం నీళ్లిస్తే - రోడ్లెయ్యి మంటరు. రోడ్లేస్తే కరంటు పెట్టుమంటరు. వీధుల్లో కరంటు పోల్లేస్తే - గుడిసెలకు కనెక్షనియ్యిమంటరు. జాగా చూపు మంటరు. గుడిసెలకు డబ్బులివ్వుమంటరు. మనకు ఇలాంటి సవాలక్ష పనులకు ప్రోవిజన్సులేవు. సింగరేణి వ్యాప్తంగా చిన్నవో పెద్దవో అరువై వేల గుడిసెలున్నయి. వీటన్నిటిగురించి - యండి లెవల్ల - ఆలోచించాలె - నెత్తిమీది కచ్చేదాకా పర్సనల్‍ డిపార్టుమెంటు ఏం చేస్తున్నట్టు...’’

            ‘‘సార్‍ కూల్‍ - సింగరేణింటేనే సమస్యలు - ఇంత మంది లేబరున్న కాడ సమస్యలుంటాయి కదా?’’ భాస్కర్‍రావు.

            శాస్త్రి పక్కనే గల బాత్‍రూంకు వెళ్లి - మొఖం కడుక్కొని వచ్చి ప్రెస్‍గా కూర్చున్నాడు...

            ఈలోగా సర్కిల్‍ ఇన్‍స్పెక్టర్‍ అతని పక్కకు వెళ్లి నిలుచున్నాడు. జియం, పర్సనల్‍ ధర్మారెడ్డి సర్కిల్‍ కలిసి అతని రూంలోకి వెళ్లారు.

            ‘‘ధర్మారెడ్డి సాబ్‍ - పరిస్థితి అదుపు తప్పుతోంది. మేం ఏంచేయలేకున్నాం. డియస్‍పి - ఆర్‍డివో రావాలంటే ఇంకా అరగంట పడుతుంది’’. సర్కిల్‍...

            ‘‘అదే నయ్యసమస్య’’

            ‘‘మీరు ఎన్నో చిట్కాలు చేస్తరు. దీందేమున్నది - ఏ కాంట్రాక్టరుకు చెప్పినా ఇప్పుడు ట్యాంకర్లతోటి నీళ్లు సప్లైచేస్తరు. ఆ తరువాత ఇది మేజర్‍ పంచాయితీ సర్పంచ్‍కు చెప్పితే నల్లాలు, రోడ్డు, కరంటు పెట్టిస్తడు. అది సర్పంచ్‍ మీదికెళ్లి పోతది’’. సర్కిల్‍ సలహాయిచ్చిండు.

            మనోహర్‍ రెడ్డి ఔననలేదు కాదనలేదు.

            మరో పది నిమిషాలకు కామ్రేడ్‍ భాస్కర్‍ రావు బయటకు వచ్చిండు. అప్పటికే వాళ్ల యూనియన్‍ డెలిగేట్సు, మెండర్లు చుట్టు ముట్టిండ్లు నిమిషాలమీద చిన్న స్టేజీ లాంటిది ఏర్పాటు చేసిండ్లు.

            అ పక్క ఇబ్రహీం - ఈ పక్క కొమురయ్య నిలుచుండగా భాస్కర్‍రావు నవ్వు ముఖంతో అందరికి చేతులూపిండు మంటర మంటర ఉన్న జనానికి ఇదేమి అర్థంకాలేదు.

            ‘‘కామ్రేడ్స్! ఎన్నో పోరాటాలు చేసి గెలిచిన మన యూనియన్‍’’...

            ‘‘నమ్మినానబోత్తె పుచ్చి బుర్రలైనయట’’ - దగ్గరలో ఉన్న సత్యమ్మ - ఆమె పక్కరాజేశ్వరి - ఆపక్క రెహనా - మరియమ్మ...

            కాసేపు అదీ ఇదీ మాట్లాడి ‘‘పాలవాగు పక్కగుడిసెల దగ్గరికి నీళ్లటాంకులు బయలు దేరినయ్‍’’ అన్నాడు.

            పెద్ద పెట్టున కేకలు లేచినయ్‍...

            ‘‘మరి దారి, కరంటు’’ రెహనా...

            ‘‘అన్నీ వసతులు మన గ్రామ మేజర్‍ పంచాయితీ సర్పంచ్‍ పదిరోజుల్లో కలుగ జేయడానికి ఒప్పుకున్నాడు. ఇది మన యూనియన్‍ ఘణ విజయం’’.

            ‘‘అరె మనం మేనేజుమెంటుతోని కొట్లాడ్తె గా సర్పంచ్‍ ఎక్కన్నుంచచ్చిండ్లురా!’’ ఎవరో గొణిగిండు.

            మొగిలికి ఈ వ్యవహారం ఏమి అర్థంకాలేదు.

            ‘‘లేనత్త కంటె గుడ్డత్త నయం’’ అన్నాడెవడో - ఎక్కన్నుంచో దప్పులు వచ్చినయ్‍ - దండలు వచ్చినయ్‍ - భాస్కర్‍రావుకు బొట్లు బెట్టిండ్లు - జీబచ్చింది. జీబుపైటాపు తీసేసిండ్లు - భాస్కర్‍రావు రెండు చేతులు జోడించుకొని నిలబడ్డడు. అతనిపక్క ఇబ్రహీం, కొమురయ్య నిలుచున్నరు.

            ఎర్రజెండాలు రెపరెపలాడినయ్‍

            ‘‘ఏఐటియుసి’’ అరిచారు

            జిందాబాద్‍ అన్నారు ‘‘ఎర్రజెండా’’

            జిందాబాద్‍, భాస్కర్‍రావు జిందాబాద్‍ నినాదాలు మారుమోగాయి.

            మొగిలి రాజేశ్వరిని సైకిల్‍ మీద ఎక్కించుకున్నాడు. ఊరేగింపు నడుస్తోంది. పెద్దరోడ్డుకు ఈపక్క ఆపక్క కార్కికులు, జనం నిలబడి చూస్తున్నారు. ఆ జనంలో కాంగ్రెసు యూనియనోల్లు, సారలి గుండా గ్యాంగు ఉన్నారు. వాళ్లు పండ్లు గొరికారు.

            మొగిలి, రాజేశ్వరి వచ్చేసరికి నీళ్ల ట్యాంకులు బురదలోనే గుడిసెల్లోకి వచ్చాయి.

            ఇద్దరు కలిసి నీళ్లు పట్టుకున్నారు. ఆ నీళ్లతోనే స్నానాలుచేశారు.

 

( తరువాయి భాగం వచ్చే సంచికలో )

 

సాహిత్య వ్యాసాలు

మనిషికి బాధ్యతను గుర్తు చేసే “అనిమేష”

"అనిమేష" అంటే రెప్పవాల్చనిది ప్రకృతి. కోట్ల సంవత్సరాల కాలం నాటి నుండి జీవకోటి కోసం విశ్రాంతి తీసుకొనిది.మనిషి పుట్టినప్పటి నుంచి అనేక బాధలను భరిస్తూ, ప్రేమను పంచుతూ మానవ మనుగడలో సంపూర్ణ భాగమైంది.కానీ ఇదంతా మరిచిన మనిషి, బుద్ధునికే అందని హద్దులేని ఆశతో ప్రకృతిపై అభివృద్ధి ముసుగులో విధ్వంసం సృష్టిస్తున్నాడు. కాలమెంతో చెడ్డదని నిందిస్తున్నాడు.ప్రపంచ మార్కెట్ వస్తువే కాదూ మార్కెట్టే తానై అతి తెలివితో ప్రాణాంతకమైన విపత్తులకు, వ్యాధులకు కారణమవుతున్నాడు.శాస్త్ర విజ్ఞానంతో ఎంతెత్తుకెదిగినా తనను తాను కాపాడుకోలేని ప్రమాద అంచుకు నెట్టి వేయబడుతున్నాడు.చచ్చి బ్రతుకుతున్నాడు. ఒకవేళ బ్రతికి బట్ట గట్టినా ఆ తర్వాత జీవచ్ఛవంలాగా బ్రతికీడుస్తున్నాడు.ఈ క్రమం ఒక్కసారి పొరపాటున జరిగింది కాదు, అనేకానేక సార్లు ప్రకృతిని విధ్వంసం చేయడం,తప్పయింది అంటూ నేలకు ముక్కు రాయడం జరుగుతున్నది.  అట్లా ప్రకృతిపై ఎదగిన,అంతే వేగంగా పతనమైనా మనిషి గురించి ఈ కరోనా నేపథ్యంలో గత గుణపాఠాలను గుర్తు చేసేదే ఈ అనిమేషకావ్యం.

అనిమేషఉపద్రవ కావ్యం రాసింది తెలుగు సమాజానికి తెలుగు సాహిత్యానికి సుపరిచితులైన నందిని సిద్ధారెడ్డి. ఇది మంజీర రచయితల సంఘం ప్రచురించింది. ఈ "అనిమేష" 19 గాథల ఉపద్రవ గాథా కావ్యం.  ఇందులోని ప్రతి ఒక్కటి ప్రతి మనిషి గత, వర్తమాన అనుభవాలను తడుతుంది.  ఎనిమిది నెలలైనా ఆగని కరోనా విపత్తు అంశంగా మొదలై వేల ఏండ్ల నాటి గుణపాఠాలను మనిషికి గుర్తు చేస్తుంది.ఈ కావ్యం తపనంతా ప్రకృతి, మనిషి; మనిషి, ప్రకృతి. మనిషి ప్రకృతి పై ఎదిగిన విధానాన్ని, చేసిన విద్వంసాన్ని, ఆఖరికి మనిషి పతనాన్ని గురించి చెప్తుంది.అయినా మారని మనిషిని హెచ్చరిస్తుంది.మన కళ్ల ముందు జరిగిన విపత్తును ఒకే దగ్గర చూస్తే ఆ దుఖమెంత భారంగా ఉంటుందో ఆ బాధంతా  ఈ కావ్యం మోసింది.  ఇది ప్రపంచ ప్రజల దుఃఖం.కవి ఈ కావ్యంలో చేసిన పదాల ప్రయోగాలు, తెలవని పదాలేమున్నా తెలుసుకోవాలనే తపన పాఠకులను మరింత చదివించేలా చేస్తుంది. ప్రకృతిని ప్రేమించే,ప్రకృతిని కాపాడుకోవాలనుకునే ప్రతి మనిషి ఈ కావ్యాన్ని ఇష్టపడతారని నా భావన. నేనూ రాసింది ఈ కావ్యంలోని పదాలతోనే. ఇది నా అనుభూతి మాత్రమే. సమీక్ష కాదు.

ప్రకృతి పుట్టినప్పటి నుండే కోటానుకోట్ల బ్యాక్టీరియాలు, వైరస్ ల వంటి సూక్ష్మజీవులు పుట్టాయి. కొన్ని మానవ మనుగడకు అవసరమైనవి,కొన్ని హానికరమైనవి.కానీ మనిషి చేసిన వికృత చేష్టల వల్ల పుట్టినటువంటి వైరసొకటి నేడు మనిషిని భయపెడుతున్నది. ఎంతగా అంటే

తలుపులకవతల ఏ ద్రోహం తచ్చాడుతుందో తెలువదు

.....................

చేతుల్ని చూసి కళ్ళు భయపడతాయి

నులుముకోవడానికి లేవబోయి

మునివేళ్ళు చతికల బడతాయి

కడుక్కోవడానికి వెళ్ళినప్పుడల్లా”.  ఇది అందరూ అనుభవించిన భయం.ఇప్పటికి అనుభవిస్తున్న తెలియని భయం.

 "చంపడానికి కత్తే అక్కర్లేదు

 ఉరి తీయడానికి తాడే అక్కర్లేదు

ప్రపంచీకరణ యుద్ధానికి

అణుబాంబులు అక్కరలేదు

వైరస్ చాలు

ప్రపంచమే హడల్ అని "అపరిచిత గాథ"లో మనిషి భయాన్ని సరళంగా కవిత్వీకరిస్తాడు. మరి ఈ వైరస్ ఎక్కడ మొదలైందని ప్రపంచమంతా గుసగుసలాడుతుంటే వినిపించిన పేరు వూహన్.సుందరమైన, సౌకర్యవంతమైన, అధునాతన శాస్త్ర సాంకేతికత కలిగిన నగరం.  అటువంటి నగరంలో కరోనా సోకిన తర్వాత తలకిందులైన నగర పరిస్థితి ధైన్యమైనది.  ఇప్పుడు అది ఎంత దుఃఖంలో ఉందంటే

కాళ్ళ కింద నదులే

కళ్ళకింద నదులే అని రెండు వాక్యాల్లో నగర స్థితిని చెప్తాడు.  వూహాన్ లో వైరాలజీ శాస్త్రవేత్త షీ, డాక్టర్ లీ ఎవరు చెప్పినా ప్రభుత్వం వినలేదు.అందుకే వారిని

దగ్గి దగ్గి చచ్చేదాకా

దేశం చూడలేదు.  ఎందుకంటే అహంకారానికి నిజం నచ్చదు అధికారానికి ప్రాణం లెక్కే లేదు అని ప్రభుత్వ తీరును చెప్తాడు. కరోనా ప్రాణాంతక యాత్ర అక్కడితోనే ఆగలేదని

ప్రపంచీకరణ కదా/ విపణులతోపాటు/ విపత్తులు దిగుమతి చేసుకోవాల్సిందే”నని, అట్లా మనిషి కొనితెచ్చుకున్న విపత్తే ఈ కరోనా ని చెప్తాడు. ఎవరు, ఎలా తీసుకు వచ్చారో తెలియదు కానీ దేశాలు దాటి ప్రపంచవ్యాప్తం అయ్యింది.   ఎందుకంటే

వైరస్ కు సరిహద్దులు లేవు/వర్ణభేదాలు అంతకంటే లేవు/ వర్గం కులం మతం వరుసకైనా లేవు/.../శరీరమైతే చాలు.మనుషుల్లా తనకేమి భేదాల్లేవు.ఎవ్వరినైనా చంపడమే. అట్లాగే చంపుకుంటూ వస్తున్నది.  అలాంటి సందర్బంలో రాత్రికి రాత్రే ముందస్తు చర్యల్లేకుండా ప్రభుత్వం లాక్ డౌన్ ప్రకటించింది.  దాంతో దేశంలో మారిన భౌగోళిక స్థితిని చెప్తూ  

“ఎయిర్ వేలు రైలు వేలు రోడ్డు వేలు

సీ వేలు స్కై వేలు

 ఏ వేలూ లేవు

వేలు లేని వేళ

 వేళకాని వేళ

వేల శవాలు కుప్పబడతాయి”.  ఎవరికీ ఎవరూ లేని అట్లాంటి పరిస్థితుల్లో ప్రాణాలకు తెగించి ప్రతి రోగికి ఆత్మీయులై మునిసిపాలిటీ సిబ్బంది,అర్ధం కాని రోగంపై మనుషుల కాపాడాలనే తపనతో వైద్యంచేస్తున్న డాక్టర్లు,నర్సుల సాహసాన్ని మొక్కాలి అంటాడు కవి.ఇది నిజం.వాళ్లే గనుక లేకపోతే శవాల గుట్టలతో భూమంతా నిండిపోయేది.దాదాపు  200 దేశాల్లో ఇదే పరిస్థితి.ఇంకా లాక్ డౌన్ కాలంలో వైద్య,రక్షణ,రాజకీయపరమైన కొత్త పదజాలం అనివార్యంగా వచ్చిందని.

కొత్త భాష

కొత్త బాధ

కొత్త సంకెళ్ళు” అంటూ మూడు పదాల్లో క్లుప్తంగా కరోనా విపత్కాలన్ని వివరిస్తాడు. నిజానికి ఈ పరిస్థితిని ఎవరూ ఊహించి ఉండరు.ఎన్నో ఏండ్ల నుండి మూఢనమ్మకాల్లో మగ్గుతున్న మనుషులకు ఈ నిజం అర్దమై వుండాలి. అదేమిటంటే టావో, బుద్ధుడు, అల్లా, క్రీస్తు, నారాయణుడు, షిరిడిసాయి, ఏడుకొండలస్వామి అందరూ మాస్కులేసుకొని తలుపులేసుకున్న సంగతి.  లేని దేవుళ్ళ పేరు జెప్పి నమ్మించి పబ్బం గడుపుకునే బాపతు గాళ్ళు చేసే నీచ రాజకీయల సంగతి ప్రజలంతా అర్థం చేసుకోవాలి.ఇలాంటి కుటిల రాజకీయాలు జేసే ప్రభుత్వాల, మతోన్మాదుల ప్రచారానికి కౌంటర్ గా చప్పట్లు కొడితేం 

పక్షులు లేవయి

గంటలు మోగిస్తేం

ధైర్యం పలుకదు అని శాస్త్రీయ దృక్పథాన్ని చెప్తాడు.

ప్రభుత్వాలు ప్రజల ప్రాణాలను గాలికోదిలి లాక్ డౌన్ ప్రకటించిన సమయంలో ప్రాణాలను బిగపట్టుకొని తరలిపోతున్న వలస దుఃఖాన్ని 'వలస గాథ"లో చాలా ఆర్ద్రంగా గా వివరించారు.ప్రపంచంలోని అంతస్తులను, పట్టణాలను, చారిత్రక కట్టడాలను, సుందరమైన స్థలాలను తీర్చిదిద్దింది వలస కూలీలే.అలాంటి వలస జీవులు ఏమి పనుల్లేక, తినడానికి తిండి లేక పూట పూట గండంగా బ్రతుకీడుస్తున్నారు.ఆకలికి భరించలేని స్థితి వచ్చింది. ఆకలి చావుల పరంపర కొనసాగుతున్న దశలో కాయానికి తాళం వేయగలం/ కడుపుకు తాళం లేదుఅని అంటాడు.అందుకే బతికుంటే బచ్చలాకైన తిని బతుకోచ్చనుకుంటూ వలస జీవి కన్నూరికి పయనం గట్టాడు. రోడ్డు పొడుగునా వందలు వేల కిలోమీటర్లు నడిచారు.వాళ్ల రూపం పూర్తిగా మారింది.మూటాముల్లె తలమీద/ చంటి పిల్ల చంకలో/వేలు పట్టుకొని పిలగాడుతో నడక మొదలై తల్లిని,పిల్లల్ని,చుట్టాల్ని తలుచుకుంటూ వెళ్లే సందర్భంలో ఎన్నో విషాదకర ఘటనలు వలస జీవి కళ్లముందు సాక్షాత్కరించాయి.మనం కూడా ప్రత్యక్ష,పరోక్ష సాక్ష్యులం.అందులో మచ్చుకు కవి చెప్పిన వాటిలో... సాఫ్ట్వేర్ ఉద్యోగి మరణం,చంటి పిల్లల సంకలేసుకొని కిందపడిన భార్య,సోమయతండా ఆదివాసీ మహిళ బిడ్డకు పాలివ్వడానికి పాలు రాక గడ్డి తినడం,బిడ్డ ఏడుపు భరించలేక గుండె పగిలి రైల్వేస్టేషన్లో తల్లి మరణం,ఇలా నడుస్తూ నడుస్తూ మనుషులు హటాత్తుగా కూలిపోతున్నారు.బ్రతికుంటేనే భాద అనుకుంటూనే మళ్ళీ ఎలాగైనా బ్రతకాలనే చిన్నిపాటి ఆశతో ప్రతి ఒక్కరు కన్నూరికి చేరాలని నడుస్తూనే ఉన్నారు. అలా నడిచి నడిచి అలిసిన శరీరాలు రైలు పట్టాలపై సేద తీరుతుండగా గూడ్సు రైలెక్కి శవాలైన సందర్భమింకా కళ్ళ ముందట తిరుగుతూనే ఉంది.ఇంకా విదేశం నుండి కంటైన్ మెంట్ లన్ని దాటి చనిపోయిన తల్లిని చూడటానికి వచ్చిన కొడుకు స్థితిని చెప్తూ..

అక్కలుంటారు తమ్ములుంటారు

భారంగా బంధువులుంటారు

ఎవరి మీద పడి ఏడవటానికుండదు

ఎవరి కన్నీళ్లు తుడవటానికి లేదు

అనుమానితుడు”.  తల్లికి కొడుకు అనుమానితుడైన సందర్బం చరిత్రలో కనబడదేమో కదా.ఇంకా కరోనా సోకిన కొడుకుని హాస్పటల్లో చేర్పించగా డాక్టర్లు అతను చనిపోయాడని చెప్పగా తల్లిదండ్రుల ఆవేదన అదేదో మాకు సోకితే మంచిగుండు/మమ్ముల కదలనిస్తలేరుగనిఅని గుండె బండరాయి చేసుకున్న సందర్భాన్ని "ప్రాణగాథ"లో ఎంతో దీనంగా చెప్తాడు.

ఒకపక్క కరోనా ఎవరిని వదలకుండా చంపుతుంటే దేశాధినేతలు మాత్రం అహంకారాన్ని,నియంతృత్వాన్ని ప్రదర్శిస్తున్నారు.ఒకరి దేశంపై ఒకరు బురద జల్లుకుంటున్నారు.కుల మత జాతి లింగ భేధాలతో మూర్ఖులవుతున్నారు.

మతం ఒక వైరస్

ఎప్పుడో  మెదడును కమ్మేసింది

రాజకీయం మరో వైరస్

రక్తనాళాల్లో చేరిపోయింది

వ్యాపారం వావిలేని జీవి

మనస్సును మత్పరించింది

ఇవ్వాల్ల మనిషి ఎక్కడ దొరుకుతాడు

ఒట్టి శరీరం తప్ప

అదీ బతకనివ్వకుండా

ఇప్పుడిదిగో ఈ వైరస్ అంటూ మనిషిని పీల్చి పిప్పి జేసిన ప్రపంచ పాలకవర్గాల పీడనని,మతోన్మాదాన్ని, వ్యాపారికరణ హీనత్వాన్ని, వైరస్ క్రూరత్వాన్ని ఈ ఒక్క పాదంలో చెప్తాడు. కాని మనిషి వినడు కదా అందుకే వేల సంవత్సరాల నుండి ప్రపంచ వ్యాప్తంగా రేబిస్,మీజిల్స్,స్పెయిన్ ఫ్లూ,స్పానిష్ ఫ్లూ,ఫ్రెంచ్ ఫ్లూ,ఆసియన్ ఫ్లూ,హాంగ్కాంగ్ ఫ్లూ,అమెరికన్ ఫ్లూ, చైనా వైరస్, కలరా,ఎబోలా,ఎయిడ్స్,స్వైన్ ఫ్లూ,బర్డ్ ఫ్లూ వంటి రోగాలతో లక్షల మంది చనిపోయారు.అలా సేవాగుణం,చిత్తశుద్ధి లేని నీచ రాజకీయ నాయకులు, బుద్ధిలేని కొందరు కుల మత జాతి లకు పుట్టిన కుల్లుగాల్లు వైరస్ లకు దేశాల పేర్లుపెట్టి ద్వేషాలకు దారులేస్తున్నారుఅని అంటాడు. ఇంకా "ప్రాణాలు గాల్లో వేలాడుతున్న వేళ/గందరగోళాలు మూర్ఖం అని చెప్తూ ప్రపంచ సంరక్షణ/ప్రపంచ దేశాల బాధ్యతఅనే సత్యాన్ని చెప్తాడు.                                     

మనిషి కోరికలు పరిమితికి మించినవి.చాలా ప్రమాదమైనవి. అయినా ప్రకృతి కొండలని,నదీజలాలను, జంతువులను, పక్షులను ముఖ్యంగా మనుషుల్ని సొంత బిడ్డల్లా చూసుకుంటూ వచ్చింది. ఇది ఎప్పటికీ మారదు.అందుకే మానవుడు ప్రకృతినెంత గాయం చేసినా పాల కోసం రొమ్ము కొరికిన/ పసిబిడ్డగా తలచి తల నిమిరిందిఅని చెప్తాడు. కానీ  అంతటితో ఆగకుండా పక్షిని చూసి విమానమై ఎగిరినవాడు/గుర్రాన్ని చూసి రైలయి ఉరికినవాడు/సింహాన్ని చూసి నియంతలా జూలు విదిల్చినవాడు సౌకర్యాన్ని మించి ప్రకృతిని వాడుకోవడం, తోటి వారికి గూడు లేకుండాచేయడం,స్వార్థంతో నన్ను మించినవాడు లేడని మనిషి అపోహాతో విర్రవీగడం.ఇది నిజంగా మనిషి బుద్దిలేని తనమే. అయినా చాలనట్టు ఇంకా ప్రపంచీకరణలో ప్రపంచ మార్కెట్ గా మారిన ఆశానుబావుడుమనిషని కవి చీదరించుకుంటాడు. అడవి పట్ల ఆదినుండి ఉన్న అభిప్రాయాల్ని చెప్తూ “అడవిని మొక్కింది ఆదిమం/అడవిని వేటాడింది రాచరికం/అడవిని నరికింది నాగరికం/అమాంతం ఆసాంతం  అడవిని/బాంబులతో బద్దలుకొడుతున్నది ప్రపంచీకరణఅంటాడు. నేడు మానవుడు క్రూర విద్వంసకుడుగా మారాడు.అందుకే మనిషి విలువలు మరచి స్వార్థంతో వికృతంగా బహురూపిగా మారి,వికృత ముఖంతో పిచ్చుకలను చంపి/ప్రపంచ పిచ్చుకల దినం ఆచరించేవాడు/ తల్లిని చంపి తల్లుల దినోత్సవం/నవ్వులు చిదిమి నవ్వుల దినోత్సవం/సర్వనాశనం చేసి/ సంరక్షణ దినం పాటిస్తాడు.  అట్లాగే ఒక చేతితో పర్యావరణ ఉద్యమానికి విరాళం ఇచ్చి/మరో చేత్తో పర్యావరణ విధ్వంసానికి దిగుతాడు అంటూ   ప్రకృతిని ఒలుచుకు తినేవాడు, ప్రకృతిని కాపాడుకునేవాడు ఒక్కటి కాదనే  ఎరుకను కూడా కవి మన ముందుంచుతాడు.

            చివరిగా... ప్రకృతిని అందంగా తీర్చిదిద్దింది మనిషి, మనిషి బ్రతుకును అంతకంటే అత్యద్భుతంగా తీర్చిదిద్దింది ప్రకృతి.దీనికి కాలమే సాక్ష్యం.గత కాలపు ప్రాణాంతక వ్యాధులను చైతన్యంతో పట్టుదలతో సాహసించి వ్యాక్సిన్లను కనిపెట్టి ఎందరినో కాపాడాడు.అలాగే ఈ కరోనా వైరస్ కు కూడా వ్యాక్సిన్ ని కనిపెట్టి త్వరలో చరిత్రలో నిలుస్తాడు.ఇది సత్యం.ఇది తథ్యం.ఎందుకంటే విధ్వంసం ఎప్పుడు చెల్లదు/విలయం ఎంతోకాలం నిలవదుఅనే ఆశవాదాన్ని ప్రజల్లో నింపి ప్రపంచ మానవాళికి ఈ మాటలతో కవి భరోసానిస్తాడు.ఇంకా కవి మాటల్లో మూడు అయితేనే మనిషి. బ్రతుకు/బతికించు/బతుకనివ్వు”;అందం/అనుబంధం/ఆదర్శం"-ఈ మూడు మూడింటితోనే జీవిత పరమార్థమని అందుకు మనిషి నిజమైన సంఘజీవిగా బ్రతకాలని చెప్తాడు. అట్లాగే గతకాలపు విపత్తులకు,వ్యాధులకు,యుద్ధాలకు మనిషే కారణం గనుక పరిష్కారం కూడా మనిషె.కాబట్టి మనిషితోనే ఎలాగైనా రేపు చరిత్ర ద్వారం/తెరుచుకుంటుంది/పేచీ లేదు/మనిషి బతుక్కి కాలం పూచీ/సమస్త ప్రాణి/ సహజీవనానికి/పూచీ పడాల్సింది మనిషి/ఈ తరానికి/ రాబోయే తరాలకు అది హామీ”. ఇది ప్రతి ఒక్కరు ఎరుకలో పెట్టుకొని బ్రతకాలి.బ్రతకనివ్వాలని దానికి మనిషి హామీ పడాలనే బాధ్యత గుర్తు చేస్తాడు.

పాలక వర్గాలు,ప్రపంచ మైనింగ్ మాఫియా తరాల సహజ సంపదను కాజేస్తూ,తోటి వారిని,ఆదివాసులను నిర్వాసితుల జేస్తున్నారు.ఇది తప్పని, అన్యాయమని ప్రశ్నిస్తే దోపిడీని, హింసని చట్టబద్ధత చేసి ప్రజల్ని నిర్బంధించడం, హింసించడం, చంపడం కూడా చేస్తున్నారు.ఇదంతా మనం తరాలుగా చూస్తూనే ఉన్నాం.మాట్లాడుతున్నాం. అయినా ఇంకా ఇంకా బిగ్గరగా మాట్లాడాలి.లేకుంటే మరో ఉపద్రవానికి మనమంతా నేల కూలిపోవాల్సి ఉంటుంది. తప్పెవరూ జేసినా శిక్ష అందరికనే విషయం మర్చిపోవద్దు. అందుకే ప్రకృతి పరిరక్షణకు మనిషైన ప్రతోడు నిజాయితిగా నడవాల్సిన, నిలబడాల్సిన భాద్యత, అనివార్యత ఉంది. లేకుంటే ఏ ఒక్కరం మిగలం. ఈ అనివార్యమైన మందలింపే ఈ కావ్యపు లక్ష్యం.

 

01.11.2020

ఈ సంచికలో...                     

Nov 2020